introduction
DOEL – de positie van de consument bekijken tav de onderneming. zowel vanuit standpunt van de
onderneming als van de consument zelf. rekeninghoudend met uitspraak van het HVJEU met de
interpretaties van het europees recht.
❋ Het HVJEU gaat bij het interpreteren van unierecht en zaken geregeld over tot het creëren van
consumentenrechten. Dit is eigenlijk niet oké, want hierdoor gaat het HVJEU in sommige situaties
zelfs rechten geven aan consumenten die contra legem zijn.
WAT – toepassing van verbintenissenrecht, bijzondere overeenkomsten, … hierbij wordt van de
algemene principes afgeweken om de zwakke partij te beschermen.
CURSUS – slides + lesnota’s + rechtspraak in de mate waarin dit tijdens de les werd behandeld.
EXAMEN – mondeling op kantoor, 15 minuten over consumentenrecht, schriftelijke voorbereiding.
bijvragen, interactief. niet-geannoteerde wetgeving mag meegenomen worden naar examen.
~ consumentenrecht ~ -1-
,~ consumentenrecht ~ -2-
,-1- harmonisatie consumentenrecht
(OMZETTING) EU-RECHT
EU-RECHT
WAT — consumentenwetgeving vormt een omzetting van EU-richtlijnen.hierdoor is het
consumentenrecht gelijkaardig in de gehele EU. er is hierover dus harmonisatie.
GELIJK — niet volledig gelijk, want door de omzetting gebeurt het dat sommige landen bijkomende
regels ontwikkelen waardoor over deze zaken geen harmonisatie is.
VB Boek XIX WER : boek dat specifiek de consument beschermt wanneer deze zijn schulden niet op
tijd betaalt. >> dit is extra bescherming die de BE consument heeft en vormt geen omzetting van een
europese richtlijn.
OMZETTING — in Boek VI WER ; mbt onregelmatige bedingen, onrechtmatige handelspraktijken,
overeenkomsten op afstand, overeenkomst buiten verkoopruimte gesloten, …
vroeger — Wet op handelspraktijken (1911) en wet marktpraktijken.
oud burgerlijk wetboek — regelen mbt wettelijke garantie waarover een consument beschikt
wanneer hij een lichamelijk roerend goed of digitale diensten gaat verwerven; mbt wettelijke garantie
staat in het oud Burgerlijk Wetboek (Boek 7 BW : mbt bijzondere overeenkomsten). >> advies werd
gegeven om dit over te hevelen naar het WER, maar dit gaat waarschijnlijk niet gebeuren.
afzonderlijke wetgeving — mbt pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen; vormt de omzetting
van een EU-richtlijn met als doel om de reiziger een bijzondere bescherming te bieden in bepaalde
gevallen.
~ consumentenrecht ~ -3-
,❋ Waar bepaalde regelgeving terecht komt heeft te maken met de bevoegdheden van verschillende
minister. Als minister van economische zaken een initiatief neemt dan komt het in WER terecht.
Wettelijke garantie past bij koop-verkoop, dan gaat dit bij de Minister van Justitie en liever in het BW.
ROL HVJEU
WAT — aangezien alle wetgeving in België grotendeels overeenstemt met richtlijnen van de EU,
moeten deze conform deze richtlijnen geïnterpreteerd worden; richtlijnconforme interpretatie.
GEVOLG — dit moet gebeuren door het HVJEU. dus nationale rechters die met een
interpretatievraag geconfronteerd worden moeten dit voorleggen aan het HVJEU dmv een
prejudiciële vraagstelling.
GUIDANCE
WAT — guidance verstrekt op europees niveau door de europese commissie & op belgisch niveau
verstrekt door economische zaken; dienst economische inspectie.
guidance — dit is een richtlijn, dus niet juridische verbindend. meer een toelichting over hoe de EC
en de economische inspectie de regelgeving interpreteert. het is niet bindend voor de BE rechter en
ook niet voor het HVJEU.
praktijk — speelt belangrijke rol voor ondernemingen, zij worden geregeld geconfronteerd met een
onduidelijke regel of een verouderde regel die toegepast moet worden in een nieuwe context.
VB de digitalisering zorgt voor uitdagingen bij interpretatie van richtlijnen. daarom guidance!
NATIONAAL — guidance wordt meer en meer gebruikt door de economische inspectiediensten die
toezichthouder is van de regelen mbt consumentenrecht.
dus — ze zegt welke interpretatie ze gaan hanteren bij de handhaving van de regelen van
consumentenrecht.
VB regelgeving mbt oneerlijke handelspraktijken, dit is een omzetting van EU-richtlijnen. in 2005
bevatte dit in het verleden geen voorschriften inzake “greenwashing” (= ondernemingen gaan zichzelf
x hun producten groenere voorstellen dan ze in werkelijkheid zijn) dus hebben guidelines gemaakt
over verbod van misleidende handelspraktijken ; nl dat gebaseerd moet zijn op wetenschappelijk
bewijs en voldoende specifiek.
DOEL — om aan ondernemingen meer rechtszekerheid te bieden, omdat de toezichthouder eigenlijk
op voorhand verklaart hoe hij regelgeving gaat interpreteren.
❋ Sommige ondernemingen zeggen over de guidelines dat de economische inspectie in realiteit
BIJKOMENDE regelen aan het uitvaardigen is. Deze guidelines zijn niet bindend, maar als je niet
naleeft dan loop je het risico dat je hiervoor bestraft wordt door de inspectie.
~ consumentenrecht ~ -4-
,>> wat kan economische inspectie doen? — ze kan een waarschuwing richten aan een onderneming, ze
stellen vast dat een bepaalde reclames naar hun overtuiging misleidend is, dan kunnen zij vragen dat
de onderneming stopt.
- indien stopt; dan zijn er geen verdere gevolgen aan gekomen.
- indien niet stopt; dan kunnen zij transacties voorstellen, dit is een bedrag die de onderneming
moet betalen als zij wilt vermijden dat ze strafrechtelijk wordt vervolgd. >> vorm van
minnelijke schikking.
- indien niet betaalt → maakt over aan parket → dan weet je niet wat het parket ermee doet;
vervolgen of seponeren.
- indien niet betaalt → mogelijkheid dat de inspectie een administratieve geldboete kan
opleggen.
❋ Met andere woorden, als het parket niet vervolgt, dan komt het dossier terug bij de
economische inspectie en dan kunnen zij een geldboete opleggen.
● WAT — dit is de publieke handhaving van de economische inspectie door de
toezichthouder; gebeurt door waarschuwing/transacties en geldboetes. de manier waarop dit
wordt gedaan wordt dus in de guidelines opgenomen.
HOOG BESCHERMINGSNIVEAU
RATIO : HARMONISATIE
DOELSTELLING 1 — het versterken van het beschermen van de consument in hun relatie tot
ondernemingen.
DOELSTELLING 2 — het realiseren van een interne markt, harmonisatie draagt hieraan bij.
Eengemaakte regels zijn goed voor ondernemingen om goederen of diensten makkelijker in geheel
europa gaan verspreiden.
voordeel onderneming — ze moeten geen kosten en tijd steken in het bestuderen van de regels van
andere landen, want het is toch overal eengemaakt.
voordeel consument — je kan als consument vertrouwen dat je min of meer dezelfde bescherming
gaat krijgen wanneer je bij een niet-Belgische onderneming dingen aankoopt.
“confident consumer argument” = de consument gaat vertrouwen hebben in de interne markt en het
grensoverschrijdende aanbod, wanneer hij weet dat zijn bescherming overal dezelfde is.
● MAAR GELIJK OF GELIJKAARDIG? — er is minimale en maximale harmonisatie.
maximaal — dan gaat dat de interne markt meer bevorderen.
~ consumentenrecht ~ -5-
, minimaal — lidstaten kunnen bij minimale harmonisatie nog bijkomende bescherming mee
creëren op nationaal niveau. >> dus dan moet nog nagegaan worden of het land in kwestie nog
bijkomende bescherming heeft ingevoerd.
VEREISTE HOOG BESCHERMINGSNIVEAU
VWEU — twee regels die de bevoegdheid geven tot harmonisatie van regelen van consumentenrecht
over te gaan.
art. 114 vweu — betreft de creatie van de interne markt door harmonisatie van consumenten recht.
dit vormt de reden voor harmonisatie. >> focus interne markt.
● MAXIMAAL — je moet harmonisatie kunnen verantwoorden door te streven naar een interne
markt.
art. 169 vweu — betreft harmonisatie met het oog op de bescherming van de veiligheid, gezondheid
en economische belangen van de consument. >> focus consument.
● MINIMAAL — als enige doelstelling het beschermen van (de economische belangen van ) de
consumenten, dan alleen minimaal.
PRAKTIJK — bijna alle richtlijnen gesteund of mede-gesteund op art 114 vweu. meer en meer gebruik
van maximale harmonisatie.
HOOG BESCHERMINGSNIVEAU — dit wordt gezien als een hoog beschermingsniveau.
bescherming van de consument als zwakke partij tav een onderneming, is een principe dat bij
consumentenrecht altijd moet worden toegepast.
art 12 vweu — mbt beleid europese instellingen, als er beleidsmaatregelen genomen worden, dan
moet dit het hoog beschermingsniveau voor de consument in rekening nemen.
art 38 handvest grondrechten eu — streeft ook een hoog beschermingsniveau.
❋ Het hoog beschermingsniveau is dus geïncorporeerd in verschillende eu-verdragen. Dus Europa is
over het algemeen enorm consumentvriendelijk.
europese richtlijnen — in de overwegingen van de richtlijnen, dan is één van de overwegingen steeds
dat de unie en hoog beschermingsniveau nastreeft.
rechtspraak hvjeu — als ze moeten interpreteren, dan gaat het hof de doelstelling van hoog
beschermingsniveau steeds in rekening nemen.
~ consumentenrecht ~ -6-
,>> waar zit vandaag het probleem voor consumentenrechten? — vandaag ligt het probleem vooral in de
afdwinging en handhaving van je rechten. je kan rechten op papier hebben, maar dat wil niet zeggen
dat je die rechten daadwerkelijk krijgt.
● WAT DAN? — ga je naar de RB stappen of de onderneming dagvaarden? als consument ga je
dit niet doen, want dit is veel moeite en veel geld, voor een relatief beperkte inzet.
VB mechanisme door beroep op ombudsdiensten : consumenten kunnen naar hen gaan om
hun rechten te helpen handhaven. de beslissingen zijn niet verbindend. een onderneming
moet motiveren waarom ze een beslissing niet volgt, maar dan kan je hier weinig aan
veranderen.
● CLASS ACTION — collectieve vordering : waarbij een grote groep consumenten met
beperkte schade, dan mogelijkheid voor consumentenorganisatie een schadevergoeding te
vorderen. >> hiervoor moeten de organisaties voldoende financiële middelen hebben.
HARMONISATIE
VERORDENINGEN x RICHTLIJN
VERORDENING — zelden een verordening.
“passagiersverordening” — vliegtuigpassagiers worden beschermd bij instapweigering, annulering
en vertraging. oa ook voor vliegtuigen, touringcars, zeeschepen en treinreizigers.
VB veel verschillende vragen over deze verordening nav de hacking in Zaventem. als je dan vertraging
hebt, wat zijn dan je rechten als passagier? een drankje, een maaltijd, … als er overmacht is dan is dit
geen excuus voor een luchtvaartmaatschappij om geen eten en drinken te geven.
>> heb je recht op compensatie? — ingeval van annulering of langdurige vertragingen heb je recht op
een compensatie. dit speelt niet bij buitengewone omstandigheden die redelijkerwijs niet konden
worden vermeden. een cyberaanval is een buitengewone omstandigheid, dus geen aanspraak op
compensatie.
RICHTLIJN — meestal dmv richtlijnen; kunnen minimaal of maximaal geharmoniseerd zijn.
MINIMALE HARMONISATIE
WAT — minimale bescherming, doch kunnen lidstaten additionele bescherming bij creëren.
“richtlijn oneerlijke bedingen” — richtlijn die verbiedt dat bedingen die een kennelijk onevenwicht
creëren tussen de rechten en plichten van de partijen moeten worden opgenomen in een contract
gesloten tussen onderneming en consument.
~ consumentenrecht ~ -7-
, ● WAT? — dergelijke bedingen kunnen de consument niet binden volgens de verordening. dit
is een louter indicatieve lijst van wat de rechter als oneerlijk kan beschouwen. >> veel
EU-landen hebben bijkomende zwarte of grijze lijsten aangenomen van onrechtmatige bedingen. in
BE hebben zwarte lijst, die per se als absoluut verboden zijn.
❋ De gelijklopende bescherming voor consumenten en gelijklopende regels voor onderneming moet
door dergelijke lijsten genuanceerd worden. Minimale harmonisatie houdt in dat er een algemene
toetsingsnorm is, maar de zwarte lijsten ga je als onderneming toch per lidstaat moeten nagaan.
ADDITIONELE BESCHERMING — mogelijk, maar dit is niet onbeperkt. de bijkomende
bescherming moet verenigbaar zijn met de principes van het vrij verkeer.
indien inperking vrij verkeer goederen en diensten? — inperking moet gerechtvaardigd worden:
- doelstelling van algemeen belang
- pertinentiecriterium >> je mag niet verder beperken dan nodig om de doelstelling van
algemeen belang te bereiken.
- proportionaliteitstoets
❝ ZAAK HVJEU “Lodewijk Gysbrechts” – zaak mbt wet handelspraktijk omtrent overeenkomsten op
afstand.
● VROEGER — richtlijn verkoop op afstand van 1997 was minimaal geharmoniseerd. ten tijde
van wet op de handelspraktijken was op nationaal niveau mogelijk om bijkomende
bescherming te voorzien.
● REGEL “verbod betaling voor bedenktermijn” — als een contract via website van
onderneming werd gesloten, dan verboden om van de consument een betaling te eisen voor
het verloop van de bedenktermijn. dit bedroeg toen 7 werkdagen vanaf de levering van het
goed.
maw ? — als je online contracteert met consument, dan moest je eerst altijd het goed leveren
en pas een week later kan je beginnen met het eisen van betaling.
rechtsvraag “is dit wel verenigbaar met principe van vrij verkeer?” : wordt vrij verkeer niet
verder dan noodzakelijk ingeperkt om de beoogde doelstelling; nl bescherming van de
consument, te realiseren.
● HVJEU — kijkt naar hoe de economische inspectie de regel toepast.
economische inspectie — de BE wet verbood dat er betaling werd geëist. de economische
inspectie ging zo ver dat wanneer een onderneming op ogenblik van plaatsen van bestelling
een kredietkaart-nummer vraagt louter ter garantie, dan miskende ze de bepaling al. dit
nummer zou de facto al gebruikt kunnen worden om de betaling van de consument te
~ consumentenrecht ~ -8-
, bekomen, voor de bedenktermijn verstreken was. >> maw je mag zelfs niet vragen voor geval
de consument na de levering van het goed niet zou betalen.
beslissing — verbod betaling te eisen binnen bedenktermijn kan, maar verbod op het vragen
van het kredietkaartnummer, dan is dit niet proportioneel om de doelstelling te bereiken. de
interpretatie van de bepaling door economische zaken is dus niet proportioneel.
● VANDAAG — overeenkomsten op afstand van Boek VI is omzetting van maximaal
geharmoniseerde richtlijn consumentenrechten. vandaag is er geen additionele bescherming
mogelijk hier bovenop.
>> de betwiste regel is niet meer terug te vinden, want boek VI is maximaal geharmoniseerd.
MAXIMALE HARMONISATIE
NIET ADDITIONEEL — niet mogelijk om additionele bescherming te voorzien. dit beperkt zich tot
het door de richtlijn geharmoniseerde gebied.
wel toepassingsgebied uitbreiden — algemene toetsingsnorm inzake onrechtmatige bedingen of
misleidende handelspraktijken, niet alleen in relatie B2C, maar ook in B2B. dit is dus een uitbreiding
van het personeel toepassingsgebied.
● MAAR — dit mag geen ongerechtvaardigde inperking vormen van het vrij verkeer. als je te
ver gaat bij het beperken, dan ga je in strijd met primair verdragsrecht handelen.
wel buiten geharmoniseerd gebied — moeilijkheid is dat niet altijd duidelijk is wat binnen of buiten
het geharmoniseerde gebied valt.
VB regelen consumentenkrediet : voor een kredietgever een kredietovk sluit met een consument moet
hij de kredietwaardigheid van een consument onderzoeken en nagaan of de consument redelijkerwijze
in staat is om dat krediet terug te betalen.
● EU NIVEAU 2008 — enkel verplichting om kredietwaardigheid te beoordelen.
● BE WETGEVING — de BE wetgeving zegt 1) je moet kredietwaardigheid controleren, 2) als
consument niet kredietwaardig is, dan mag je geen krediet verstrekken. >> dus tweede is extra
toegevoegd.
❋ België creëert dus eigenlijk additionele bescherming voor de consument met overmatige
schuldenlast. is dit verenigbaar met maximaal geharmoniseerde richtlijn consumentenkrediet?
~ consumentenrecht ~ -9-
, ❝ ZAAK SCHYNS (HVJEU) – HVJEU aanvaardt dat BE deze bijkomende regel kon voorzien,
omdat HVJEU zegt dat de gevolgen van een negatieve kredietwaardigheidsbeoordeling die zijn op
EU-niveau niet geharmoniseerd.
● MAW — “wat te doen na negatieve kredietwaardigheid” valt buiten het geharmoniseerde
gebied.
● HVJEU — vindt dit een goede regel, anders heeft het geen zin om bij negatieve
kredietwaardigheidsbeoordeling enkel een waarschuwing te voorzien ipv een
onthoudingsverplichting te creëren.
VB Belgische wetgeving heeft ook een bijzondere onthoudingsverplichting als de consument een
betalingsachterstand heeft van consumentenkrediet van meer dan 1000 EUR, dan mag je als
kredietgever geen krediet meer verlenen.
● RICHTLIJN 2008? — vormt geen probleem, want gaat over de gevolgen van een
kredietwaardigheidsbeoordeling & dit wordt niet door de richtlijn geharmoniseerd.
● MAAR — BE moet tegen volgende maand in principe de nieuwe richtlijn
Consumentenkrediet 2023 omzetten.
“je moet de kredietwaardigheid van de consument beoordelen en als de kredietwaardigheid
niet goed zit, dan moet je weigeren een kredietovereenkomst te sluiten”
gevolg — de richtlijn is opgeschoven naar de gevolgen; dus het geharmoniseerde gebied is
uitgebreid.
wat met bijzondere onthoudingsverplichting? — economische zaken gaat ervan uit dat de
regel behouden kan blijven >< professor denkt dat juridisch-technisch gezien niet mag, omdat
het nu wel binnen het maximaal geharmoniseerd gebied valt.
KRITIEK IN DE EUROPESE LITERATUUR
(1) TRADITIE — landen met sterke traditie van consumentenbescherming, door de maximale
harmonisatie gedwongen zijn hun bescherming af te zwakken. >> cfr. BE zal die regel moeten laten
vallen, dit is soms jammer wanneer het om een goede beleidsmatige maatregel gaat.
(2) AFWEZIGHEID MAXIMALE HARMONISATIE — niet alles is volledig geharmoniseerd, dus
soms moet je alsnog kijken naar de nationale wetgeving. dus toch niet volledig eengemaakt
contractenrecht binnen de EU. >> cfr. kijken naar verbintenissenrecht en de rechtsgeldige
totstandkoming van een contract, dan moet je toch nationaal recht bekijken.
❋ Sommige auteurs zeggen dat je pas volledige harmonisatie kunt hebben als je ook het
contractenrecht harmoniseert.
~ consumentenrecht ~ -10-
DOEL – de positie van de consument bekijken tav de onderneming. zowel vanuit standpunt van de
onderneming als van de consument zelf. rekeninghoudend met uitspraak van het HVJEU met de
interpretaties van het europees recht.
❋ Het HVJEU gaat bij het interpreteren van unierecht en zaken geregeld over tot het creëren van
consumentenrechten. Dit is eigenlijk niet oké, want hierdoor gaat het HVJEU in sommige situaties
zelfs rechten geven aan consumenten die contra legem zijn.
WAT – toepassing van verbintenissenrecht, bijzondere overeenkomsten, … hierbij wordt van de
algemene principes afgeweken om de zwakke partij te beschermen.
CURSUS – slides + lesnota’s + rechtspraak in de mate waarin dit tijdens de les werd behandeld.
EXAMEN – mondeling op kantoor, 15 minuten over consumentenrecht, schriftelijke voorbereiding.
bijvragen, interactief. niet-geannoteerde wetgeving mag meegenomen worden naar examen.
~ consumentenrecht ~ -1-
,~ consumentenrecht ~ -2-
,-1- harmonisatie consumentenrecht
(OMZETTING) EU-RECHT
EU-RECHT
WAT — consumentenwetgeving vormt een omzetting van EU-richtlijnen.hierdoor is het
consumentenrecht gelijkaardig in de gehele EU. er is hierover dus harmonisatie.
GELIJK — niet volledig gelijk, want door de omzetting gebeurt het dat sommige landen bijkomende
regels ontwikkelen waardoor over deze zaken geen harmonisatie is.
VB Boek XIX WER : boek dat specifiek de consument beschermt wanneer deze zijn schulden niet op
tijd betaalt. >> dit is extra bescherming die de BE consument heeft en vormt geen omzetting van een
europese richtlijn.
OMZETTING — in Boek VI WER ; mbt onregelmatige bedingen, onrechtmatige handelspraktijken,
overeenkomsten op afstand, overeenkomst buiten verkoopruimte gesloten, …
vroeger — Wet op handelspraktijken (1911) en wet marktpraktijken.
oud burgerlijk wetboek — regelen mbt wettelijke garantie waarover een consument beschikt
wanneer hij een lichamelijk roerend goed of digitale diensten gaat verwerven; mbt wettelijke garantie
staat in het oud Burgerlijk Wetboek (Boek 7 BW : mbt bijzondere overeenkomsten). >> advies werd
gegeven om dit over te hevelen naar het WER, maar dit gaat waarschijnlijk niet gebeuren.
afzonderlijke wetgeving — mbt pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen; vormt de omzetting
van een EU-richtlijn met als doel om de reiziger een bijzondere bescherming te bieden in bepaalde
gevallen.
~ consumentenrecht ~ -3-
,❋ Waar bepaalde regelgeving terecht komt heeft te maken met de bevoegdheden van verschillende
minister. Als minister van economische zaken een initiatief neemt dan komt het in WER terecht.
Wettelijke garantie past bij koop-verkoop, dan gaat dit bij de Minister van Justitie en liever in het BW.
ROL HVJEU
WAT — aangezien alle wetgeving in België grotendeels overeenstemt met richtlijnen van de EU,
moeten deze conform deze richtlijnen geïnterpreteerd worden; richtlijnconforme interpretatie.
GEVOLG — dit moet gebeuren door het HVJEU. dus nationale rechters die met een
interpretatievraag geconfronteerd worden moeten dit voorleggen aan het HVJEU dmv een
prejudiciële vraagstelling.
GUIDANCE
WAT — guidance verstrekt op europees niveau door de europese commissie & op belgisch niveau
verstrekt door economische zaken; dienst economische inspectie.
guidance — dit is een richtlijn, dus niet juridische verbindend. meer een toelichting over hoe de EC
en de economische inspectie de regelgeving interpreteert. het is niet bindend voor de BE rechter en
ook niet voor het HVJEU.
praktijk — speelt belangrijke rol voor ondernemingen, zij worden geregeld geconfronteerd met een
onduidelijke regel of een verouderde regel die toegepast moet worden in een nieuwe context.
VB de digitalisering zorgt voor uitdagingen bij interpretatie van richtlijnen. daarom guidance!
NATIONAAL — guidance wordt meer en meer gebruikt door de economische inspectiediensten die
toezichthouder is van de regelen mbt consumentenrecht.
dus — ze zegt welke interpretatie ze gaan hanteren bij de handhaving van de regelen van
consumentenrecht.
VB regelgeving mbt oneerlijke handelspraktijken, dit is een omzetting van EU-richtlijnen. in 2005
bevatte dit in het verleden geen voorschriften inzake “greenwashing” (= ondernemingen gaan zichzelf
x hun producten groenere voorstellen dan ze in werkelijkheid zijn) dus hebben guidelines gemaakt
over verbod van misleidende handelspraktijken ; nl dat gebaseerd moet zijn op wetenschappelijk
bewijs en voldoende specifiek.
DOEL — om aan ondernemingen meer rechtszekerheid te bieden, omdat de toezichthouder eigenlijk
op voorhand verklaart hoe hij regelgeving gaat interpreteren.
❋ Sommige ondernemingen zeggen over de guidelines dat de economische inspectie in realiteit
BIJKOMENDE regelen aan het uitvaardigen is. Deze guidelines zijn niet bindend, maar als je niet
naleeft dan loop je het risico dat je hiervoor bestraft wordt door de inspectie.
~ consumentenrecht ~ -4-
,>> wat kan economische inspectie doen? — ze kan een waarschuwing richten aan een onderneming, ze
stellen vast dat een bepaalde reclames naar hun overtuiging misleidend is, dan kunnen zij vragen dat
de onderneming stopt.
- indien stopt; dan zijn er geen verdere gevolgen aan gekomen.
- indien niet stopt; dan kunnen zij transacties voorstellen, dit is een bedrag die de onderneming
moet betalen als zij wilt vermijden dat ze strafrechtelijk wordt vervolgd. >> vorm van
minnelijke schikking.
- indien niet betaalt → maakt over aan parket → dan weet je niet wat het parket ermee doet;
vervolgen of seponeren.
- indien niet betaalt → mogelijkheid dat de inspectie een administratieve geldboete kan
opleggen.
❋ Met andere woorden, als het parket niet vervolgt, dan komt het dossier terug bij de
economische inspectie en dan kunnen zij een geldboete opleggen.
● WAT — dit is de publieke handhaving van de economische inspectie door de
toezichthouder; gebeurt door waarschuwing/transacties en geldboetes. de manier waarop dit
wordt gedaan wordt dus in de guidelines opgenomen.
HOOG BESCHERMINGSNIVEAU
RATIO : HARMONISATIE
DOELSTELLING 1 — het versterken van het beschermen van de consument in hun relatie tot
ondernemingen.
DOELSTELLING 2 — het realiseren van een interne markt, harmonisatie draagt hieraan bij.
Eengemaakte regels zijn goed voor ondernemingen om goederen of diensten makkelijker in geheel
europa gaan verspreiden.
voordeel onderneming — ze moeten geen kosten en tijd steken in het bestuderen van de regels van
andere landen, want het is toch overal eengemaakt.
voordeel consument — je kan als consument vertrouwen dat je min of meer dezelfde bescherming
gaat krijgen wanneer je bij een niet-Belgische onderneming dingen aankoopt.
“confident consumer argument” = de consument gaat vertrouwen hebben in de interne markt en het
grensoverschrijdende aanbod, wanneer hij weet dat zijn bescherming overal dezelfde is.
● MAAR GELIJK OF GELIJKAARDIG? — er is minimale en maximale harmonisatie.
maximaal — dan gaat dat de interne markt meer bevorderen.
~ consumentenrecht ~ -5-
, minimaal — lidstaten kunnen bij minimale harmonisatie nog bijkomende bescherming mee
creëren op nationaal niveau. >> dus dan moet nog nagegaan worden of het land in kwestie nog
bijkomende bescherming heeft ingevoerd.
VEREISTE HOOG BESCHERMINGSNIVEAU
VWEU — twee regels die de bevoegdheid geven tot harmonisatie van regelen van consumentenrecht
over te gaan.
art. 114 vweu — betreft de creatie van de interne markt door harmonisatie van consumenten recht.
dit vormt de reden voor harmonisatie. >> focus interne markt.
● MAXIMAAL — je moet harmonisatie kunnen verantwoorden door te streven naar een interne
markt.
art. 169 vweu — betreft harmonisatie met het oog op de bescherming van de veiligheid, gezondheid
en economische belangen van de consument. >> focus consument.
● MINIMAAL — als enige doelstelling het beschermen van (de economische belangen van ) de
consumenten, dan alleen minimaal.
PRAKTIJK — bijna alle richtlijnen gesteund of mede-gesteund op art 114 vweu. meer en meer gebruik
van maximale harmonisatie.
HOOG BESCHERMINGSNIVEAU — dit wordt gezien als een hoog beschermingsniveau.
bescherming van de consument als zwakke partij tav een onderneming, is een principe dat bij
consumentenrecht altijd moet worden toegepast.
art 12 vweu — mbt beleid europese instellingen, als er beleidsmaatregelen genomen worden, dan
moet dit het hoog beschermingsniveau voor de consument in rekening nemen.
art 38 handvest grondrechten eu — streeft ook een hoog beschermingsniveau.
❋ Het hoog beschermingsniveau is dus geïncorporeerd in verschillende eu-verdragen. Dus Europa is
over het algemeen enorm consumentvriendelijk.
europese richtlijnen — in de overwegingen van de richtlijnen, dan is één van de overwegingen steeds
dat de unie en hoog beschermingsniveau nastreeft.
rechtspraak hvjeu — als ze moeten interpreteren, dan gaat het hof de doelstelling van hoog
beschermingsniveau steeds in rekening nemen.
~ consumentenrecht ~ -6-
,>> waar zit vandaag het probleem voor consumentenrechten? — vandaag ligt het probleem vooral in de
afdwinging en handhaving van je rechten. je kan rechten op papier hebben, maar dat wil niet zeggen
dat je die rechten daadwerkelijk krijgt.
● WAT DAN? — ga je naar de RB stappen of de onderneming dagvaarden? als consument ga je
dit niet doen, want dit is veel moeite en veel geld, voor een relatief beperkte inzet.
VB mechanisme door beroep op ombudsdiensten : consumenten kunnen naar hen gaan om
hun rechten te helpen handhaven. de beslissingen zijn niet verbindend. een onderneming
moet motiveren waarom ze een beslissing niet volgt, maar dan kan je hier weinig aan
veranderen.
● CLASS ACTION — collectieve vordering : waarbij een grote groep consumenten met
beperkte schade, dan mogelijkheid voor consumentenorganisatie een schadevergoeding te
vorderen. >> hiervoor moeten de organisaties voldoende financiële middelen hebben.
HARMONISATIE
VERORDENINGEN x RICHTLIJN
VERORDENING — zelden een verordening.
“passagiersverordening” — vliegtuigpassagiers worden beschermd bij instapweigering, annulering
en vertraging. oa ook voor vliegtuigen, touringcars, zeeschepen en treinreizigers.
VB veel verschillende vragen over deze verordening nav de hacking in Zaventem. als je dan vertraging
hebt, wat zijn dan je rechten als passagier? een drankje, een maaltijd, … als er overmacht is dan is dit
geen excuus voor een luchtvaartmaatschappij om geen eten en drinken te geven.
>> heb je recht op compensatie? — ingeval van annulering of langdurige vertragingen heb je recht op
een compensatie. dit speelt niet bij buitengewone omstandigheden die redelijkerwijs niet konden
worden vermeden. een cyberaanval is een buitengewone omstandigheid, dus geen aanspraak op
compensatie.
RICHTLIJN — meestal dmv richtlijnen; kunnen minimaal of maximaal geharmoniseerd zijn.
MINIMALE HARMONISATIE
WAT — minimale bescherming, doch kunnen lidstaten additionele bescherming bij creëren.
“richtlijn oneerlijke bedingen” — richtlijn die verbiedt dat bedingen die een kennelijk onevenwicht
creëren tussen de rechten en plichten van de partijen moeten worden opgenomen in een contract
gesloten tussen onderneming en consument.
~ consumentenrecht ~ -7-
, ● WAT? — dergelijke bedingen kunnen de consument niet binden volgens de verordening. dit
is een louter indicatieve lijst van wat de rechter als oneerlijk kan beschouwen. >> veel
EU-landen hebben bijkomende zwarte of grijze lijsten aangenomen van onrechtmatige bedingen. in
BE hebben zwarte lijst, die per se als absoluut verboden zijn.
❋ De gelijklopende bescherming voor consumenten en gelijklopende regels voor onderneming moet
door dergelijke lijsten genuanceerd worden. Minimale harmonisatie houdt in dat er een algemene
toetsingsnorm is, maar de zwarte lijsten ga je als onderneming toch per lidstaat moeten nagaan.
ADDITIONELE BESCHERMING — mogelijk, maar dit is niet onbeperkt. de bijkomende
bescherming moet verenigbaar zijn met de principes van het vrij verkeer.
indien inperking vrij verkeer goederen en diensten? — inperking moet gerechtvaardigd worden:
- doelstelling van algemeen belang
- pertinentiecriterium >> je mag niet verder beperken dan nodig om de doelstelling van
algemeen belang te bereiken.
- proportionaliteitstoets
❝ ZAAK HVJEU “Lodewijk Gysbrechts” – zaak mbt wet handelspraktijk omtrent overeenkomsten op
afstand.
● VROEGER — richtlijn verkoop op afstand van 1997 was minimaal geharmoniseerd. ten tijde
van wet op de handelspraktijken was op nationaal niveau mogelijk om bijkomende
bescherming te voorzien.
● REGEL “verbod betaling voor bedenktermijn” — als een contract via website van
onderneming werd gesloten, dan verboden om van de consument een betaling te eisen voor
het verloop van de bedenktermijn. dit bedroeg toen 7 werkdagen vanaf de levering van het
goed.
maw ? — als je online contracteert met consument, dan moest je eerst altijd het goed leveren
en pas een week later kan je beginnen met het eisen van betaling.
rechtsvraag “is dit wel verenigbaar met principe van vrij verkeer?” : wordt vrij verkeer niet
verder dan noodzakelijk ingeperkt om de beoogde doelstelling; nl bescherming van de
consument, te realiseren.
● HVJEU — kijkt naar hoe de economische inspectie de regel toepast.
economische inspectie — de BE wet verbood dat er betaling werd geëist. de economische
inspectie ging zo ver dat wanneer een onderneming op ogenblik van plaatsen van bestelling
een kredietkaart-nummer vraagt louter ter garantie, dan miskende ze de bepaling al. dit
nummer zou de facto al gebruikt kunnen worden om de betaling van de consument te
~ consumentenrecht ~ -8-
, bekomen, voor de bedenktermijn verstreken was. >> maw je mag zelfs niet vragen voor geval
de consument na de levering van het goed niet zou betalen.
beslissing — verbod betaling te eisen binnen bedenktermijn kan, maar verbod op het vragen
van het kredietkaartnummer, dan is dit niet proportioneel om de doelstelling te bereiken. de
interpretatie van de bepaling door economische zaken is dus niet proportioneel.
● VANDAAG — overeenkomsten op afstand van Boek VI is omzetting van maximaal
geharmoniseerde richtlijn consumentenrechten. vandaag is er geen additionele bescherming
mogelijk hier bovenop.
>> de betwiste regel is niet meer terug te vinden, want boek VI is maximaal geharmoniseerd.
MAXIMALE HARMONISATIE
NIET ADDITIONEEL — niet mogelijk om additionele bescherming te voorzien. dit beperkt zich tot
het door de richtlijn geharmoniseerde gebied.
wel toepassingsgebied uitbreiden — algemene toetsingsnorm inzake onrechtmatige bedingen of
misleidende handelspraktijken, niet alleen in relatie B2C, maar ook in B2B. dit is dus een uitbreiding
van het personeel toepassingsgebied.
● MAAR — dit mag geen ongerechtvaardigde inperking vormen van het vrij verkeer. als je te
ver gaat bij het beperken, dan ga je in strijd met primair verdragsrecht handelen.
wel buiten geharmoniseerd gebied — moeilijkheid is dat niet altijd duidelijk is wat binnen of buiten
het geharmoniseerde gebied valt.
VB regelen consumentenkrediet : voor een kredietgever een kredietovk sluit met een consument moet
hij de kredietwaardigheid van een consument onderzoeken en nagaan of de consument redelijkerwijze
in staat is om dat krediet terug te betalen.
● EU NIVEAU 2008 — enkel verplichting om kredietwaardigheid te beoordelen.
● BE WETGEVING — de BE wetgeving zegt 1) je moet kredietwaardigheid controleren, 2) als
consument niet kredietwaardig is, dan mag je geen krediet verstrekken. >> dus tweede is extra
toegevoegd.
❋ België creëert dus eigenlijk additionele bescherming voor de consument met overmatige
schuldenlast. is dit verenigbaar met maximaal geharmoniseerde richtlijn consumentenkrediet?
~ consumentenrecht ~ -9-
, ❝ ZAAK SCHYNS (HVJEU) – HVJEU aanvaardt dat BE deze bijkomende regel kon voorzien,
omdat HVJEU zegt dat de gevolgen van een negatieve kredietwaardigheidsbeoordeling die zijn op
EU-niveau niet geharmoniseerd.
● MAW — “wat te doen na negatieve kredietwaardigheid” valt buiten het geharmoniseerde
gebied.
● HVJEU — vindt dit een goede regel, anders heeft het geen zin om bij negatieve
kredietwaardigheidsbeoordeling enkel een waarschuwing te voorzien ipv een
onthoudingsverplichting te creëren.
VB Belgische wetgeving heeft ook een bijzondere onthoudingsverplichting als de consument een
betalingsachterstand heeft van consumentenkrediet van meer dan 1000 EUR, dan mag je als
kredietgever geen krediet meer verlenen.
● RICHTLIJN 2008? — vormt geen probleem, want gaat over de gevolgen van een
kredietwaardigheidsbeoordeling & dit wordt niet door de richtlijn geharmoniseerd.
● MAAR — BE moet tegen volgende maand in principe de nieuwe richtlijn
Consumentenkrediet 2023 omzetten.
“je moet de kredietwaardigheid van de consument beoordelen en als de kredietwaardigheid
niet goed zit, dan moet je weigeren een kredietovereenkomst te sluiten”
gevolg — de richtlijn is opgeschoven naar de gevolgen; dus het geharmoniseerde gebied is
uitgebreid.
wat met bijzondere onthoudingsverplichting? — economische zaken gaat ervan uit dat de
regel behouden kan blijven >< professor denkt dat juridisch-technisch gezien niet mag, omdat
het nu wel binnen het maximaal geharmoniseerd gebied valt.
KRITIEK IN DE EUROPESE LITERATUUR
(1) TRADITIE — landen met sterke traditie van consumentenbescherming, door de maximale
harmonisatie gedwongen zijn hun bescherming af te zwakken. >> cfr. BE zal die regel moeten laten
vallen, dit is soms jammer wanneer het om een goede beleidsmatige maatregel gaat.
(2) AFWEZIGHEID MAXIMALE HARMONISATIE — niet alles is volledig geharmoniseerd, dus
soms moet je alsnog kijken naar de nationale wetgeving. dus toch niet volledig eengemaakt
contractenrecht binnen de EU. >> cfr. kijken naar verbintenissenrecht en de rechtsgeldige
totstandkoming van een contract, dan moet je toch nationaal recht bekijken.
❋ Sommige auteurs zeggen dat je pas volledige harmonisatie kunt hebben als je ook het
contractenrecht harmoniseert.
~ consumentenrecht ~ -10-
