Samenvatting Ethisch ondernemen
1. Levensbeschouwing en zingeving (ik,wereld,maatschappij)
• Uitdiepen van thema’s op het snijpunt van jezelf, de maatschappij en de wereld
• Vanuit een focus op zijnskwaliteiten -> je aangeboren sterke punten en unieke eigenschappen
die deel uitmaken van je persoonlijkheid en je helpen om effectief te handelen in situaties.
2. Ethisch en kritisch denken (ethiek,economie,ondernemerschap)
• Uitdiepen van thema’s op het snijpunt van ethiek, economie en ondernemerschap
• Vanuit een focus op systeemdenken -> niet alleen oorzaken zoeken, maar het hele systeem en
de onderlinge relaties begrijpen.
Freire's model voor 'kritische pedagogiek'
Het meest boeiende aan kritisch denken in de klas is dat het van iedereen initiatief vraagt: alle
leerlingen worden actief uitgenodigd om gepassioneerd na te denken en hun ideeën op een open,
bevlogen manier te delen. Wanneer iedereen in de klas, docent én student, erkent dat ze samen
verantwoordelijk zijn voor het creëren van een leercommunity, wordt leren pas echt betekenisvol en
waardevol."
Gert Biesta over de drie taken van onderwijs
Kwalificatie: Inhoud van onderwijs🡪 aanleren kennis en vaardigheden
Socialisatie: Inleiden in de maatschappij🡪 traditie, praktijken, attitudes, omgangsvormen,
normen, overtuigingen…
Subjectivering: kwaliteiten van het “persoon zijn” die we willen bevorderen🡪 kritisch denken,
connectie maken, samenleven, volwassenheid, engagement, ondernemingszin…
De balans tussen de drie taken van onderwijs
● Biesta pleit ervoor deze drie elementen in evenwicht te houden
● Vandaag lijkt de klemtoon in het publieke discours over onderwijs vooral op kwalificatie te
liggen
● We vergeten het belang van subjectivering/persoonsvorming: jonge mensen niet alleen
leren zich aan te passen aan de toekomst maar om zelf de toekomst te maken
● “Hoe we het op langere termijn op een humane manier met elkaar uithouden op een
kwetsbare planeet”🡪 samenleven
, Samenvatting Ethisch ondernemen
Wereldgericht onderwijs
• Onderwijs als vorming: uitgenodigd worden om persoon te worden in de wereld
• De wereld opentrekken én open komen voor de wereld🡪Jezelf in relatie tot de wereld
ontmoeten
• Ontwikkelen van zijnskwaliteiten: hoe je als persoon in de wereld bent/komt
• Vb.: ondernemingszin, connectievorming, engagement, kwetsbaarheid, diepe aandacht,
betekenisgeving,…
Deel 1 zingeving en levensbeschouwing
● Er is geen externe zin van het leven
● Je moet op een bepaalde manier handelen
● Al doen krijg je zin in het leven
1. Irvin Yalom(therapeut) en de vier grote vragen van ons bestaan
• Yalom stelt zicht de vraag: “wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan?”: de vragen
waarmee iedereen geconfronteerd wordt en worstelt in het leven
• Op basis van zijn therapeutische ervaring onderscheid Yalom vier
uitdagingen/gegevenheden/bezorgdheden waarop iedere mens een antwoord moet formuleren
• Deze uitdagingen zijn volgens Yalom onderdeel van ons menszijn (menselijke conditie)🡪ze
gelden voor iedereen en zijn onveranderlijk
De 4 vragen
1) Vrijheid (en verantwoordelijkheid): de keuzes die we maken en de verantwoordelijkheid die
we opnemen
2) Angst (voor de dood en het verlies): hoe we omgaan met het oncontroleerbare van het
leven
3) Isolatie en connectie: hoe wij ons verbinden met de ander en de wereld
4) Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Vrijheid
• De mens is gedoemd om vrij zijn” (Sartre) = één van de bekendste filosofen
• We ervaren allemaal een zeker auteurschap over onszelf en ons leven🡪 we moeten keuzes
maken en zijn daarin (deels) verantwoordelijk voor onszelf
• Vraagt dat we een zeker verantwoordelijkheid voor onszelf en de wereld opnemen🡪 spanning
tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, tussen kiezen en verliezen
🡪Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke verantwoordelijkheid nemen we op? Wat
betekent het voor om echt vrij te zijn?
Angst voor de dood en het verlies (het oncontroleerbare)
• We hebben heel wat dingen in de wereld niet in de hand
• en we hebben onszelf vaak nauwelijks in de hand…
• Onderscheid maken tussen de dingen die we in de hand hebben en de dingen die we niet kunnen
veranderen
, Samenvatting Ethisch ondernemen
• Focussen op dingen die je wel kan controleren
• Uitdaging: hoe geven we een plaats aan de dingen die we niet controleren en aan onze
eindigheid/sterfelijkheid?
Isolatie en connectie (relaties)
• De mens is fundamenteel eenzaam: er is altijd een zeker afstand tussen mezelf en de ander🡪 ik
kan niet voelen wat een ander voelt, ik kan niet weten wat een ander denkt,…
• Wij hebben allemaal nood aan connectie, maar connectie is ook beangstigend: vaak kunnen we
alleen vertrouwen, niet weten
• Uitdaging: Hoe kunnen wij ons op een betekenisvolle manier verbinden met onszelf, de andere
en de wereld? Hoe creëren we intimiteit? Hoe worden we deel van een gemeenschap?
Zinloosheid en zingeving
• We zijn in de wereld “geworpen”: we hebben niet voor gekozen wie we zijn, waar we geboren zijn,
zelfs niet dat we er zijn,…
• “De zoektocht naar zin en betekenis is de belangrijkste motivator van de mens” (Viktor Frankl)e
hebben nood aan betekenis en zin in ons leven
• Uitdaging: Hoe geven we zin aan ons leven? Hoe ontvangen we zin? Hoe gaan we om met
ervaringen van zinloosheid?
Belang van deze uitdaging volgens Yalom
• Yalom argumenteert dat deze vier bezorgdheden of condities onvermijdelijk deel zijn van ons
menszijn🡪 We moeten er allemaal op onze manier een antwoord op formuleren
• Proces van een antwoord geven op deze uitdagingen begint bij aanvaarding van deze condities🡪
heeft geen zin er tegen te vechten, alleen de manier waarop je er mee omgaat heb je deels in de
hand
• Vb: angststoornis
• Doorheen ons leven stellen deze uitdagingen zich op verschillende manieren, afhankelijk van
onze context
• Alle levensvragen komen voort uit deze vier uitdagingen
• Belangrijk om deze vragen niet te ontwijken of op een dogmatische manier af te sluiten, maar om
ze recht in de ogen te kijken
• “Het goed is om je onder te dompelen in de stroom van het leven”
, Samenvatting Ethisch ondernemen
Deel 2. Aandacht en overdaad
1. Overdaad
Leven en leren in een overprikkelde wereld
2.1. Een wereld van overdaad?
• Overdaad aan impulsen en informatie: moeilijk om nog het onderscheid te maken tussen het
relevante/betekenisvolle en de ruis
• Overdaad aan entertainment: gemakkelijk om afgeleid te worden
• Internet en elektronica: constante beschikbaarheid van onmiddellijke prikkels en beloningen
2.2. Verslaafd aan prikkels
• Psychologische manipulatie: advertenties en beloning- en verslavingsmechanismes (hook)
2.3. Aandacht en gewoontes
• Hooked: How to build habit forming products
• Sociale media is niet zozeer ontworpen om mensen te verbinden, maar om zoveel mogelijk
interacties te genereren die gemonetariseerd kunnen worden
2.4. The social dilemma
• Conclusie: ontwerp van sociale media is gericht op het voeden van verslaving om winst te
maximaliseren
• Maar: de “oplossing” hiervoor wordt altijd beperkt tot aanpassen van persoonlijk gedrag
• Problemen van sociale media worden voorgesteld als een perversie van de oorspronkelijke
“goede intenties”, terwijl het ontwerp van sociale media deze problemen onvermijdelijk
maakt
1. Levensbeschouwing en zingeving (ik,wereld,maatschappij)
• Uitdiepen van thema’s op het snijpunt van jezelf, de maatschappij en de wereld
• Vanuit een focus op zijnskwaliteiten -> je aangeboren sterke punten en unieke eigenschappen
die deel uitmaken van je persoonlijkheid en je helpen om effectief te handelen in situaties.
2. Ethisch en kritisch denken (ethiek,economie,ondernemerschap)
• Uitdiepen van thema’s op het snijpunt van ethiek, economie en ondernemerschap
• Vanuit een focus op systeemdenken -> niet alleen oorzaken zoeken, maar het hele systeem en
de onderlinge relaties begrijpen.
Freire's model voor 'kritische pedagogiek'
Het meest boeiende aan kritisch denken in de klas is dat het van iedereen initiatief vraagt: alle
leerlingen worden actief uitgenodigd om gepassioneerd na te denken en hun ideeën op een open,
bevlogen manier te delen. Wanneer iedereen in de klas, docent én student, erkent dat ze samen
verantwoordelijk zijn voor het creëren van een leercommunity, wordt leren pas echt betekenisvol en
waardevol."
Gert Biesta over de drie taken van onderwijs
Kwalificatie: Inhoud van onderwijs🡪 aanleren kennis en vaardigheden
Socialisatie: Inleiden in de maatschappij🡪 traditie, praktijken, attitudes, omgangsvormen,
normen, overtuigingen…
Subjectivering: kwaliteiten van het “persoon zijn” die we willen bevorderen🡪 kritisch denken,
connectie maken, samenleven, volwassenheid, engagement, ondernemingszin…
De balans tussen de drie taken van onderwijs
● Biesta pleit ervoor deze drie elementen in evenwicht te houden
● Vandaag lijkt de klemtoon in het publieke discours over onderwijs vooral op kwalificatie te
liggen
● We vergeten het belang van subjectivering/persoonsvorming: jonge mensen niet alleen
leren zich aan te passen aan de toekomst maar om zelf de toekomst te maken
● “Hoe we het op langere termijn op een humane manier met elkaar uithouden op een
kwetsbare planeet”🡪 samenleven
, Samenvatting Ethisch ondernemen
Wereldgericht onderwijs
• Onderwijs als vorming: uitgenodigd worden om persoon te worden in de wereld
• De wereld opentrekken én open komen voor de wereld🡪Jezelf in relatie tot de wereld
ontmoeten
• Ontwikkelen van zijnskwaliteiten: hoe je als persoon in de wereld bent/komt
• Vb.: ondernemingszin, connectievorming, engagement, kwetsbaarheid, diepe aandacht,
betekenisgeving,…
Deel 1 zingeving en levensbeschouwing
● Er is geen externe zin van het leven
● Je moet op een bepaalde manier handelen
● Al doen krijg je zin in het leven
1. Irvin Yalom(therapeut) en de vier grote vragen van ons bestaan
• Yalom stelt zicht de vraag: “wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan?”: de vragen
waarmee iedereen geconfronteerd wordt en worstelt in het leven
• Op basis van zijn therapeutische ervaring onderscheid Yalom vier
uitdagingen/gegevenheden/bezorgdheden waarop iedere mens een antwoord moet formuleren
• Deze uitdagingen zijn volgens Yalom onderdeel van ons menszijn (menselijke conditie)🡪ze
gelden voor iedereen en zijn onveranderlijk
De 4 vragen
1) Vrijheid (en verantwoordelijkheid): de keuzes die we maken en de verantwoordelijkheid die
we opnemen
2) Angst (voor de dood en het verlies): hoe we omgaan met het oncontroleerbare van het
leven
3) Isolatie en connectie: hoe wij ons verbinden met de ander en de wereld
4) Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Vrijheid
• De mens is gedoemd om vrij zijn” (Sartre) = één van de bekendste filosofen
• We ervaren allemaal een zeker auteurschap over onszelf en ons leven🡪 we moeten keuzes
maken en zijn daarin (deels) verantwoordelijk voor onszelf
• Vraagt dat we een zeker verantwoordelijkheid voor onszelf en de wereld opnemen🡪 spanning
tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, tussen kiezen en verliezen
🡪Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke verantwoordelijkheid nemen we op? Wat
betekent het voor om echt vrij te zijn?
Angst voor de dood en het verlies (het oncontroleerbare)
• We hebben heel wat dingen in de wereld niet in de hand
• en we hebben onszelf vaak nauwelijks in de hand…
• Onderscheid maken tussen de dingen die we in de hand hebben en de dingen die we niet kunnen
veranderen
, Samenvatting Ethisch ondernemen
• Focussen op dingen die je wel kan controleren
• Uitdaging: hoe geven we een plaats aan de dingen die we niet controleren en aan onze
eindigheid/sterfelijkheid?
Isolatie en connectie (relaties)
• De mens is fundamenteel eenzaam: er is altijd een zeker afstand tussen mezelf en de ander🡪 ik
kan niet voelen wat een ander voelt, ik kan niet weten wat een ander denkt,…
• Wij hebben allemaal nood aan connectie, maar connectie is ook beangstigend: vaak kunnen we
alleen vertrouwen, niet weten
• Uitdaging: Hoe kunnen wij ons op een betekenisvolle manier verbinden met onszelf, de andere
en de wereld? Hoe creëren we intimiteit? Hoe worden we deel van een gemeenschap?
Zinloosheid en zingeving
• We zijn in de wereld “geworpen”: we hebben niet voor gekozen wie we zijn, waar we geboren zijn,
zelfs niet dat we er zijn,…
• “De zoektocht naar zin en betekenis is de belangrijkste motivator van de mens” (Viktor Frankl)e
hebben nood aan betekenis en zin in ons leven
• Uitdaging: Hoe geven we zin aan ons leven? Hoe ontvangen we zin? Hoe gaan we om met
ervaringen van zinloosheid?
Belang van deze uitdaging volgens Yalom
• Yalom argumenteert dat deze vier bezorgdheden of condities onvermijdelijk deel zijn van ons
menszijn🡪 We moeten er allemaal op onze manier een antwoord op formuleren
• Proces van een antwoord geven op deze uitdagingen begint bij aanvaarding van deze condities🡪
heeft geen zin er tegen te vechten, alleen de manier waarop je er mee omgaat heb je deels in de
hand
• Vb: angststoornis
• Doorheen ons leven stellen deze uitdagingen zich op verschillende manieren, afhankelijk van
onze context
• Alle levensvragen komen voort uit deze vier uitdagingen
• Belangrijk om deze vragen niet te ontwijken of op een dogmatische manier af te sluiten, maar om
ze recht in de ogen te kijken
• “Het goed is om je onder te dompelen in de stroom van het leven”
, Samenvatting Ethisch ondernemen
Deel 2. Aandacht en overdaad
1. Overdaad
Leven en leren in een overprikkelde wereld
2.1. Een wereld van overdaad?
• Overdaad aan impulsen en informatie: moeilijk om nog het onderscheid te maken tussen het
relevante/betekenisvolle en de ruis
• Overdaad aan entertainment: gemakkelijk om afgeleid te worden
• Internet en elektronica: constante beschikbaarheid van onmiddellijke prikkels en beloningen
2.2. Verslaafd aan prikkels
• Psychologische manipulatie: advertenties en beloning- en verslavingsmechanismes (hook)
2.3. Aandacht en gewoontes
• Hooked: How to build habit forming products
• Sociale media is niet zozeer ontworpen om mensen te verbinden, maar om zoveel mogelijk
interacties te genereren die gemonetariseerd kunnen worden
2.4. The social dilemma
• Conclusie: ontwerp van sociale media is gericht op het voeden van verslaving om winst te
maximaliseren
• Maar: de “oplossing” hiervoor wordt altijd beperkt tot aanpassen van persoonlijk gedrag
• Problemen van sociale media worden voorgesteld als een perversie van de oorspronkelijke
“goede intenties”, terwijl het ontwerp van sociale media deze problemen onvermijdelijk
maakt
