Scheepvaart en globalisering, 900-2000
Inleiding: Europese expansie en global history
OT-kaart Stelde de wereld voor als een cirkel (een O), die de oceaan
rondom de aarde voorstelt, die door een T in het midden
wordt opgedeeld in de drie toen bekende continenten: Azië,
Europa en Afrika. Er werd al wel gespeculeerd over een
vierde werelddeel.
De middeleeuwse Europa was minder ontwikkeld dan het Ottomaanse Rijk en China. Europa is
expansie van Europa ontstaan door interne kolonisatie en expansie. Het Heilige Roomse Rijk, Frankrijk,
Engeland en Noord-Italië speelden een rol in het perifere deel van Europa.
Externe contacten Met Afrika, Azië, uithoeken van Europa en Amerika:
- Vikingen
- Kruistochten naar het Heilige Land
- Europese handelaren en diplomaten
- Fantasie reizigers
Global history Een benadering binnen de geschiedschrijving die zich richt op de interconnectiviteit
en wisselwerking tussen samenlevingen, culturen, en regio's over de hele wereld,
waarbij traditionele (nationale) grenzen worden overschreden om patronen,
bewegingen (mensen, goederen, ideeën, ziekten) en grootschalige processen zoals
globalisering, migratie en milieuveranderingen te bestuderen.
Entangled history historische benadering die zich richt op de onderlinge verbondenheid en interacties
tussen samenlevingen, in plaats van ze als geïsoleerde naties te zien, en
analyseert hoe culturen, ideeën en gebeurtenissen over grenzen heen verweven
zijn geraakt door complexe relaties van afhankelijkheid, overdracht en invloed,
waarbij machtsongelijkheid en geweld niet worden genegeerd.
Middeleeuwen en Latijns - Jacques de Goff stelt dat Europa het continent is waar het Latijnse
christendom christendom dominant is. Vaticaan en de paus zijn een middeleeuwse
creatie.
- Michael Borgolte en Jack Goody stellen dat Europa veel diversiteit kende.
Je had een combinatie van christendom, islam en heidenen bij elkaar in
één continent. Kerstening was een langdurig proces.
Monotheïstisch Europa? Je had het jodendom, christendom en islam. Niet Europa als exclusief Latijns
christelijk dus: er was een dominantie van drie monotheïstische geloven. Alle drie
hebben daarbij een grote expansie gehad. Kerstening was een eeuwenoud proces
met veel weerstand. Monotheïstische godsdiensten lijken op elkaar, maar zijn
intolerant, waardoor er conflict ontstaat.
L’histoire d’annales 1. Longue durée: de langzame, bijna onveranderlijke structuren zoals
geografie, klimaat, demografie en diepe culturele patronen. Dit is de meest
fundamentele laag.
2. La conjoncture: middellange termijn cycli, zoals economische ups en
downs, die de samenleving beïnvloeden, maar met meer flexibiliteit dan de
lange duur.
3. L’événement: korte termijn, snelle, oppervlakkige gebeurtenissen (oorlogen,
verkiezingen, politieke omwentelingen), die het minst belangrijk zijn in de
Annales-visie, maar wel de geschiedenis 'kleuren'.
Het middeleeuwse wereldbeeld
J. Abu Lughod, Before Wordt in alle standaard werken over global history vermeld. Al lang voor de
European Hegemony deelname van Europa aan langeafstandshandel was er al sprake van een
1250-1350 wereldsysteem. Europeanen sloten pas later aan bij deze bestaande handel. Dit
creëerde goede omstandigheden voor de Mongoolse expansie (Pax Mongolica).
Toen werden regionale economische subsystemen in verband gebracht.
Situatie van premoderne 1. Zichzelf als centrum van de wereld.
samenlevingen 2. Overschatten van reikwijdte van de eigen controle.
3. Onderscheiden één of meerdere zones buiten eigen gebied.
4. Plaatsen zichzelf in een omvangrijk universum.
Akkadisch imperium Koningen claimen te heersen over de vier uithoeken van de wereld.
Over het middeleeuwse Tot voor kort zeer negatieve visie op de middeleeuwen en daarmee op hun
, wereldbeeld wereldbeeld. Moderne geografie kan alleen geen uitgangspunt zijn bij het kijken
naar het middeleeuwse wereldbeeld. Middeleeuwers waren weldegelijk kritisch en
veranderlijk, maar leefden in een heel ander paradigma dan wij. Kritiek en christelijk
wereldbeeld waren de basis, dit is wel tegenstrijdig.
Isodoris van Sevilla (6e Behoort tot de bekendste encyclopedisten. Hij probeerde alle kennis op te
eeuw) schrijven. Schreef de Etymologie, is het meest geraadpleegde werk in de
middeleeuwen, vol met tegenstrijdige informatie.
Ideeën van 1. Augustinus: accepteerde de bolvorm van de aarde.
middeleeuwers 2. Marcobins: vergelijkt het universum met een altaartafel.
3. Isodoris van Sevilla: weergaf meerdere visies op het wereldbeeld.
4. Jacob van Maerlant: beschreef de OT-kaart in tekstvorm.
5. Hildegard van Blingen: beschreef de aarde als rond.
Mappae Mundi Middeleeuwse term voor zowel kaarten als wereldbeschrijvingen. Het oosten (met
het aards paradijs) vaak in het noorden. Het ging niet per se over accurate kennis,
dus niet een objectieve wereld weergegeven, maar een wereld die door God is
gemaakt. Niet op basis van eigen waarnemingen, maar teksten hadden bepalend
gezag.
Portolaan kaarten Waarschijnlijk gemaakt vanaf de eerste helft van de 12 e eeuw. Bedoelt voor
zeevaarders. Dus ze hadden een praktisch doel in tegenstelling tot de OT-kaarten
en Mappae Mundi. Kenmerken:
- Netwerken met kompaslijnen.
- Namen van havens haaks op de kustlijn geschreven.
- Gekenmerkt door gespecialiseerde commerciële ateliers in handelssteden.
Kaarten en kennis Nieuwe kennis wordt ingepast in het oude wereldbeeld. Renaissance betekende
daarom niet de verwerking van nieuwe kennis door geografen, maar kennis gepast
in het oude wereldbeeld.
Noorse expansie westwaarts: IJsland, Groenland, Noord-Amerika
De ontdekking van Vikingen trokken tussen 8e en 11e eeuw rond Europa en buiten het Europese
Amerika continent. Rond het jaar 1000 stichtten zij Vinland, Markland en Helluland. De
kennis die wij nu hebben van de ontdekkingen van de Vikingen zijn grotendeels
gebaseerd op twee saga’s uit de 13e eeuw.
Vinland, Markland en Vinland was de naam die de Vikingen, met name Leif Eriksson, rond 1000 gaven
Helluland aan een gebied in Noord-Amerika (waarschijnlijk Newfoundland en omgeving),
waar ze kortstondig een nederzetting stichtten, ruim 500 jaar voor Columbus.
Archeologisch bewijs hiervoor werd gevonden in L'Anse aux Meadows op
Newfoundland, wat de saga’s bevestigde.
Markland is de naam die de Viking-ontdekkingsreiziger Leif Eriksson gaf aan een
gebied aan de noordoostkust van Noord-Amerika. Het bevond zich ten zuiden van
Helluland en ten noorden van Vinland. Het was een vlak, bebost gebied en werd
daarom Markland genoemd, wat Oudnoors is en zoiets als houtland of bosland
betekent. Het gebied wordt meestal vereenzelvigd met het schiereiland Labrador
aan de Canadese oostkust.
Helluland is een van de drie gebieden die door Leif Eriksson rond het jaar 1000 aan
de Noord-Atlantische kust van Noord-Amerika zijn ontdekt. Helluland is beschreven
in de IJslandse saga als een land met grote kliffen. Volgens de meeste historici zou
het gaan om Baffineiland.
Motieven expansie 1. Sprake van armoede
2. Overbevolking
3. Gebrek aan land
4. Barbarij
5. Emigratie met politieke factor
Bronnen Er zijn praktisch geen bronnen uit de tijd zelf. Bronnen die we wel hebben
benoemen eigenlijk geen kolonisatie. Wat is er dan wel?
- Saga’s geschreven eeuwen na de Viking expansie.
- Archeologische bronnen.
- Natuurwetenschappelijk onderzoek.
Eda Snorri Sturluson Het bevat mythologische verhalen uit de periode tussen de 9de en 12de eeuw. Ze
werden lang na afloop van de kerstening (rond het jaar 1000) in de dertiende eeuw
opgeschreven. Het boek beschrijft de handelingen en lotgevallen van de Noordse
goden en geeft de oude Noordse kosmogonie van het heelal weer, maar levert ook
richtlijnen voor de Skaldische dichtkunst.
Íslendingabók en Boek der IJslanders is een historisch werk dat over de zeer vroege historie van
Landnámabók van Ari IJsland gaat. Origineel bestaat het werk uit twee verschillende versies: een vroege
Inleiding: Europese expansie en global history
OT-kaart Stelde de wereld voor als een cirkel (een O), die de oceaan
rondom de aarde voorstelt, die door een T in het midden
wordt opgedeeld in de drie toen bekende continenten: Azië,
Europa en Afrika. Er werd al wel gespeculeerd over een
vierde werelddeel.
De middeleeuwse Europa was minder ontwikkeld dan het Ottomaanse Rijk en China. Europa is
expansie van Europa ontstaan door interne kolonisatie en expansie. Het Heilige Roomse Rijk, Frankrijk,
Engeland en Noord-Italië speelden een rol in het perifere deel van Europa.
Externe contacten Met Afrika, Azië, uithoeken van Europa en Amerika:
- Vikingen
- Kruistochten naar het Heilige Land
- Europese handelaren en diplomaten
- Fantasie reizigers
Global history Een benadering binnen de geschiedschrijving die zich richt op de interconnectiviteit
en wisselwerking tussen samenlevingen, culturen, en regio's over de hele wereld,
waarbij traditionele (nationale) grenzen worden overschreden om patronen,
bewegingen (mensen, goederen, ideeën, ziekten) en grootschalige processen zoals
globalisering, migratie en milieuveranderingen te bestuderen.
Entangled history historische benadering die zich richt op de onderlinge verbondenheid en interacties
tussen samenlevingen, in plaats van ze als geïsoleerde naties te zien, en
analyseert hoe culturen, ideeën en gebeurtenissen over grenzen heen verweven
zijn geraakt door complexe relaties van afhankelijkheid, overdracht en invloed,
waarbij machtsongelijkheid en geweld niet worden genegeerd.
Middeleeuwen en Latijns - Jacques de Goff stelt dat Europa het continent is waar het Latijnse
christendom christendom dominant is. Vaticaan en de paus zijn een middeleeuwse
creatie.
- Michael Borgolte en Jack Goody stellen dat Europa veel diversiteit kende.
Je had een combinatie van christendom, islam en heidenen bij elkaar in
één continent. Kerstening was een langdurig proces.
Monotheïstisch Europa? Je had het jodendom, christendom en islam. Niet Europa als exclusief Latijns
christelijk dus: er was een dominantie van drie monotheïstische geloven. Alle drie
hebben daarbij een grote expansie gehad. Kerstening was een eeuwenoud proces
met veel weerstand. Monotheïstische godsdiensten lijken op elkaar, maar zijn
intolerant, waardoor er conflict ontstaat.
L’histoire d’annales 1. Longue durée: de langzame, bijna onveranderlijke structuren zoals
geografie, klimaat, demografie en diepe culturele patronen. Dit is de meest
fundamentele laag.
2. La conjoncture: middellange termijn cycli, zoals economische ups en
downs, die de samenleving beïnvloeden, maar met meer flexibiliteit dan de
lange duur.
3. L’événement: korte termijn, snelle, oppervlakkige gebeurtenissen (oorlogen,
verkiezingen, politieke omwentelingen), die het minst belangrijk zijn in de
Annales-visie, maar wel de geschiedenis 'kleuren'.
Het middeleeuwse wereldbeeld
J. Abu Lughod, Before Wordt in alle standaard werken over global history vermeld. Al lang voor de
European Hegemony deelname van Europa aan langeafstandshandel was er al sprake van een
1250-1350 wereldsysteem. Europeanen sloten pas later aan bij deze bestaande handel. Dit
creëerde goede omstandigheden voor de Mongoolse expansie (Pax Mongolica).
Toen werden regionale economische subsystemen in verband gebracht.
Situatie van premoderne 1. Zichzelf als centrum van de wereld.
samenlevingen 2. Overschatten van reikwijdte van de eigen controle.
3. Onderscheiden één of meerdere zones buiten eigen gebied.
4. Plaatsen zichzelf in een omvangrijk universum.
Akkadisch imperium Koningen claimen te heersen over de vier uithoeken van de wereld.
Over het middeleeuwse Tot voor kort zeer negatieve visie op de middeleeuwen en daarmee op hun
, wereldbeeld wereldbeeld. Moderne geografie kan alleen geen uitgangspunt zijn bij het kijken
naar het middeleeuwse wereldbeeld. Middeleeuwers waren weldegelijk kritisch en
veranderlijk, maar leefden in een heel ander paradigma dan wij. Kritiek en christelijk
wereldbeeld waren de basis, dit is wel tegenstrijdig.
Isodoris van Sevilla (6e Behoort tot de bekendste encyclopedisten. Hij probeerde alle kennis op te
eeuw) schrijven. Schreef de Etymologie, is het meest geraadpleegde werk in de
middeleeuwen, vol met tegenstrijdige informatie.
Ideeën van 1. Augustinus: accepteerde de bolvorm van de aarde.
middeleeuwers 2. Marcobins: vergelijkt het universum met een altaartafel.
3. Isodoris van Sevilla: weergaf meerdere visies op het wereldbeeld.
4. Jacob van Maerlant: beschreef de OT-kaart in tekstvorm.
5. Hildegard van Blingen: beschreef de aarde als rond.
Mappae Mundi Middeleeuwse term voor zowel kaarten als wereldbeschrijvingen. Het oosten (met
het aards paradijs) vaak in het noorden. Het ging niet per se over accurate kennis,
dus niet een objectieve wereld weergegeven, maar een wereld die door God is
gemaakt. Niet op basis van eigen waarnemingen, maar teksten hadden bepalend
gezag.
Portolaan kaarten Waarschijnlijk gemaakt vanaf de eerste helft van de 12 e eeuw. Bedoelt voor
zeevaarders. Dus ze hadden een praktisch doel in tegenstelling tot de OT-kaarten
en Mappae Mundi. Kenmerken:
- Netwerken met kompaslijnen.
- Namen van havens haaks op de kustlijn geschreven.
- Gekenmerkt door gespecialiseerde commerciële ateliers in handelssteden.
Kaarten en kennis Nieuwe kennis wordt ingepast in het oude wereldbeeld. Renaissance betekende
daarom niet de verwerking van nieuwe kennis door geografen, maar kennis gepast
in het oude wereldbeeld.
Noorse expansie westwaarts: IJsland, Groenland, Noord-Amerika
De ontdekking van Vikingen trokken tussen 8e en 11e eeuw rond Europa en buiten het Europese
Amerika continent. Rond het jaar 1000 stichtten zij Vinland, Markland en Helluland. De
kennis die wij nu hebben van de ontdekkingen van de Vikingen zijn grotendeels
gebaseerd op twee saga’s uit de 13e eeuw.
Vinland, Markland en Vinland was de naam die de Vikingen, met name Leif Eriksson, rond 1000 gaven
Helluland aan een gebied in Noord-Amerika (waarschijnlijk Newfoundland en omgeving),
waar ze kortstondig een nederzetting stichtten, ruim 500 jaar voor Columbus.
Archeologisch bewijs hiervoor werd gevonden in L'Anse aux Meadows op
Newfoundland, wat de saga’s bevestigde.
Markland is de naam die de Viking-ontdekkingsreiziger Leif Eriksson gaf aan een
gebied aan de noordoostkust van Noord-Amerika. Het bevond zich ten zuiden van
Helluland en ten noorden van Vinland. Het was een vlak, bebost gebied en werd
daarom Markland genoemd, wat Oudnoors is en zoiets als houtland of bosland
betekent. Het gebied wordt meestal vereenzelvigd met het schiereiland Labrador
aan de Canadese oostkust.
Helluland is een van de drie gebieden die door Leif Eriksson rond het jaar 1000 aan
de Noord-Atlantische kust van Noord-Amerika zijn ontdekt. Helluland is beschreven
in de IJslandse saga als een land met grote kliffen. Volgens de meeste historici zou
het gaan om Baffineiland.
Motieven expansie 1. Sprake van armoede
2. Overbevolking
3. Gebrek aan land
4. Barbarij
5. Emigratie met politieke factor
Bronnen Er zijn praktisch geen bronnen uit de tijd zelf. Bronnen die we wel hebben
benoemen eigenlijk geen kolonisatie. Wat is er dan wel?
- Saga’s geschreven eeuwen na de Viking expansie.
- Archeologische bronnen.
- Natuurwetenschappelijk onderzoek.
Eda Snorri Sturluson Het bevat mythologische verhalen uit de periode tussen de 9de en 12de eeuw. Ze
werden lang na afloop van de kerstening (rond het jaar 1000) in de dertiende eeuw
opgeschreven. Het boek beschrijft de handelingen en lotgevallen van de Noordse
goden en geeft de oude Noordse kosmogonie van het heelal weer, maar levert ook
richtlijnen voor de Skaldische dichtkunst.
Íslendingabók en Boek der IJslanders is een historisch werk dat over de zeer vroege historie van
Landnámabók van Ari IJsland gaat. Origineel bestaat het werk uit twee verschillende versies: een vroege
