Anne van den Wassenberg V5E
Evolutie van literatuur
Inleiding;
Wat is literatuur? Met literatuur wordt algemeen bedoeld: “een
geheel aan teksten waarvan geoordeeld wordt dat ze universele
waarde hebben” aldus de Nederlandse encyclopedie. Er is
daarentegen geen exacte richtlijn om te weten of een tekst
literatuur of lectuur is, wat het begrip abstract maakt. Hierdoor
zou een boek in een bepaalde periode meer succesvol zijn dan
bijvoorbeeld een decennium of een eeuw later en dat wekt de
volgende vragen op:
Op welke manier kijkt men tegen literatuur aan en hoe
verandert dat beeld door de eeuwen heen?
De kenmerken van de belangrijkste stromingen/perioden, hoe
ze samenhangen, welke namen deze perioden
vertegenwoordigen, het belang van de literaire stromingen;
De Romantiek wordt gekenmerkt door belangstelling voor het
verleden. Deze stroming was een sterke reactie op de idealen
van de Verlichting, een intellectuele stroming uit de achttiende
eeuw waarbij het rationalisme en empirisme centraal stond. Dit
nieuwe wereldbeeld met een grotendeels didactische kunststijl
voldeed niet aan de verwachtingen van de mensen in die tijd,
met de Romantiek als gevolg. Als tegenhanger van de
Verlichting ging men over in de verbeelding en werd er meer
nadruk gelegd op de opvattingen van het individu. Romantici
hechtten meer waarde aan de originaliteit van de kunst en de
verheerlijking van de literatuur in de natuurlyriek. De
Romantiek is als een vlucht van de werkelijkheid; sprookjes, de
historische roman en griezelverhalen werden als nieuwe genres
geïntroduceerd. De oorzaak hiervoor was het verliezen van het
geloof in een betere samenleving, waardoor mensen hun
droombeeld van die samenleving in de kunst gingen uitdrukken.
Max Havelaar, een boek van Multatuli is hier een geweldig
voorbeeld van. Het is een dubbelroman, waarin de strijd tegen
het onrecht centraal staat en de schrijver een expressie geeft
van zijn gevoelens door zijn onvrede over de werkelijkheid te
benadrukken. Terwijl de romantische schrijvers zich
bezighielden met het verleden, richtten de schrijvers uit de
periode van het realisme zich op de werkelijkheid van het
, Anne van den Wassenberg V5E
heden. Deze periode kenmerkt zich door de objectiviteit en de
gedetailleerdheid in het beschrijven en illustreren. De thema’s
die in de vorige periodes als taboe werden beschouwd worden
nu uitbundig geëxploiteerd, zonder gebonden te zijn aan
religieuze regels nu het theocentrisme plaatsmaakt voor het
humanisme. De Buitenvrouw, van Joost Zwagerman, is een
ideaal voorbeeld van een realistisch roman. Thema’s zoals
overspel en discriminatie, die in de vorige eeuwen taboe waren,
worden in dit verhaal realistisch en uitvoerig beschreven. Om
het leed van de werkelijkheid te relativeren, wordt humor
gebruikt, om de boodschap toch op een vriendelijk maar
realistische manier over te brengen.
Als aanvulling op het realisme, wat een beschrijving was van de
eigentijdse werkelijkheid, gaf het naturalisme duiding aan
alledaagse verschijnselen in de vorm van wetenschappelijke
verklaringen. Antwoorden op grote vragen zocht men in de
sociologie en de evolutietheorieën, waaronder die van Darwin.
Kenmerken van het naturalisme zijn; het determinisme, het
pessimisme en het fatalisme. Dit wil zeggen dat de mens een
ondergeschikte rol speelt in het lot en dat niet zelf kan kiezen,
dat de werkelijkheden van het dagelijkse leven over het
algemeen bestaan uit ellende en dat het noodlot voorbestemd
is. De mens speelt enkel een labiel karakter in zijn eigen leven,
waarin idealen en verlangens botsen met de harde
werkelijkheid. Een van de bekendste naturalisten is Thomas
Hardy, een Engelse romanschrijver die over de hele wereld
invloed heeft kunnen uitoefenen met zijn verhalen, waarin
vrede contrasteert met de sombere aspecten van het leven. In
1880 ontstond een nieuwe beweging; de Tachtigers. Deze
stroming zorgt voor de terugkeer van de romantische stijl met
het individualisme, de opstandigheid en de natuurliefde als
kenmerken. Een aantal belangrijke critici onder de Tachtigers
zijn Willem Kloos, die redeneerde met argumenten en Lodewijk
van Deyssel, die op grond van gevoel zijn standpunt
onderbouwde. Een belangrijk onderwerp van deze stroming was
het estheticisme, de vergoddelijking van de kunst. Kunst moest
een persoonlijke opvatting zijn en mag geen ander doel hebben
dan tot kunst te zijn. De oprichting van de Nieuwe Gids speelde
een grote rol in het verspreiden van de idealen van de
Tachtigers en heeft een revolutie ontketend in de Nederlandse
literatuur. Een schrijver werd geacht om zijn roman zo neutraal
Evolutie van literatuur
Inleiding;
Wat is literatuur? Met literatuur wordt algemeen bedoeld: “een
geheel aan teksten waarvan geoordeeld wordt dat ze universele
waarde hebben” aldus de Nederlandse encyclopedie. Er is
daarentegen geen exacte richtlijn om te weten of een tekst
literatuur of lectuur is, wat het begrip abstract maakt. Hierdoor
zou een boek in een bepaalde periode meer succesvol zijn dan
bijvoorbeeld een decennium of een eeuw later en dat wekt de
volgende vragen op:
Op welke manier kijkt men tegen literatuur aan en hoe
verandert dat beeld door de eeuwen heen?
De kenmerken van de belangrijkste stromingen/perioden, hoe
ze samenhangen, welke namen deze perioden
vertegenwoordigen, het belang van de literaire stromingen;
De Romantiek wordt gekenmerkt door belangstelling voor het
verleden. Deze stroming was een sterke reactie op de idealen
van de Verlichting, een intellectuele stroming uit de achttiende
eeuw waarbij het rationalisme en empirisme centraal stond. Dit
nieuwe wereldbeeld met een grotendeels didactische kunststijl
voldeed niet aan de verwachtingen van de mensen in die tijd,
met de Romantiek als gevolg. Als tegenhanger van de
Verlichting ging men over in de verbeelding en werd er meer
nadruk gelegd op de opvattingen van het individu. Romantici
hechtten meer waarde aan de originaliteit van de kunst en de
verheerlijking van de literatuur in de natuurlyriek. De
Romantiek is als een vlucht van de werkelijkheid; sprookjes, de
historische roman en griezelverhalen werden als nieuwe genres
geïntroduceerd. De oorzaak hiervoor was het verliezen van het
geloof in een betere samenleving, waardoor mensen hun
droombeeld van die samenleving in de kunst gingen uitdrukken.
Max Havelaar, een boek van Multatuli is hier een geweldig
voorbeeld van. Het is een dubbelroman, waarin de strijd tegen
het onrecht centraal staat en de schrijver een expressie geeft
van zijn gevoelens door zijn onvrede over de werkelijkheid te
benadrukken. Terwijl de romantische schrijvers zich
bezighielden met het verleden, richtten de schrijvers uit de
periode van het realisme zich op de werkelijkheid van het
, Anne van den Wassenberg V5E
heden. Deze periode kenmerkt zich door de objectiviteit en de
gedetailleerdheid in het beschrijven en illustreren. De thema’s
die in de vorige periodes als taboe werden beschouwd worden
nu uitbundig geëxploiteerd, zonder gebonden te zijn aan
religieuze regels nu het theocentrisme plaatsmaakt voor het
humanisme. De Buitenvrouw, van Joost Zwagerman, is een
ideaal voorbeeld van een realistisch roman. Thema’s zoals
overspel en discriminatie, die in de vorige eeuwen taboe waren,
worden in dit verhaal realistisch en uitvoerig beschreven. Om
het leed van de werkelijkheid te relativeren, wordt humor
gebruikt, om de boodschap toch op een vriendelijk maar
realistische manier over te brengen.
Als aanvulling op het realisme, wat een beschrijving was van de
eigentijdse werkelijkheid, gaf het naturalisme duiding aan
alledaagse verschijnselen in de vorm van wetenschappelijke
verklaringen. Antwoorden op grote vragen zocht men in de
sociologie en de evolutietheorieën, waaronder die van Darwin.
Kenmerken van het naturalisme zijn; het determinisme, het
pessimisme en het fatalisme. Dit wil zeggen dat de mens een
ondergeschikte rol speelt in het lot en dat niet zelf kan kiezen,
dat de werkelijkheden van het dagelijkse leven over het
algemeen bestaan uit ellende en dat het noodlot voorbestemd
is. De mens speelt enkel een labiel karakter in zijn eigen leven,
waarin idealen en verlangens botsen met de harde
werkelijkheid. Een van de bekendste naturalisten is Thomas
Hardy, een Engelse romanschrijver die over de hele wereld
invloed heeft kunnen uitoefenen met zijn verhalen, waarin
vrede contrasteert met de sombere aspecten van het leven. In
1880 ontstond een nieuwe beweging; de Tachtigers. Deze
stroming zorgt voor de terugkeer van de romantische stijl met
het individualisme, de opstandigheid en de natuurliefde als
kenmerken. Een aantal belangrijke critici onder de Tachtigers
zijn Willem Kloos, die redeneerde met argumenten en Lodewijk
van Deyssel, die op grond van gevoel zijn standpunt
onderbouwde. Een belangrijk onderwerp van deze stroming was
het estheticisme, de vergoddelijking van de kunst. Kunst moest
een persoonlijke opvatting zijn en mag geen ander doel hebben
dan tot kunst te zijn. De oprichting van de Nieuwe Gids speelde
een grote rol in het verspreiden van de idealen van de
Tachtigers en heeft een revolutie ontketend in de Nederlandse
literatuur. Een schrijver werd geacht om zijn roman zo neutraal
