2.1 vpk-mk week 1 samenvatting farmacologie 6.3
- Geneesmiddelen voor de behandeling van ontsteking en pijn
De WHO (World Health Organisation) heeft de volgende pijnladder ontwikkeld die bij
pijnbestrijding gevolgd wordt:
- paracetamol;
- NSAID;
- paracetamol + NSAID;
- overstappen op of toevoegen van een zwakwerkend opioïde;
- overstappen op of toevoegen van een sterk werkend opioïde;
- parenterale toediening van een opioïde.
- Niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen (NSAID’s)
Er zijn veel niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen (NSAID’s) beschikbaar, waaronder: ibuprofen, diclofenac,
aceclofenac, benzydamine, broomfenac, dexibuprofen, dexketoprofen, fenoprofen, fenylbutazon, flurbiprofen, indometacine,
ketoprofen, meloxicam, nabumeton, naproxen, piroxicam, tenoxicam en tiaprofeenzuur.
De meesten worden gebruikt om ontsteking te remmen en pijn te verlichten bij reumatische aandoeningen, spier en
gewrichtsproblemen, artrose ect. Ibuprofen en diclofenac zijn meest gebruikte NSAID’s voor het verlichten van algemene pijn,
hoofdpijn, kiespijn, menstruatiepijn en dergelijke. Pijn kan binnen enkele uren zakken, maar kan ook enkele dagen duren.
Diclofenac natrium met misoprostol wordt voorgeschreven voor patiënten die langdurige pijnbestrijding nodig hebben bij
bijvoorbeeld osteoartritis en reumatoïde artritis.
Misoprostol is een synthetische prostaglandine dat de prostaglandine vervangt welke synthese door diclofenac wordt geremd.
Misoprostol helpt bij het voorkomen van maagbeschadiging. Wordt soms gebruikt bij inleiding bevalling. Het zal duidelijk zijn dat de
combinatie diclofenac met misoprostol is gecontra-indiceerd in de zwangerschap.
Acetylsalicylzuur het beleeft een opleving als antistollingsmiddel. Alle NSAID’s hebben een gelijksoortige werking. Ze verminderen
ontsteking, zwelling en pijn door remming van de prostaglandineproductie, in het bijzonder PGE₂.
Voornaamste doelwit van NSAID’s is COX-2, het wordt geproduceerd tijden een ontstekingsreactie en draagt bij aan veel
hoeveelheden PGE2. Deze zorgt ervoor dat plasma uit het bloed kan weglekken naar het ontstoken gebied. De zwelling hiervan
verhoogt de druk op nociceptieve neuronen, prikkelt deze en veroorzaakt zo de bekende ontstekingspijn. PGE₂ maakt nociceptoren
ook gevoelig voor de pijn veroorzakende mediator bradykinine, waardoor meer pijn wordt gevoeld. Het is daarom wenselijk om
werking COX-2 te blokkeren, zo aanmaak PGE2 te verminderen en ontstekingspijn te verlichten
Belangrijk : niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen blokkeren de werking van het enzym COX-2, dat voornamelijk in
ontstoken weefsels wordt gevonden, waar het een sleutelrol speelt bij de productie van prostaglandine E2.
Bijwerkingen: de bijwerkingen lopen erg uit een per patiënt. Het maag-darmkanaal blijkt gevoelig hiervoor te zijn, wat leidt tot
bijwerkingen als een onaangenaam gevoel, diarree, misselijkheid en soms tot ulceraties en bloedingen.
Prostaglandinen spelen een rol bij regulatie maagzuur en in stand houden maagvlies. Remming van de productie van prostaglandinen
door NSAID’s kunnen dus deze bijwerkingen veroorzaken in maagdarmkanaal.
Overgevoeligheid kan leiden tot huiduitslag en oedeem.
NSAID’s kunnen de symptomen van sommige astmapatiënten
verergeren. COX-1 (weefselhomeostase) en COX-2 (ontsteking)
lijken qua structuur heel erg op elkaar. NSAID’s kunnen dus ook
werking van COX-1 remmen.
Prostaglandinen ook zijn betrokken bij de nier doorbloeding
(nierperfusie). Remming van prostaglandinesynthetase (door
NSAID’s) kan dus nierfunctie verminderen. Dit kan gevaarlijk zijn
bij oudere en mensen met hartfalen.
NSAID’s remmen ook trombocytenaggregatie. Hier zijn ook
prostaglandine betrokken. Acetylsalicylzuur remt de
trombocytenaggregatie irreversibel, zodat deze stof wordt
toegepast. Om dezelfde reden kunnen ze een interactie geven
met middelen die op een andere wijze de stolling beïnvloeden.
, - Selectieve COX-2-remmers
Geneesmiddelengroep omvat onder meer celecoxib en etoricoxib. Zelfde basiswerking als NSAID’s, zoals ibuprofen en diclofenac.
Een belangrijk verschil is dat deze groep een hoge specificiteit heeft voor COX-2. Deze zijn dus zinvol bij behandeling van chonische
ontstekingsziekten. (osteoartritis en reumatoïde artritis).
Door de specificiteit in COX-2, hebben ze geen remmende invloed op COX-1 en zouden ze de aanmaak van niet-
ontstekingsprostaglandinen niet moeten beïnvloeden. Ze zouden dus ook geen maag-darmproblemen moeten geven, die wel
kunnen optreden bij (langdurig) gebruik van conventionele NSAID’s.
Helaas hebben deze geneesmiddelen een veelbewogen verleden en een aantal is in de afgelopen paar jaar om veiligheidsredenen uit
de handel genomen. Onderzoek wees uit dat het gebruik ervan een toename van het aantal hartaanvallen en gevallen van
levertoxiciteit tot gevolg had. Ten tijde van dit schrijven (2019) zijn alleen celecoxib en etoricoxib nog geregistreerd voor oraal
gebruik, maar geen van beide middelen wordt aanbevolen voor patiënten met coronaire hartziekten. Het gebruik van parecoxib is
uitsluitend geregistreerd voor kortdurend postoperatief gebruik
- Paracetamol
Paracetamol is een niet-ontstekingsremmend en niet-steroïde geneesmiddel. Heeft voornamelijk een antipyretische
(koortsverlagende) en analgetische (pijnstillende) werking. Hoe het werkt is nog niet helemaal bekend. Kan zijn dat het cerebraal
COX-(3) remt en dat een van zijn metabolieten fungeert als agonist voor cannabinoïdereceptoren van het centrale zenuwstelsel.
Paracetamol heeft weinig effect op de normale prostaglandineproductie, hierdoor weinig bijwerkingen. Helaas kan er soms wel
leverbeschadiging optreden bij gebruik van slechts twee tot drie keer de therapeutische dosering, bijvoorbeeld mensen die
ondervoed zijn of medicijnen nemen die leverenzymen induceren.
- Ontstekingsremmende steroïden
Ontstekingsremmende steroïden bootsen de werking na van natuurlijke glucocorticoiden, zoals hydrocortison en corticosteron.
Dit zijn stresshormonen die worden uitgescheiden door de bijnier als reactie op verwondingen, stress, ernstige infecties en pijn.
Wat doen ze? Ze hebben een immunosuppressieve werking, verhogen metabolisme van koolhydraten en eiwitten en verminderen
ontstekingen. Ook verhogen ze de voorraad glucose, triglyceriden en aminozuren om er voor te zorgen dat er toevoer is naar vitale
organen en om materialen te leveren voor herstel van weefsels. Glucocorticoïden beperken ook de ontstekingsreactie bij
verwonding, vermoedelijk door de schade te beperken die kan optreden door een overmatige activiteit van het immuunsysteem.
Tot de ontstekingsremmende corticosteroïden behoren onder meer beclometason, betametason, cortison, dexametason
hydrocortison, prednison en prednisolon.
Deze geneesmiddelen hebben verschillende functies, waaronder
- het verminderen van ontstekingspijn bij reumatoïde artritis,
- de preventie van astma-aanvallen,
- de behandeling van psoriasis
- en ook onderdrukking van het immuunsysteem na een transplantatie om afstotingsverschijnselen tegen te gaan.
Corticosteroïden zijn vetten. Ze kunnen dus zolder hulp van transporteiwit het celmembraan passeren. hun werking vindt plaats in de
celkern. Daar binden ze zich aan receptoren die in de eiwitproductie reguleren. Ze verminderen afgifte cytokinen. Hierdoor
ontstekingsremmende werking. Dit zijn chemische signaalstoffen die worden uitgescheiden door immuun cellen als neutrofielen,
mestcellen en macrofagen.
Langdurig gebruik van systemische glucocorticoïden is problematisch. Een verhoogde bloedglucosespiegel kan lijden tot diabetes
type 2 en afweer onderdrukken kan lijden tot infecties. Ook kan het botmetabolisme nadelig worden beïnvloed, waardoor
osteoporose ontstaat en de botten dunner worden. Bij kinderen kan het een groei achterstand veroorzaken.
Dosis-aerosol die bij astma worden gebruikt, dienen corticosteroïden toe in een vorm die het maximale ontstekingsremmende effect
in de bronchiën en een minimaal systemisch effect geeft, zodat langdurig gebruik ervan veilig is.
Osteoporose is botontkalking; een aandoening waarbij de botten poreus en zwak worden. De aandoening komt vaker voor bij
vrouwen dan bij mannen en heeft vaak een sneller verloop na de menopauze, wanneer de spiegel van vrouwelijke hormonen begint te
dalen.
- Geneesmiddelen voor de behandeling van ontsteking en pijn
De WHO (World Health Organisation) heeft de volgende pijnladder ontwikkeld die bij
pijnbestrijding gevolgd wordt:
- paracetamol;
- NSAID;
- paracetamol + NSAID;
- overstappen op of toevoegen van een zwakwerkend opioïde;
- overstappen op of toevoegen van een sterk werkend opioïde;
- parenterale toediening van een opioïde.
- Niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen (NSAID’s)
Er zijn veel niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen (NSAID’s) beschikbaar, waaronder: ibuprofen, diclofenac,
aceclofenac, benzydamine, broomfenac, dexibuprofen, dexketoprofen, fenoprofen, fenylbutazon, flurbiprofen, indometacine,
ketoprofen, meloxicam, nabumeton, naproxen, piroxicam, tenoxicam en tiaprofeenzuur.
De meesten worden gebruikt om ontsteking te remmen en pijn te verlichten bij reumatische aandoeningen, spier en
gewrichtsproblemen, artrose ect. Ibuprofen en diclofenac zijn meest gebruikte NSAID’s voor het verlichten van algemene pijn,
hoofdpijn, kiespijn, menstruatiepijn en dergelijke. Pijn kan binnen enkele uren zakken, maar kan ook enkele dagen duren.
Diclofenac natrium met misoprostol wordt voorgeschreven voor patiënten die langdurige pijnbestrijding nodig hebben bij
bijvoorbeeld osteoartritis en reumatoïde artritis.
Misoprostol is een synthetische prostaglandine dat de prostaglandine vervangt welke synthese door diclofenac wordt geremd.
Misoprostol helpt bij het voorkomen van maagbeschadiging. Wordt soms gebruikt bij inleiding bevalling. Het zal duidelijk zijn dat de
combinatie diclofenac met misoprostol is gecontra-indiceerd in de zwangerschap.
Acetylsalicylzuur het beleeft een opleving als antistollingsmiddel. Alle NSAID’s hebben een gelijksoortige werking. Ze verminderen
ontsteking, zwelling en pijn door remming van de prostaglandineproductie, in het bijzonder PGE₂.
Voornaamste doelwit van NSAID’s is COX-2, het wordt geproduceerd tijden een ontstekingsreactie en draagt bij aan veel
hoeveelheden PGE2. Deze zorgt ervoor dat plasma uit het bloed kan weglekken naar het ontstoken gebied. De zwelling hiervan
verhoogt de druk op nociceptieve neuronen, prikkelt deze en veroorzaakt zo de bekende ontstekingspijn. PGE₂ maakt nociceptoren
ook gevoelig voor de pijn veroorzakende mediator bradykinine, waardoor meer pijn wordt gevoeld. Het is daarom wenselijk om
werking COX-2 te blokkeren, zo aanmaak PGE2 te verminderen en ontstekingspijn te verlichten
Belangrijk : niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen blokkeren de werking van het enzym COX-2, dat voornamelijk in
ontstoken weefsels wordt gevonden, waar het een sleutelrol speelt bij de productie van prostaglandine E2.
Bijwerkingen: de bijwerkingen lopen erg uit een per patiënt. Het maag-darmkanaal blijkt gevoelig hiervoor te zijn, wat leidt tot
bijwerkingen als een onaangenaam gevoel, diarree, misselijkheid en soms tot ulceraties en bloedingen.
Prostaglandinen spelen een rol bij regulatie maagzuur en in stand houden maagvlies. Remming van de productie van prostaglandinen
door NSAID’s kunnen dus deze bijwerkingen veroorzaken in maagdarmkanaal.
Overgevoeligheid kan leiden tot huiduitslag en oedeem.
NSAID’s kunnen de symptomen van sommige astmapatiënten
verergeren. COX-1 (weefselhomeostase) en COX-2 (ontsteking)
lijken qua structuur heel erg op elkaar. NSAID’s kunnen dus ook
werking van COX-1 remmen.
Prostaglandinen ook zijn betrokken bij de nier doorbloeding
(nierperfusie). Remming van prostaglandinesynthetase (door
NSAID’s) kan dus nierfunctie verminderen. Dit kan gevaarlijk zijn
bij oudere en mensen met hartfalen.
NSAID’s remmen ook trombocytenaggregatie. Hier zijn ook
prostaglandine betrokken. Acetylsalicylzuur remt de
trombocytenaggregatie irreversibel, zodat deze stof wordt
toegepast. Om dezelfde reden kunnen ze een interactie geven
met middelen die op een andere wijze de stolling beïnvloeden.
, - Selectieve COX-2-remmers
Geneesmiddelengroep omvat onder meer celecoxib en etoricoxib. Zelfde basiswerking als NSAID’s, zoals ibuprofen en diclofenac.
Een belangrijk verschil is dat deze groep een hoge specificiteit heeft voor COX-2. Deze zijn dus zinvol bij behandeling van chonische
ontstekingsziekten. (osteoartritis en reumatoïde artritis).
Door de specificiteit in COX-2, hebben ze geen remmende invloed op COX-1 en zouden ze de aanmaak van niet-
ontstekingsprostaglandinen niet moeten beïnvloeden. Ze zouden dus ook geen maag-darmproblemen moeten geven, die wel
kunnen optreden bij (langdurig) gebruik van conventionele NSAID’s.
Helaas hebben deze geneesmiddelen een veelbewogen verleden en een aantal is in de afgelopen paar jaar om veiligheidsredenen uit
de handel genomen. Onderzoek wees uit dat het gebruik ervan een toename van het aantal hartaanvallen en gevallen van
levertoxiciteit tot gevolg had. Ten tijde van dit schrijven (2019) zijn alleen celecoxib en etoricoxib nog geregistreerd voor oraal
gebruik, maar geen van beide middelen wordt aanbevolen voor patiënten met coronaire hartziekten. Het gebruik van parecoxib is
uitsluitend geregistreerd voor kortdurend postoperatief gebruik
- Paracetamol
Paracetamol is een niet-ontstekingsremmend en niet-steroïde geneesmiddel. Heeft voornamelijk een antipyretische
(koortsverlagende) en analgetische (pijnstillende) werking. Hoe het werkt is nog niet helemaal bekend. Kan zijn dat het cerebraal
COX-(3) remt en dat een van zijn metabolieten fungeert als agonist voor cannabinoïdereceptoren van het centrale zenuwstelsel.
Paracetamol heeft weinig effect op de normale prostaglandineproductie, hierdoor weinig bijwerkingen. Helaas kan er soms wel
leverbeschadiging optreden bij gebruik van slechts twee tot drie keer de therapeutische dosering, bijvoorbeeld mensen die
ondervoed zijn of medicijnen nemen die leverenzymen induceren.
- Ontstekingsremmende steroïden
Ontstekingsremmende steroïden bootsen de werking na van natuurlijke glucocorticoiden, zoals hydrocortison en corticosteron.
Dit zijn stresshormonen die worden uitgescheiden door de bijnier als reactie op verwondingen, stress, ernstige infecties en pijn.
Wat doen ze? Ze hebben een immunosuppressieve werking, verhogen metabolisme van koolhydraten en eiwitten en verminderen
ontstekingen. Ook verhogen ze de voorraad glucose, triglyceriden en aminozuren om er voor te zorgen dat er toevoer is naar vitale
organen en om materialen te leveren voor herstel van weefsels. Glucocorticoïden beperken ook de ontstekingsreactie bij
verwonding, vermoedelijk door de schade te beperken die kan optreden door een overmatige activiteit van het immuunsysteem.
Tot de ontstekingsremmende corticosteroïden behoren onder meer beclometason, betametason, cortison, dexametason
hydrocortison, prednison en prednisolon.
Deze geneesmiddelen hebben verschillende functies, waaronder
- het verminderen van ontstekingspijn bij reumatoïde artritis,
- de preventie van astma-aanvallen,
- de behandeling van psoriasis
- en ook onderdrukking van het immuunsysteem na een transplantatie om afstotingsverschijnselen tegen te gaan.
Corticosteroïden zijn vetten. Ze kunnen dus zolder hulp van transporteiwit het celmembraan passeren. hun werking vindt plaats in de
celkern. Daar binden ze zich aan receptoren die in de eiwitproductie reguleren. Ze verminderen afgifte cytokinen. Hierdoor
ontstekingsremmende werking. Dit zijn chemische signaalstoffen die worden uitgescheiden door immuun cellen als neutrofielen,
mestcellen en macrofagen.
Langdurig gebruik van systemische glucocorticoïden is problematisch. Een verhoogde bloedglucosespiegel kan lijden tot diabetes
type 2 en afweer onderdrukken kan lijden tot infecties. Ook kan het botmetabolisme nadelig worden beïnvloed, waardoor
osteoporose ontstaat en de botten dunner worden. Bij kinderen kan het een groei achterstand veroorzaken.
Dosis-aerosol die bij astma worden gebruikt, dienen corticosteroïden toe in een vorm die het maximale ontstekingsremmende effect
in de bronchiën en een minimaal systemisch effect geeft, zodat langdurig gebruik ervan veilig is.
Osteoporose is botontkalking; een aandoening waarbij de botten poreus en zwak worden. De aandoening komt vaker voor bij
vrouwen dan bij mannen en heeft vaak een sneller verloop na de menopauze, wanneer de spiegel van vrouwelijke hormonen begint te
dalen.
