BESTUURSRECHT
DEEL I: BEGRIP, INDELING, FUNCTIES, KENMERKEN EN BRONNEN
HOOFDSTUK 1: BEGRIP BESTUURSRECHT
AFDELING 1: FORMEEL-JURIDISCHE OMSCHRIJVING VANUIT ORGANIEK EN
FUNCTIONEEL OOGPUNT
Bestuursrecht= Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn
bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende, noch tot de rechterlijke
macht behoren.”
Werkdefinitie + heeft te maken met vele facetten uit het dagelijks leven
o De verbouwpremies worden afgeschaft. Dit kan niet zomaar worden uitgereikt
voor degene die te veel verdienen.
o Graffitistraat in Gent. Hier zijn heel wat voetgangers en fietsers. Ze hebben er
een verbodsbord voor fietsers voor gehangen. Enkel de voetgangers mogen hier
nog door. Een lokaal bestuur gaat je een boete geven voor het niet-naleven van
de regel.
Overheid= bestuur (in dit vak)
Privaatrecht= rechtsregels die betrekking hebben op de relaties tussen private
personen
o Natuurlijke personen
o Rechtspersonen
Publiekrecht= rechtsregels die betrekking hebben op de relatie tussen overheden
onderling of op de relatie tussen de overheid en private personen
Hier maakt men nog eens een onderscheid in:
1) Grondwettelijk recht/ staatsrecht= heeft te maken met de organisatie van de
staat en de staatsstructuren
2) Bestuursrecht= dit gaat over de uitvoerende macht als onderdeel van de staat
1
,Er bestaat echter geen eensgezindheid over de definitie die hierboven werd gegeven.
Organiek oogpunt: uitgaande van de machten/ organen van het bestuursrecht
o Focus op het begrip UM in de strikte zin van het woord
Functioneel oogpunt: uitgaande van de functies
Wie zijn de organen van de uitvoerende macht?
De Gw zegt hier heel weinig over (Art. 37 Gw.): de uitvoerende federale macht berust bij
de Koning
Ons land bestaat uit veel meer bestuursorganen dan enkel de Koning
OCMW wordt ook gerekend bij het bestuursrecht (ook voor gemeenten en
provincies)
De driemachtenleer ziet er traditioneel op deze manier uit:
Staatsmacht Rol of functie
Wetgevende macht Wetgevende of normatieve functie
Uitvoerende macht Tenuitoverleggingsfunctie
Rechterlijke macht Rechtsprekende functie
Een meer genuanceerd schema van de driemachtenleer:
Staatsmacht Rol of functie
Wetgevende macht Primair: wetgevende of normatieve functie
Ondergeschikt: bestuurlijke functies
Uitvoerende macht Primair: tenuitoverlegging van wetgeving
en beleid
Ondergeschikt: zelfstandige normatieve
taken die uitdrukkelijk werden
toevertrouwd door de Grondwet
Rechterlijke macht Primair: rechtshandhaving of
geschillenbeslechting via rechtspraak
Ondergeschikt: bestuurlijke functies
Conclusie: het bestuursrecht kent een deels organieke/ functionele afbakening
2
,Voorbeeld: Geschillenbeslechting is een taak die we gaan voorbehouden aan de rechter,
maar er zijn ook besturen die een geschilbeslechtende taak op zich kunnen nemen. Ze
kunnen gaan handhaven. Zie voorbeeld graffitistraat in Gent
o De wetgever kan ook andere zakendoen dan geschillen te gaan beslechten.
o Tuchtbeslissingen zijn beslissingen die we gaan rekenen tot het bestuursrecht
HOOFDSTUK 2: INDELING VAN HET BESTUURSRECHT
AFDELING 1: ALGEMEEN VERSUS BIJZONDER BESTUURSRECHT
Algemeen bestuursrecht= alle regels die het globale bestuursrecht gaan beheersen
die gaan doorwerken op allerlei besturen zoals de werking als de bevoegdheid van die
besturen.
Voorbeeld: overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk bestuur
Luik bestuursrecht
Bijzonder bestuursrecht= een verzamelnaam voor een hele reeks aan sectorale,
bijzondere regelingen binnen dat globale bestuursrecht
Voorbeeld: omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, …
Luik omgevingsrecht
HOOFDSTUK 3: FUNCTIES VAN HET BESTUURSRECHT
Niet kennen
HOOFDSTUK 4: KENMERKEN VAN HET BESTUURSRECHT
AFDELING 1: AUTONOMIE EN EIGENHEID VAN HET BESTUURSRECHT
ONDERAFDELING 1: BESTUURSRECHT IS EEN UITZONDERINGSRECHT
EEN UITZONDERINGSRECHT WEGENS DE PREROGATIEVEN VAN HET BESTUUR
Vroeger was er geen bestuursrecht. Er was enkel privaatrecht. De rechter begon afwijken
toe te staan ten voordele van het bestuur, want zij moeten kunnen handelen in het
algemeen belang.
Al die uitzonderingen die zijn ontstaan uit het privaatrecht is de basis van het
bestuursrecht die we vandaag kennen.
EBR: eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen
Bijzondere voorrechten
EEN UITZONDERINGSRECHT WEGENS DE SPECIFIEKE PLICHTEN VOOR BESTUREN
Ook heel wat nadelen voor de overheid
Allerlei verplichtingen voor het bestuur die niet gelden voor de burger
Ze willen niet dat het bestuur willekeurig gaat gaan optreden
3
, Voorbeeld: Het bestuur is verplicht om elke beslissing die hij neemt te motiveren en
redenen te geven. Ook verplicht om die redenen te gaan opnemen in de beslissing. Als
wij als individu een beslissing nemen, moeten we dit niet gaan motiveren.
Voorbeeld: Wanneer het bestuur een ambtenaar in dienst zal gaan nemen, is hij ook
gebonden aan specifieke regels. Het bestuur heeft echter geen vrije keuze in
medecontractant
ONDERAFDELING 3: NUANCERING VAN UITZONDERINGSPOSITIE
Bestuursrecht is afzonderlijk van het privaatrecht, maar niet volledig gescheiden ervan.
De klassieke scheiding tussen publiek- en privaatrecht vervaagt steeds meer.
Overheden gebruiken privaatrechtelijke instrumenten om bestuursdoelen te realiseren.
o Ze zijn gebonden aan wettelijke verplichtingen, maar zoeken soms meer flexibele
oplossingen
o Voorbeeld:
Bij wegenwerken kan de overheid grond onteigenen in het algemeen
belang
In de praktijk kiest men soms voor koop-verkoop, waarbij de eigenaar
vrijwillig verkoopt
-> dit is een voorbeeld van privatisering van het bestuursrecht
Er is een evolutie naar een meer onderhandeld of horizontaal bestuur:
o Burgers worden meer betrokken bij beslissingen
o Voorbeeld: partnerships tussen overheid en burgers voor gezamenlijke
projecten
AFDELING 2: MEERGELAAGDHEID VAN HET BELGISCHE BESTUURSRECHT
ONDERAFDELING 4: OPMARS VAN HET EUROPEES BESTUURSRECHT
Het begrip ‘Europees bestuursrecht ‘heeft een drieledige betekenis:
1) Het geheel van regels en beginselen aan te duiden die de werking beheersen van
het bestuur van de EU
2) Het geheel van instrumenten van EU-recht die het materiële en procedurele
bestuursrecht van de lidstaten in specifieke sectoren rechtstreeks beïnvloeden
3) Ook de regels en beginselen die de bestuursrechtelijke systemen van de
verschillende Europese landen gemeen hebben
Fragmentisering door staatshervormingen (van federale naar deelstatelijke niveau)
We hebben ook een Vlaams, Brussels en Waals bestuursrecht en niet enkel meer Belgisch
Vb. energiesector: VREG op Vlaams niveau en die zal dan ander zijn op bijvoorbeeld
Waals bestuursniveau
Harmonisering onder invloed van het Europees recht
o We gaan steeds meer naar een Europees bestuursrecht gaan evolueren. Heel wat
regels die we kennen hebben een Europees kleurtje. We hebben namelijk heel wat
verordeningen en richtlijnen
4
DEEL I: BEGRIP, INDELING, FUNCTIES, KENMERKEN EN BRONNEN
HOOFDSTUK 1: BEGRIP BESTUURSRECHT
AFDELING 1: FORMEEL-JURIDISCHE OMSCHRIJVING VANUIT ORGANIEK EN
FUNCTIONEEL OOGPUNT
Bestuursrecht= Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn
bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende, noch tot de rechterlijke
macht behoren.”
Werkdefinitie + heeft te maken met vele facetten uit het dagelijks leven
o De verbouwpremies worden afgeschaft. Dit kan niet zomaar worden uitgereikt
voor degene die te veel verdienen.
o Graffitistraat in Gent. Hier zijn heel wat voetgangers en fietsers. Ze hebben er
een verbodsbord voor fietsers voor gehangen. Enkel de voetgangers mogen hier
nog door. Een lokaal bestuur gaat je een boete geven voor het niet-naleven van
de regel.
Overheid= bestuur (in dit vak)
Privaatrecht= rechtsregels die betrekking hebben op de relaties tussen private
personen
o Natuurlijke personen
o Rechtspersonen
Publiekrecht= rechtsregels die betrekking hebben op de relatie tussen overheden
onderling of op de relatie tussen de overheid en private personen
Hier maakt men nog eens een onderscheid in:
1) Grondwettelijk recht/ staatsrecht= heeft te maken met de organisatie van de
staat en de staatsstructuren
2) Bestuursrecht= dit gaat over de uitvoerende macht als onderdeel van de staat
1
,Er bestaat echter geen eensgezindheid over de definitie die hierboven werd gegeven.
Organiek oogpunt: uitgaande van de machten/ organen van het bestuursrecht
o Focus op het begrip UM in de strikte zin van het woord
Functioneel oogpunt: uitgaande van de functies
Wie zijn de organen van de uitvoerende macht?
De Gw zegt hier heel weinig over (Art. 37 Gw.): de uitvoerende federale macht berust bij
de Koning
Ons land bestaat uit veel meer bestuursorganen dan enkel de Koning
OCMW wordt ook gerekend bij het bestuursrecht (ook voor gemeenten en
provincies)
De driemachtenleer ziet er traditioneel op deze manier uit:
Staatsmacht Rol of functie
Wetgevende macht Wetgevende of normatieve functie
Uitvoerende macht Tenuitoverleggingsfunctie
Rechterlijke macht Rechtsprekende functie
Een meer genuanceerd schema van de driemachtenleer:
Staatsmacht Rol of functie
Wetgevende macht Primair: wetgevende of normatieve functie
Ondergeschikt: bestuurlijke functies
Uitvoerende macht Primair: tenuitoverlegging van wetgeving
en beleid
Ondergeschikt: zelfstandige normatieve
taken die uitdrukkelijk werden
toevertrouwd door de Grondwet
Rechterlijke macht Primair: rechtshandhaving of
geschillenbeslechting via rechtspraak
Ondergeschikt: bestuurlijke functies
Conclusie: het bestuursrecht kent een deels organieke/ functionele afbakening
2
,Voorbeeld: Geschillenbeslechting is een taak die we gaan voorbehouden aan de rechter,
maar er zijn ook besturen die een geschilbeslechtende taak op zich kunnen nemen. Ze
kunnen gaan handhaven. Zie voorbeeld graffitistraat in Gent
o De wetgever kan ook andere zakendoen dan geschillen te gaan beslechten.
o Tuchtbeslissingen zijn beslissingen die we gaan rekenen tot het bestuursrecht
HOOFDSTUK 2: INDELING VAN HET BESTUURSRECHT
AFDELING 1: ALGEMEEN VERSUS BIJZONDER BESTUURSRECHT
Algemeen bestuursrecht= alle regels die het globale bestuursrecht gaan beheersen
die gaan doorwerken op allerlei besturen zoals de werking als de bevoegdheid van die
besturen.
Voorbeeld: overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk bestuur
Luik bestuursrecht
Bijzonder bestuursrecht= een verzamelnaam voor een hele reeks aan sectorale,
bijzondere regelingen binnen dat globale bestuursrecht
Voorbeeld: omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, …
Luik omgevingsrecht
HOOFDSTUK 3: FUNCTIES VAN HET BESTUURSRECHT
Niet kennen
HOOFDSTUK 4: KENMERKEN VAN HET BESTUURSRECHT
AFDELING 1: AUTONOMIE EN EIGENHEID VAN HET BESTUURSRECHT
ONDERAFDELING 1: BESTUURSRECHT IS EEN UITZONDERINGSRECHT
EEN UITZONDERINGSRECHT WEGENS DE PREROGATIEVEN VAN HET BESTUUR
Vroeger was er geen bestuursrecht. Er was enkel privaatrecht. De rechter begon afwijken
toe te staan ten voordele van het bestuur, want zij moeten kunnen handelen in het
algemeen belang.
Al die uitzonderingen die zijn ontstaan uit het privaatrecht is de basis van het
bestuursrecht die we vandaag kennen.
EBR: eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen
Bijzondere voorrechten
EEN UITZONDERINGSRECHT WEGENS DE SPECIFIEKE PLICHTEN VOOR BESTUREN
Ook heel wat nadelen voor de overheid
Allerlei verplichtingen voor het bestuur die niet gelden voor de burger
Ze willen niet dat het bestuur willekeurig gaat gaan optreden
3
, Voorbeeld: Het bestuur is verplicht om elke beslissing die hij neemt te motiveren en
redenen te geven. Ook verplicht om die redenen te gaan opnemen in de beslissing. Als
wij als individu een beslissing nemen, moeten we dit niet gaan motiveren.
Voorbeeld: Wanneer het bestuur een ambtenaar in dienst zal gaan nemen, is hij ook
gebonden aan specifieke regels. Het bestuur heeft echter geen vrije keuze in
medecontractant
ONDERAFDELING 3: NUANCERING VAN UITZONDERINGSPOSITIE
Bestuursrecht is afzonderlijk van het privaatrecht, maar niet volledig gescheiden ervan.
De klassieke scheiding tussen publiek- en privaatrecht vervaagt steeds meer.
Overheden gebruiken privaatrechtelijke instrumenten om bestuursdoelen te realiseren.
o Ze zijn gebonden aan wettelijke verplichtingen, maar zoeken soms meer flexibele
oplossingen
o Voorbeeld:
Bij wegenwerken kan de overheid grond onteigenen in het algemeen
belang
In de praktijk kiest men soms voor koop-verkoop, waarbij de eigenaar
vrijwillig verkoopt
-> dit is een voorbeeld van privatisering van het bestuursrecht
Er is een evolutie naar een meer onderhandeld of horizontaal bestuur:
o Burgers worden meer betrokken bij beslissingen
o Voorbeeld: partnerships tussen overheid en burgers voor gezamenlijke
projecten
AFDELING 2: MEERGELAAGDHEID VAN HET BELGISCHE BESTUURSRECHT
ONDERAFDELING 4: OPMARS VAN HET EUROPEES BESTUURSRECHT
Het begrip ‘Europees bestuursrecht ‘heeft een drieledige betekenis:
1) Het geheel van regels en beginselen aan te duiden die de werking beheersen van
het bestuur van de EU
2) Het geheel van instrumenten van EU-recht die het materiële en procedurele
bestuursrecht van de lidstaten in specifieke sectoren rechtstreeks beïnvloeden
3) Ook de regels en beginselen die de bestuursrechtelijke systemen van de
verschillende Europese landen gemeen hebben
Fragmentisering door staatshervormingen (van federale naar deelstatelijke niveau)
We hebben ook een Vlaams, Brussels en Waals bestuursrecht en niet enkel meer Belgisch
Vb. energiesector: VREG op Vlaams niveau en die zal dan ander zijn op bijvoorbeeld
Waals bestuursniveau
Harmonisering onder invloed van het Europees recht
o We gaan steeds meer naar een Europees bestuursrecht gaan evolueren. Heel wat
regels die we kennen hebben een Europees kleurtje. We hebben namelijk heel wat
verordeningen en richtlijnen
4
