CLIËNTGERICHTE PSYCHOTHERAPIE
LES 0: HET BELANG VAN ZELFREFLECTIE
FILMPJE REFLECTIEF LEREN
Het is een praktijk dat je helpt om een actieve “leerder” te worden.
- Veel van ons zijn eerder passieve “leerders”
o Passief leren gaat een beetje zo:
▪ Lezen van tekstboeken
▪ Alles volgen wat de leerkracht ons vertelt (soms “tunen we out”)
▪ We schrijven examens en dan vergeten we wat we geleerd hebben
- Actief leren gaat zo:
o We gaan conversaties aan met onze klasgenootjes en leerkrachten, als deel van een community
o We stellen vragen en denken na over de antwoorden
o We dragen ons steentje bij en leren van elkaar
➔ En ultiem zijn we zelf ook bezig met de leerstof en zullen dus ook zelden ‘out tunen’
Definitie reflectie volgens Oxford Dictionary:
- Een serieuze gedachte of overweging… een idee over iets, zeker één dat is neergeschreven en uitgedrukt
- In Engels: “a serious thought or consideration… an idea about something, especially one that is written down and
expressed”
Definitie reflectief leren volgens Schon:
- In Engels: “the capacity to reflect on action so as to engage in a process of continuous learning”
- het vermogen om te reflecteren op de actie om zo deel te nemen aan een proces van continu leren
➔ het introduceert het concept van ‘reflection-in-action’ en ‘reflection-on-action’
➔ ‘Reflection-in-action’ verwijst naar het idee dat op elk moment, wanneer geconfronteerd
met een probleem, je kan resoluut, effectief en onnadenkend op de gebeurtenis kunt
reageren en zo het probleem oplossen
➔ ‘Reflection-on-action’ verwijst naar jou die probeert de ervaring te begrijpen nadat deze
heeft plaatsgevonden
- Om diep te kunnen leren moeten we beiden kunnen doen, anders gaat de ervaring gewoon voorbij zoals bij passief
leren
Samenvatting: we moeten onze assumpties kunnen uitdagen, nieuwe vragen stellen, en proberen ons proces en onze ervaring
proberen te begrijpen, hetgeen we geleerd hebben in een dieper geheugen steken, … als actieve ‘leerders’
FILMPJE “REFLECTIVE PRACTICE”
Reflectie is het proces van denken over wat je doet en waarom je het doet.
- Het is een manier om dingen te analyseren dat je doet en dat je bestaande assumpties en overtuigingen uitdagen
o Bvb op einde van de dag terugdenken aan bepaalde gebeurtenissen of conversaties
Er is een verschil tussen reflectief denken en reflectieve practice:
- Reflectieve practice: is een opzettelijke manier van denken over gebeurtenissen om eruit te leren
o Het is een manier van continu nieuwe kennis skills en gedragingen te leren terwijl je ze test tijdens dagelijkse
acties
o Gerelateerd aan: denken wat er is gebeurd, wat je deed en over wat je de volgende keer beter anders had
kunnen doen
Dewey definieerde ‘reflective practice’ als ‘de actieve, persistente en voorzichtige consideratie van elk geloof of
veronderstelde vorm van kennis in het licht van hetgeen eraan ten grondslag ligt’
- In Engels: ‘the active persistent and careful consideration of any belief or supposed form of knowledge in the light of
the grounds that support it’
, o Dus een vragende houding hebben: denken waarom de dingen zijn zoals ze zijn en denken over hoe ze
verschillend kunnen zijn
Reflectie helpt ons:
- Meer bewust te zijn voor ons potentieel voor bias en discriminatie
- Het moedigt ons aan om een probleem van verschillende perspectieven te bekijken
- Zo kunnen we onze eigen waarden en assumpties bekijken
- Zorgt ervoor dat we fouten in het verleden in de toekomst nog maken
- Het daagt ons uit om onze praktijken te verbeteren en kansen voor leren te maximaliseren → door actief proces van
leren
- Reflectie zorgt ervoor dat onze skills niet ‘out-of-date’ worden
- Het zorgt voor de ontwikkeling van nieuwe ideeën die dan gebruikt worden om de volgende stadia van leren te plannen
FILMPJE INTROSPECTIE
In distress, als we pijn hebben kunnen we eraan ontvluchten, anderen de schuld geven, … → belangrijk om inzicht te hebben in
onze eigen distress en pijn (‘kijken waar de doorn zit’)
De doorn kan:
- Een angst
- Een schaamte
- Een hoop
- …. Zijn
Deze doorn is niet altijd in het bewustzijn aanwezig → vandaar belang van introspectie
We staan niet los van de gesprekken die we met onze cliënten hebben. We hebben als persoon wel degelijk een invloed op het
hulpverleningsproces (Wampold & Owen, 2021). Het is dus belangrijk dat we onszelf heel goed kennen, want onze thema's - ook
diegene die we liever niet zien - spelen mogelijks mee. Ons oefenen in zelf-reflectie of introspectie is dus cruciaal.
FILMPJE CONGRUENTIE
Reflectie in de vorm van zelf-exploratie een centrale plek in de cliëntgerichte psychotherapie.
- Niet enkel wordt de cliënt aangezet tot diepe zelf-reflectie en exploratie, maar ook de therapeut staat voortdurend stil
bij zichzelf.
- Deze openheid naar de eigen belevingsstroom noemen we congruentie.
o Deze opmerkzaamheid voor wat er vanbinnen voortdurend beweegt zal ons helpen om minutieus de cliënt te
helpen vertragen, te leren begrijpen, en de cliënt helpen om zelf meer congruent, echt, authentiek en
aanwezig in het leven te staan.
Congruentie betekent gewoon dat iets overeenkomt, dat iets klopt → dus er is congruentie tussen wat je ervaart en hoe je
jezelf aan de wereld presenteert
- transparantie of zelfonthulling noem, dat is één soort congruentie
- authenticiteit: nog een andere soort congruentie die te maken heeft met de vraag of er overeenstemming is tussen
hoe je denkt dat je ervaart wat je werkelijk ervaart
o dus als je tegen jezelf zegt dat je niet boos bent, maar je van binnen kookt van woede, dan is dat geen
congruentie
o dus de overeenstemming tussen de innerlijke ervaring in je lichaam en hoe je over jezelf denkt, dat is iets als
authenticiteit
- transparantie: hoeveel ik van mezelf prijsgeef en hoeveel ik prijsgeef in termen van wat ik over mezelf onthul of hoe
transparant ik ben tegenover andere mensen.
o Dat hangt af van de situatie wat gepast is, weet je, zeker als therapeut of counselor, als ik iets onthul, is dat
altijd ter ondersteuning van het therapeutische werk dat we doen
▪ dus ik onthul nooit zomaar iets omwille van het onthullen, en ik wil zeker duidelijk zijn over wat de
basis is van wat ik ervaar
▪ dus als ik me geïrriteerd ben door mijn cliënt, dan is dat meestal omdat er iets anders aan de hand is,
bvb omdat ik een beetje angstig ben omdat ik denk dat ik niet in staat ben om hen te helpen, of ik
voel me verdrietig omdat we een kans missen
,▪ er is een andere emotie die ik een primaire adaptieve emotie noem en mijn ergernis is een
secundaire reactieve emotie
➔ dus als ik een emotie aan mijn cliënt ga onthullen, wil ik ervoor zorgen dat het een primaire
adaptieve emotie is die iets echts zegt over wat er aan de hand is en niet alleen maar een
reactie die ik heb
, LES 1: INLEIDING CLIËNTGERICHTE PSYCHOTHERAPIE
INLEIDING
Wat is het?
- Motivationele gespreksvoering: belang van starten waar de cliënt is en niet vooruitlopen → aangepast aan cliënt
- Bvb Rogers: empathie, volledig aanwezig zijn zowel bij de andere en bij jezelf (bewust van wat er ook bij jou aan het
gebeuren is), …
- Therapie gaat over wat er wel en niet gezegd wordt (dit moet je kunnen voelen en erbij kunnen stilstaan)
ORIËNTERING IN HET LANDSCHAP VAN DE PSYCHOTHERAPIE
Vier grote psychotherapeutische families:
- Cognitieve gedragstherapieën
- Psychoanalyse en psychodynamische psychotherapieën
- Systeemtherapieën
- Humanistisch-experiëntieel en existentiële psychotherapieën
o Cliëntgerichte (client-centered, person-centered, experiential) psychotherapie
▪ Belang van ganse persoon
▪ Belang van de beleving (onze gedachten, gevoelens, felt sense, …. (=de gevoelde betekenis, iets dat
je niet te pakken krijgt, preverbaal, geen woorden voor, ervaren in lichaam))
▪ Substromingen:
➔ Experiëntieel-existentieel
➔ Reflectieve benadering is de klassieke benadering van clientgerichte: benadering van Rogers,
➔ Focusing-orientend:
➔ Emotion-focuced
➔ Pre-therapie: werken met mensen met psychose, autisme, dementie,… → mensen met wie
het contact moeilijk zit
o Psychose: realiteit wordt anders aangevoeld
➔ Interactioneel
➔ Blauw: hoe het probleem zich afspeelt in het contact (contact met de gezinsleden bvb maar
ook in contact met de therapeut), het is een kans als het zich voortzet in de therapie want is
bespreekbaar in metacommunicatie, probleem wordt deel van therapeutisch proces (enkel
te merken door presence: want je kan ook bvb een thema zien dat van jou is en niet van de
cliënt)
➔ Indiginous: therapie in andere cultuur, bvb beleving kan anders zijn vanuit een bepaalde
cultuur en daar ga je dan anders mee aan de slag
➔ Eco-centered therapy: je bent een zoogdier op een planeet dat in nood is, werken met bvb
klimaatangst
▪ Substromingen:
➔ Gestalt therapie
➔ Psychodrama
➔ Existential-Humanistic psychotherapy
➔ Supportive-expressive therapy
➔ Accelerated Experiential Dynamic Psychotherapy
➔ Emotionally-Focused
Therapy
➔ …
LES 0: HET BELANG VAN ZELFREFLECTIE
FILMPJE REFLECTIEF LEREN
Het is een praktijk dat je helpt om een actieve “leerder” te worden.
- Veel van ons zijn eerder passieve “leerders”
o Passief leren gaat een beetje zo:
▪ Lezen van tekstboeken
▪ Alles volgen wat de leerkracht ons vertelt (soms “tunen we out”)
▪ We schrijven examens en dan vergeten we wat we geleerd hebben
- Actief leren gaat zo:
o We gaan conversaties aan met onze klasgenootjes en leerkrachten, als deel van een community
o We stellen vragen en denken na over de antwoorden
o We dragen ons steentje bij en leren van elkaar
➔ En ultiem zijn we zelf ook bezig met de leerstof en zullen dus ook zelden ‘out tunen’
Definitie reflectie volgens Oxford Dictionary:
- Een serieuze gedachte of overweging… een idee over iets, zeker één dat is neergeschreven en uitgedrukt
- In Engels: “a serious thought or consideration… an idea about something, especially one that is written down and
expressed”
Definitie reflectief leren volgens Schon:
- In Engels: “the capacity to reflect on action so as to engage in a process of continuous learning”
- het vermogen om te reflecteren op de actie om zo deel te nemen aan een proces van continu leren
➔ het introduceert het concept van ‘reflection-in-action’ en ‘reflection-on-action’
➔ ‘Reflection-in-action’ verwijst naar het idee dat op elk moment, wanneer geconfronteerd
met een probleem, je kan resoluut, effectief en onnadenkend op de gebeurtenis kunt
reageren en zo het probleem oplossen
➔ ‘Reflection-on-action’ verwijst naar jou die probeert de ervaring te begrijpen nadat deze
heeft plaatsgevonden
- Om diep te kunnen leren moeten we beiden kunnen doen, anders gaat de ervaring gewoon voorbij zoals bij passief
leren
Samenvatting: we moeten onze assumpties kunnen uitdagen, nieuwe vragen stellen, en proberen ons proces en onze ervaring
proberen te begrijpen, hetgeen we geleerd hebben in een dieper geheugen steken, … als actieve ‘leerders’
FILMPJE “REFLECTIVE PRACTICE”
Reflectie is het proces van denken over wat je doet en waarom je het doet.
- Het is een manier om dingen te analyseren dat je doet en dat je bestaande assumpties en overtuigingen uitdagen
o Bvb op einde van de dag terugdenken aan bepaalde gebeurtenissen of conversaties
Er is een verschil tussen reflectief denken en reflectieve practice:
- Reflectieve practice: is een opzettelijke manier van denken over gebeurtenissen om eruit te leren
o Het is een manier van continu nieuwe kennis skills en gedragingen te leren terwijl je ze test tijdens dagelijkse
acties
o Gerelateerd aan: denken wat er is gebeurd, wat je deed en over wat je de volgende keer beter anders had
kunnen doen
Dewey definieerde ‘reflective practice’ als ‘de actieve, persistente en voorzichtige consideratie van elk geloof of
veronderstelde vorm van kennis in het licht van hetgeen eraan ten grondslag ligt’
- In Engels: ‘the active persistent and careful consideration of any belief or supposed form of knowledge in the light of
the grounds that support it’
, o Dus een vragende houding hebben: denken waarom de dingen zijn zoals ze zijn en denken over hoe ze
verschillend kunnen zijn
Reflectie helpt ons:
- Meer bewust te zijn voor ons potentieel voor bias en discriminatie
- Het moedigt ons aan om een probleem van verschillende perspectieven te bekijken
- Zo kunnen we onze eigen waarden en assumpties bekijken
- Zorgt ervoor dat we fouten in het verleden in de toekomst nog maken
- Het daagt ons uit om onze praktijken te verbeteren en kansen voor leren te maximaliseren → door actief proces van
leren
- Reflectie zorgt ervoor dat onze skills niet ‘out-of-date’ worden
- Het zorgt voor de ontwikkeling van nieuwe ideeën die dan gebruikt worden om de volgende stadia van leren te plannen
FILMPJE INTROSPECTIE
In distress, als we pijn hebben kunnen we eraan ontvluchten, anderen de schuld geven, … → belangrijk om inzicht te hebben in
onze eigen distress en pijn (‘kijken waar de doorn zit’)
De doorn kan:
- Een angst
- Een schaamte
- Een hoop
- …. Zijn
Deze doorn is niet altijd in het bewustzijn aanwezig → vandaar belang van introspectie
We staan niet los van de gesprekken die we met onze cliënten hebben. We hebben als persoon wel degelijk een invloed op het
hulpverleningsproces (Wampold & Owen, 2021). Het is dus belangrijk dat we onszelf heel goed kennen, want onze thema's - ook
diegene die we liever niet zien - spelen mogelijks mee. Ons oefenen in zelf-reflectie of introspectie is dus cruciaal.
FILMPJE CONGRUENTIE
Reflectie in de vorm van zelf-exploratie een centrale plek in de cliëntgerichte psychotherapie.
- Niet enkel wordt de cliënt aangezet tot diepe zelf-reflectie en exploratie, maar ook de therapeut staat voortdurend stil
bij zichzelf.
- Deze openheid naar de eigen belevingsstroom noemen we congruentie.
o Deze opmerkzaamheid voor wat er vanbinnen voortdurend beweegt zal ons helpen om minutieus de cliënt te
helpen vertragen, te leren begrijpen, en de cliënt helpen om zelf meer congruent, echt, authentiek en
aanwezig in het leven te staan.
Congruentie betekent gewoon dat iets overeenkomt, dat iets klopt → dus er is congruentie tussen wat je ervaart en hoe je
jezelf aan de wereld presenteert
- transparantie of zelfonthulling noem, dat is één soort congruentie
- authenticiteit: nog een andere soort congruentie die te maken heeft met de vraag of er overeenstemming is tussen
hoe je denkt dat je ervaart wat je werkelijk ervaart
o dus als je tegen jezelf zegt dat je niet boos bent, maar je van binnen kookt van woede, dan is dat geen
congruentie
o dus de overeenstemming tussen de innerlijke ervaring in je lichaam en hoe je over jezelf denkt, dat is iets als
authenticiteit
- transparantie: hoeveel ik van mezelf prijsgeef en hoeveel ik prijsgeef in termen van wat ik over mezelf onthul of hoe
transparant ik ben tegenover andere mensen.
o Dat hangt af van de situatie wat gepast is, weet je, zeker als therapeut of counselor, als ik iets onthul, is dat
altijd ter ondersteuning van het therapeutische werk dat we doen
▪ dus ik onthul nooit zomaar iets omwille van het onthullen, en ik wil zeker duidelijk zijn over wat de
basis is van wat ik ervaar
▪ dus als ik me geïrriteerd ben door mijn cliënt, dan is dat meestal omdat er iets anders aan de hand is,
bvb omdat ik een beetje angstig ben omdat ik denk dat ik niet in staat ben om hen te helpen, of ik
voel me verdrietig omdat we een kans missen
,▪ er is een andere emotie die ik een primaire adaptieve emotie noem en mijn ergernis is een
secundaire reactieve emotie
➔ dus als ik een emotie aan mijn cliënt ga onthullen, wil ik ervoor zorgen dat het een primaire
adaptieve emotie is die iets echts zegt over wat er aan de hand is en niet alleen maar een
reactie die ik heb
, LES 1: INLEIDING CLIËNTGERICHTE PSYCHOTHERAPIE
INLEIDING
Wat is het?
- Motivationele gespreksvoering: belang van starten waar de cliënt is en niet vooruitlopen → aangepast aan cliënt
- Bvb Rogers: empathie, volledig aanwezig zijn zowel bij de andere en bij jezelf (bewust van wat er ook bij jou aan het
gebeuren is), …
- Therapie gaat over wat er wel en niet gezegd wordt (dit moet je kunnen voelen en erbij kunnen stilstaan)
ORIËNTERING IN HET LANDSCHAP VAN DE PSYCHOTHERAPIE
Vier grote psychotherapeutische families:
- Cognitieve gedragstherapieën
- Psychoanalyse en psychodynamische psychotherapieën
- Systeemtherapieën
- Humanistisch-experiëntieel en existentiële psychotherapieën
o Cliëntgerichte (client-centered, person-centered, experiential) psychotherapie
▪ Belang van ganse persoon
▪ Belang van de beleving (onze gedachten, gevoelens, felt sense, …. (=de gevoelde betekenis, iets dat
je niet te pakken krijgt, preverbaal, geen woorden voor, ervaren in lichaam))
▪ Substromingen:
➔ Experiëntieel-existentieel
➔ Reflectieve benadering is de klassieke benadering van clientgerichte: benadering van Rogers,
➔ Focusing-orientend:
➔ Emotion-focuced
➔ Pre-therapie: werken met mensen met psychose, autisme, dementie,… → mensen met wie
het contact moeilijk zit
o Psychose: realiteit wordt anders aangevoeld
➔ Interactioneel
➔ Blauw: hoe het probleem zich afspeelt in het contact (contact met de gezinsleden bvb maar
ook in contact met de therapeut), het is een kans als het zich voortzet in de therapie want is
bespreekbaar in metacommunicatie, probleem wordt deel van therapeutisch proces (enkel
te merken door presence: want je kan ook bvb een thema zien dat van jou is en niet van de
cliënt)
➔ Indiginous: therapie in andere cultuur, bvb beleving kan anders zijn vanuit een bepaalde
cultuur en daar ga je dan anders mee aan de slag
➔ Eco-centered therapy: je bent een zoogdier op een planeet dat in nood is, werken met bvb
klimaatangst
▪ Substromingen:
➔ Gestalt therapie
➔ Psychodrama
➔ Existential-Humanistic psychotherapy
➔ Supportive-expressive therapy
➔ Accelerated Experiential Dynamic Psychotherapy
➔ Emotionally-Focused
Therapy
➔ …
