FILOSOFIE
Farmaceutische wetenschappen
Prof. W. Styfhals
THEMA’S :
- Menswetenschappelijke benadering op het maken van geneesmiddelen
- De rol van het geneesmiddel (drug use en genezing) in de maatschappij
- De zieke mens, de rol/effect van een geneesmiddel in de maatschappij
- Reflectie op het domein van farmacie
DE RELEVANTIE VAN FILOSOFIE VOOR DE FARMACIE
Filosofie en farmacie lijken op het eerste gezicht twee heel verschillende domeinen. Toch
biedt de filosofie een waardevol kritisch perspectief op de farmacie, doordat zij een
metareflexie mogelijk maakt over fundamentele vragen zoals: Wat is ziekte? Wat is
genezing? Deze vragen overstijgen het puur farmaceutische domein en nodigen uit tot
diepere reflectie.
WAT IS FILOSOFIE?
Filosofie is de discipline die zich bezighoudt met vragen die vaak geen direct antwoord
hebben. In sommige opvattingen gaat filosofie over ‘niets’ (nihilistische visie), omdat ze zich
niet beperkt tot een specifiek onderdeel van de werkelijkheid. Filosofie wil de wereld
begrijpen, een streven dat tegenwoordig grotendeels door de wetenschappen zoals
natuurkunde en biologie wordt ingevuld.
FILOSOFIE RAAKT AAN VELE DOMEINEN:
- Antropologie: bestudeert het nadenken en handelen van de mens.
- Theologie en metafysica: onderzoekt bijvoorbeeld de zin van het universum.
- Geschiedenis en literatuur: bieden inzicht in menselijke kennis en ervaring door de
tijd heen.
Filosofie heeft daardoor geen eigen, strikt afgebakend domein. Het functioneert eerder
als een kritisch model dat reflecteert op andere domeinen, vanuit een extern
perspectief, zonder zelf een specifiek standpunt of vakgebied op te eisen.
FILOSOFIE EN FARMACIE
In relatie tot de farmacie betekent dit dat filosofie helpt om fundamentele vragen te
onderzoeken: wat verstaan we onder ziekte? Wat betekent genezing? Door deze vragen te
stellen, biedt filosofie een meta-perspectief op farmaceutische kennis en praktijk, waardoor
het vakgebied beter begrepen en kritisch geëvalueerd kan worden.
Downloaded by freya milissen
,INLEIDING:
WAAROM FILOSOFIE?
FILOSOFIE EN METAREFLEXIE IN DE FARMACIE
Filosofie is in staat te reflecteren op andere domeinen zonder zelf een eigen vakgebied van
expertise te bezitten. Ze kan een metapositie innemen – een standpunt buiten of boven een
discussie – en zo een extern perspectief bieden. In de context van farmacie betekent dit dat
filosofie fundamentele vragen kan stellen over begrippen als ziekte, genezing en pijn, vragen
die niet volledig beantwoord kunnen worden door de wetenschap alleen.
METAPOSITIE, ONTOLOGIE EN FILOSOFIE
Het idee van de metapositie kan vergeleken worden met de relatie tussen fysica en
metafysica bij Aristoteles. Fysica bestudeert beweging, oorzaak en gevolg in de zichtbare
werkelijkheid. Metafysica daarentegen onderzoekt ontologische vragen: wat is oorzaak?
Wat betekent bestaan? Wat betekent het om te zijn? Filosofie vervult een vergelijkbare rol
ten opzichte van de farmacie: zij stelt ontologische en fundamentele vragen die de
wetenschappelijke praktijk overstijgen en onderzoekt de aannames waarop het vakgebied is
gebaseerd.
META-FARMACIE: ABSTRACTE VRAGEN OVER ZIEKTE EN GENEZING
Meta-farmacie richt zich op vragen die niet biologisch of chemisch beantwoord kunnen
worden:
- Wat is ziekte? Is het louter een biologische afwijking of ook een sociale constructie?
- Wat betekent gezond zijn?
- Wat is pijn en hoe ervaren we deze subjectief?
- Wat betekent genezing, en hoe verhouden geneesmiddelen die geen ziekten
genezen maar het leven verbeteren zich tot deze definitie? Bijvoorbeeld: medicatie
zoals Ritalin kan symptomen van ADHD verlichten, maar het kan ook worden
gebruikt als een drug.
- Welke rol spelen ziekten in de maatschappij? Hoe beïnvloeden stigmatisering en
sociale verwachtingen het ervaren van ziekte en pijn?
HET DUBBELE LIJDEN VAN ZIEKTE EN PIJN
Ziekte en pijn hebben zowel een biologische, psychologische als maatschappelijke
dimensie. Naast fysieke klachten bestaat er een ‘lijden aan het lijden’ (secundair lijden): het
extra psychologisch en sociaal lijden dat een ziekte met zich meebrengt. Voorbeelden:
- Schaamte en stigmatisering bij soa’s of AIDS (Susan Sontag: AIDS and its Metaphor).
De maatschappelijke reputatie van een ziekte kan extra lijden veroorzaken, los van
de fysieke symptomen.
- Sociale beperkingen en verwachtingen rond herstel, zoals tijdens epidemieën.
- Psychologisch lijden veroorzaakt door schuldgevoel, angst of isolatie.
Downloaded by freya milissen
, Nietzsche stelde dat het ergste van ziek zijn vaak niet de fysieke pijn is, maar het
nadenken over de ziekte en de gevolgen ervan. Filosofie kan dit perspectief verhelderen,
terwijl farmacie zich richt op het directe biologische aspect. Vanuit een ontologisch
standpunt onderzoekt filosofie niet alleen wat ziekten zijn, maar ook wat pijn, lijden en
genezing betekenen voor het menselijk bestaan.
WETENSCHAP VERSUS FILOSOFIE IN DE FARMACIE
Wetenschap en farmacie richten zich op het verlichten van lijden en het genezen van
ziekten. Een pijnstiller werkt effectief, terwijl een filosofische reflectie over pijn dit niet
direct kan doen. Toch kan filosofie een aanvullende rol spelen door het menselijk
perspectief te benadrukken: niet alleen het lichaam, maar ook het ervaren lijden, sociale
gevolgen en psychologische dimensies van ziekte worden in rekening gebracht. Filosofen
werden zelfs gezien als ‘doktoren van de ziel’, vergelijkbaar met hoe Plato filosofie als een
vorm van geneesmiddel beschouwde: heilzaam voor de geest, maar potentieel schadelijk bij
overmatig gebruik.
CONCLUSIE
Filosofie biedt een meta-perspectief op de farmacie. Ze stelt fundamentele en ontologische
vragen over ziekte, pijn en genezing die verder gaan dan wat wetenschappelijk meetbaar
of behandelbaar is. Filosofie onderzoekt niet alleen de fysieke dimensie, maar ook de
psychologische, sociale en existentiële aspecten van lijden. Op die manier kan filosofie het
menselijke aspect van farmacie verhelderen en aanvullen, en een kritische reflectie bieden
op de aannames en doelen van het vakgebied.
Downloaded by freya milissen
, DEEL 1: FILOSOFIE
WAT IS FILOSOFIE?
Filosofie lijkt op het eerste gezicht over “niets” te gaan. Ze heeft geen eigen
onderzoeksdomein zoals fysica (natuurwetten) of chemie (materie). Filosofie onderzoekt
niet één specifiek onderwerp, maar alles.
Het is een discipline die reflecteert op andere wetenschappen, op kennis, op moraal, op de
mens zelf. Maar waarover gaat ze dan wél precies?
1. FILOSOFIE GAAT OVER NIETS (NIHILISME)
Volgens de nihilistische positie is filosofie in wezen een conceptueel spel: een spel met
ideeën en begrippen (Nietzsche, Deleuze). Filosofie creëert concepten en theorieën niet om
een praktisch doel te bereiken, maar uit nieuwsgierigheid en een verlangen om te begrijpen.
Voor Aristoteles is dit juist de kern van filosofie: het denken omwille van het denken zelf, het
plezier in kennis. Je zou kunnen zeggen dat het een van de meest fundamentele
wetenschappen is, het beoogt niks. Filosofie heeft geen extern doel, het denkt na en doet
aan “wetenschap”, maar het is eigenlijk pure theorie. Zo lijkt filosofie op theoretische fysica:
ze vertrekt uit modellen en abstracties, maar niet om iets te doen, enkel om te begrijpen.
2. INTERDISCIPLINARITEIT
Hoewel filosofie geen eigen domein heeft, is ze juist daardoor toepasbaar op alle andere
disciplines. Ze reflecteert op de fundamenten van andere wetenschappen en stelt vragen
over hun methoden, begrippen en grenzen. Filosofie denkt na over het nadenken zelf en
kan zo dienen als een “lijm” tussen verschillende wetenschapsgebieden.
3. KRITISCHE REFLECTIE
Waar andere wetenschappen stoppen, vraagt de filosofie door. De fysica onderzoekt de
werkelijkheid, maar filosofie vraagt: waarom is er überhaupt een werkelijkheid? (metafysica).
Filosofie stelt fundamentele vragen die niet binnen één wetenschappelijke methode passen,
bijvoorbeeld:
- Wat is ziekte
- Wat is genezing?
Het bevindt zich dus op de grens van de disciplines, waar meer vragen worden gesteld dan
beantwoord.
IMMANUEL KANT
Kant onderscheidt drie ultieme vragen van de filosofie:
1. Wat kan ik kennen?
Deze vraag behoort tot de epistemologie (kennisleer). Ze onderzoekt niet wat waar of vals
is, maar wat de grenzen van menselijke kennis zijn. Kant erkent dat wetenschappelijke
kennis mogelijk is, maar enkel binnen bepaalde grenzen. Buiten die grenzen begint het
speculatieve denken, het terrein van de filosofie.
Kernvragen: Wat is waarheid? Wat is kennis? Hoe kennen we de wereld?
Downloaded by freya milissen
Farmaceutische wetenschappen
Prof. W. Styfhals
THEMA’S :
- Menswetenschappelijke benadering op het maken van geneesmiddelen
- De rol van het geneesmiddel (drug use en genezing) in de maatschappij
- De zieke mens, de rol/effect van een geneesmiddel in de maatschappij
- Reflectie op het domein van farmacie
DE RELEVANTIE VAN FILOSOFIE VOOR DE FARMACIE
Filosofie en farmacie lijken op het eerste gezicht twee heel verschillende domeinen. Toch
biedt de filosofie een waardevol kritisch perspectief op de farmacie, doordat zij een
metareflexie mogelijk maakt over fundamentele vragen zoals: Wat is ziekte? Wat is
genezing? Deze vragen overstijgen het puur farmaceutische domein en nodigen uit tot
diepere reflectie.
WAT IS FILOSOFIE?
Filosofie is de discipline die zich bezighoudt met vragen die vaak geen direct antwoord
hebben. In sommige opvattingen gaat filosofie over ‘niets’ (nihilistische visie), omdat ze zich
niet beperkt tot een specifiek onderdeel van de werkelijkheid. Filosofie wil de wereld
begrijpen, een streven dat tegenwoordig grotendeels door de wetenschappen zoals
natuurkunde en biologie wordt ingevuld.
FILOSOFIE RAAKT AAN VELE DOMEINEN:
- Antropologie: bestudeert het nadenken en handelen van de mens.
- Theologie en metafysica: onderzoekt bijvoorbeeld de zin van het universum.
- Geschiedenis en literatuur: bieden inzicht in menselijke kennis en ervaring door de
tijd heen.
Filosofie heeft daardoor geen eigen, strikt afgebakend domein. Het functioneert eerder
als een kritisch model dat reflecteert op andere domeinen, vanuit een extern
perspectief, zonder zelf een specifiek standpunt of vakgebied op te eisen.
FILOSOFIE EN FARMACIE
In relatie tot de farmacie betekent dit dat filosofie helpt om fundamentele vragen te
onderzoeken: wat verstaan we onder ziekte? Wat betekent genezing? Door deze vragen te
stellen, biedt filosofie een meta-perspectief op farmaceutische kennis en praktijk, waardoor
het vakgebied beter begrepen en kritisch geëvalueerd kan worden.
Downloaded by freya milissen
,INLEIDING:
WAAROM FILOSOFIE?
FILOSOFIE EN METAREFLEXIE IN DE FARMACIE
Filosofie is in staat te reflecteren op andere domeinen zonder zelf een eigen vakgebied van
expertise te bezitten. Ze kan een metapositie innemen – een standpunt buiten of boven een
discussie – en zo een extern perspectief bieden. In de context van farmacie betekent dit dat
filosofie fundamentele vragen kan stellen over begrippen als ziekte, genezing en pijn, vragen
die niet volledig beantwoord kunnen worden door de wetenschap alleen.
METAPOSITIE, ONTOLOGIE EN FILOSOFIE
Het idee van de metapositie kan vergeleken worden met de relatie tussen fysica en
metafysica bij Aristoteles. Fysica bestudeert beweging, oorzaak en gevolg in de zichtbare
werkelijkheid. Metafysica daarentegen onderzoekt ontologische vragen: wat is oorzaak?
Wat betekent bestaan? Wat betekent het om te zijn? Filosofie vervult een vergelijkbare rol
ten opzichte van de farmacie: zij stelt ontologische en fundamentele vragen die de
wetenschappelijke praktijk overstijgen en onderzoekt de aannames waarop het vakgebied is
gebaseerd.
META-FARMACIE: ABSTRACTE VRAGEN OVER ZIEKTE EN GENEZING
Meta-farmacie richt zich op vragen die niet biologisch of chemisch beantwoord kunnen
worden:
- Wat is ziekte? Is het louter een biologische afwijking of ook een sociale constructie?
- Wat betekent gezond zijn?
- Wat is pijn en hoe ervaren we deze subjectief?
- Wat betekent genezing, en hoe verhouden geneesmiddelen die geen ziekten
genezen maar het leven verbeteren zich tot deze definitie? Bijvoorbeeld: medicatie
zoals Ritalin kan symptomen van ADHD verlichten, maar het kan ook worden
gebruikt als een drug.
- Welke rol spelen ziekten in de maatschappij? Hoe beïnvloeden stigmatisering en
sociale verwachtingen het ervaren van ziekte en pijn?
HET DUBBELE LIJDEN VAN ZIEKTE EN PIJN
Ziekte en pijn hebben zowel een biologische, psychologische als maatschappelijke
dimensie. Naast fysieke klachten bestaat er een ‘lijden aan het lijden’ (secundair lijden): het
extra psychologisch en sociaal lijden dat een ziekte met zich meebrengt. Voorbeelden:
- Schaamte en stigmatisering bij soa’s of AIDS (Susan Sontag: AIDS and its Metaphor).
De maatschappelijke reputatie van een ziekte kan extra lijden veroorzaken, los van
de fysieke symptomen.
- Sociale beperkingen en verwachtingen rond herstel, zoals tijdens epidemieën.
- Psychologisch lijden veroorzaakt door schuldgevoel, angst of isolatie.
Downloaded by freya milissen
, Nietzsche stelde dat het ergste van ziek zijn vaak niet de fysieke pijn is, maar het
nadenken over de ziekte en de gevolgen ervan. Filosofie kan dit perspectief verhelderen,
terwijl farmacie zich richt op het directe biologische aspect. Vanuit een ontologisch
standpunt onderzoekt filosofie niet alleen wat ziekten zijn, maar ook wat pijn, lijden en
genezing betekenen voor het menselijk bestaan.
WETENSCHAP VERSUS FILOSOFIE IN DE FARMACIE
Wetenschap en farmacie richten zich op het verlichten van lijden en het genezen van
ziekten. Een pijnstiller werkt effectief, terwijl een filosofische reflectie over pijn dit niet
direct kan doen. Toch kan filosofie een aanvullende rol spelen door het menselijk
perspectief te benadrukken: niet alleen het lichaam, maar ook het ervaren lijden, sociale
gevolgen en psychologische dimensies van ziekte worden in rekening gebracht. Filosofen
werden zelfs gezien als ‘doktoren van de ziel’, vergelijkbaar met hoe Plato filosofie als een
vorm van geneesmiddel beschouwde: heilzaam voor de geest, maar potentieel schadelijk bij
overmatig gebruik.
CONCLUSIE
Filosofie biedt een meta-perspectief op de farmacie. Ze stelt fundamentele en ontologische
vragen over ziekte, pijn en genezing die verder gaan dan wat wetenschappelijk meetbaar
of behandelbaar is. Filosofie onderzoekt niet alleen de fysieke dimensie, maar ook de
psychologische, sociale en existentiële aspecten van lijden. Op die manier kan filosofie het
menselijke aspect van farmacie verhelderen en aanvullen, en een kritische reflectie bieden
op de aannames en doelen van het vakgebied.
Downloaded by freya milissen
, DEEL 1: FILOSOFIE
WAT IS FILOSOFIE?
Filosofie lijkt op het eerste gezicht over “niets” te gaan. Ze heeft geen eigen
onderzoeksdomein zoals fysica (natuurwetten) of chemie (materie). Filosofie onderzoekt
niet één specifiek onderwerp, maar alles.
Het is een discipline die reflecteert op andere wetenschappen, op kennis, op moraal, op de
mens zelf. Maar waarover gaat ze dan wél precies?
1. FILOSOFIE GAAT OVER NIETS (NIHILISME)
Volgens de nihilistische positie is filosofie in wezen een conceptueel spel: een spel met
ideeën en begrippen (Nietzsche, Deleuze). Filosofie creëert concepten en theorieën niet om
een praktisch doel te bereiken, maar uit nieuwsgierigheid en een verlangen om te begrijpen.
Voor Aristoteles is dit juist de kern van filosofie: het denken omwille van het denken zelf, het
plezier in kennis. Je zou kunnen zeggen dat het een van de meest fundamentele
wetenschappen is, het beoogt niks. Filosofie heeft geen extern doel, het denkt na en doet
aan “wetenschap”, maar het is eigenlijk pure theorie. Zo lijkt filosofie op theoretische fysica:
ze vertrekt uit modellen en abstracties, maar niet om iets te doen, enkel om te begrijpen.
2. INTERDISCIPLINARITEIT
Hoewel filosofie geen eigen domein heeft, is ze juist daardoor toepasbaar op alle andere
disciplines. Ze reflecteert op de fundamenten van andere wetenschappen en stelt vragen
over hun methoden, begrippen en grenzen. Filosofie denkt na over het nadenken zelf en
kan zo dienen als een “lijm” tussen verschillende wetenschapsgebieden.
3. KRITISCHE REFLECTIE
Waar andere wetenschappen stoppen, vraagt de filosofie door. De fysica onderzoekt de
werkelijkheid, maar filosofie vraagt: waarom is er überhaupt een werkelijkheid? (metafysica).
Filosofie stelt fundamentele vragen die niet binnen één wetenschappelijke methode passen,
bijvoorbeeld:
- Wat is ziekte
- Wat is genezing?
Het bevindt zich dus op de grens van de disciplines, waar meer vragen worden gesteld dan
beantwoord.
IMMANUEL KANT
Kant onderscheidt drie ultieme vragen van de filosofie:
1. Wat kan ik kennen?
Deze vraag behoort tot de epistemologie (kennisleer). Ze onderzoekt niet wat waar of vals
is, maar wat de grenzen van menselijke kennis zijn. Kant erkent dat wetenschappelijke
kennis mogelijk is, maar enkel binnen bepaalde grenzen. Buiten die grenzen begint het
speculatieve denken, het terrein van de filosofie.
Kernvragen: Wat is waarheid? Wat is kennis? Hoe kennen we de wereld?
Downloaded by freya milissen
