Anatomie en fysiologie van het oor en het vestibulair systeem
Uitwendig oor
Oorschelp
- Grillig stuk kraakbeen bedekt met huid en perichondrium
- Oorlel, aanhangsel, bestaat uit vet en huid
- Belangrijkste onderdelen: tragus, cavum conchae, helix, de anthelix en antitragus
- Functie: geluidsopvangende functie (hoge tonen) draagt bij aan richtinghoren
Uitwendige gehoorgang
- 3 cm geheel met huid bekleed
- Kraakbenig gedeelte (lateraal): om oorschelp te bestuderen dit naar achter-boven
trekken. Veel bind- en vetweefsel dus geen pijnlijke aanraking.
- Benig gedeelte (mediaal): dunne huid dus pijnlijke aanraking
- Vernauwing aan overgang van kraakbenig gedeelte naar benig gedeelte blijven
corpora aliena (voorwerpen van buiten lichaam) steken
- Voor trommelvlies verwijdt en verdiept gehoorgang water kan zich hier ophopen
- Openen van mond verwijding gehoorgang & sluiten van mond vernauwing
- Hoestreflex ontstaat bij prikkeling in gehoorgang verloopt via n. vagus
- Functie: bescherming tegen beschadiging van buitenaf, mede door: tragus, haren aan
ingang, vernauwing en gebogen vorm.
- Geleidt geluid onveranderd voort
- Pas klachten van gehoorverlies als cerumenophoping volledige gehoorgang afsluit
Extra: cerumen (oorsmeer)
- In kraakbenig gedeelte cerumenklieren
- Zeer complexe samenstelling
- Functie: beschermt gehoorgang tegen infecties en indringen van water
- Consistentie en kleur zijn verschillend en kunnen veranderen bij prikkeling (oorstok)
- Bij ontsteking of bestraling kan de productie stoppen
Middenoor (anatomie)
Trommelholte (cavum tympani)
- Verdeeld in: epitympanum (boven), mesotympanum en hypotympanum (onder)
- Mesotympanum: gedeelte achter trommelvlies (ook trommelholte genoemd)
Bevat: stijgbeugel (stapes), trommelvliesspanner en stijgbeugelspier
In mediale wand -> achter-boven: ovale venster & achter-onder: ronde venster
Midden promineert en wordt promontorium genoemd
Achter: cochleawinding (slakkenhuis)
- Epitympanum = koepelholte
Bevat: hamer (malleus) , aambeeld (incus) met daarrond aantal luchtpockets
Beluchting: via 2 openingen in slijmvliesblad tussen koepelholte en trommelholte.
Slijmvliesbladen spelen rol bij uitbreiding van ontstekingen
- Gehoorbeenketen in meso- en epitympanum
- Hypotympanum
, Bevindt zich onder bodem van gehoorgang en bevat geen structuren
- In voorwand: binnenste halsslagader, loopt langs trommelvliesspanner, vormt
craniale wand van buis van eustachius
- Bekleed met slijmvlies dat in buurt van tuba auditiva trilharen en serieuze (ouderen)
en muceuze (bij kinderen) spieren bevat, in de rest van middenoor zeer dun eenlagig
slijmvlies
- Er is een gemeenschappelijke innervatie van kaakgebied en oor bij kaakklachten
kan er uitstralende pijn zijn naar oor
Trommelvlies
- Dunne, glanzende, parelgrijze membraan
- Blauwe doorschemering door luchthoudende trommelholte
- Het midden: umbo (uiteinde hamersteel)
- Twee horizontaal verlopende ligamenten aan hamerhals, vormen grens tussen pars
tensa en pars flaccida
Pars tensa: 3 lagen -> buitenste laag is huidlaag, middelste laag bestaat uit
bindweefselvezels (zorgen voor stevigheid en elasticiteit van membraan),
binnenste laag is slijmvlieslaag. Men verdeelt het in 4 kwadranten door umbo en
verloop van hamersteel
Pars flaccida = Shrapnellmembraan: slapper door ongestructureerde bouw.
- Bij transparant trommelvlies kan achter-boven lange been van aambeeld gezien
worden en achter-onder de ronde vensternis
Oriëntatiepunten
Punten die je zou moeten herkennen als je klinisch onderzoek doet van oor:
- Processus brevis: wit uitstekend knobbeltje van hamersteel
- Umbo
- Lichtreflex: ontstaat bij het inwerpen van licht op trommelvlies, enkel in het normale
aanwezig
Gehoorbeenketen
- Malleus: steel in trommelvlies en aan hals opgehangen met 2 horizontale ligamenten,
kop in epitympanum en grenst aan aambeeld
- Incus (aambeeld): aan 2 ligamenten in epitympanum opgehangen: aan lichaam en
korte been (lange been in mesotympanum en vormt echt gewricht met kop van
stapes
- Stapes: is dmv ligament met voetplaat aan ovale venster opgehangen (aan
binnenoor)
Middenoorspiertjes:
- M. stapedius: stijgbeugelspier: loopt van achterwand van middenoor nr kop v stapes
- M. tensor tympani: trommelvliesspanner: loopt van mediale wand van trommelholte
nr hals van de hamer
Buis van eustachius
- Zandlopervormige buis in verbinding staat met neus-keelholte
- Belucht middenoor en voert secreet af
- Bestaat uit: kraakbenig gedeelte en benig gedeelte met als overgang de isthmus
, - Bekleed met trilharen
- In rust = gesloten & bij slikken/ geeuwen = kraakbenig gedeelte geopend
Mastoïd
- Bekleed met eenlagig epitheel
- Communiceert via grote cel (antrum) met middenoor
- In 1ste levensjaar: zeer klein zonder veel cellen & 2 de-5de levensjaar: uitbreiden v
holten & 6de-12de levensjaar: maximale ontwikkeling
- Grote variatie in uitgebreidheid van pneumatisatie (kleine luchtbevattende holten in
bot) -> genetisch bepaald en kan geremd worden in vroege jeugd = gescleroseerd
mastoïd
- Bovenbegrenzing: tegmen tympani (dak van trommelholte) & achterbegrenzing:
achterste schedelgroeve & mediale begrenzing: booggangen van evenwichtsorgaan &
onderwand: bloedvat onder en langs het middenoor (bulbus) & voorwand:
achterwand gehoorgang
Extra: nervus facialis = aangezichtszenuw
- Belangrijke zenuw dat loopt door middenoor en mastoïd
- Grens tussen meso – en epitympanum en loopt boven ovale venster -> voorbij ovale
nis buigt de zenuw naar caudaal. Verloopt door voorwand van mastoïd en via het
mastoïdpunt naar buiten
- Is dun en dehiscent (ligt bloot)
Middenoor (fysiologie)
Transformatorfunctie
- Brengt luchttrillingen (zonder verlies) over aan het binnenoor: zie blz. 12 voor
werking
Beluchting
- Luchtdruk in middenoor moet gelijk zijn aan die van buitenlucht
- Door openen van buis van eustachius kan de beluchting v trommelholte plaats vinden
- Via middenoorslijmvlies zal er een gelijke aanwezigheid van O2 en CO2 zijn
- Negatieve druk van 200daPa -> disfunctie van buis van eustachius -> blijvende
veranderingen in mucosa en middenoor w verkleind
- Waarom buis van eustachius gesloten?
Open buis leidt tot hinderlijk waarnemen van eigen stem
Afgesloten buis beschermt tegen indringen van vloeistoffen tijdens drinken
Drainage en afweer
- Afvoer van secreet door trilhaarbewegingen van slijmvlies en tuba auditiva
- Ophoping leidt tot stoornissen
- Secreet en slijmvlies bezitten afweerfunctie tegen infecties uit neus en keel
, Binnenoor (anatomie)
Het labyrinth is heel het binnenoor = slakkenhuis + evenwichtsorgaan. In de as, de modiolus,
bevinden zich het ganglion spirale en de zenuwen vaatvoorziening.
Endolymfe- en perilymfecompartimenten
- De opgerolde buis (35mm) is door twee membranen in 3 compartimenten verdeeld:
Scala vestibuli
Scala tympani
Scala media: gevuld met endolymfe
- Scala vestibuli en scala tympani in apex van cochlea en in open verbinden met elkaar
hoor helicotrema. Ze zijn gevuld met perilymfe
- Endolymfe en perilymfe hebben verschillende samenstellingen (blz. 13)
- Het elektrolytenverschil zorgt voor spanning die de haarcellen laten functioneren
Ductus en saccus endolymphaticus
- Endolymfe systeem bevat naast scala media ook de ductus en saccus
endolumpathicus
- Taak: endolymfe opslurpen en reinigen + betrokken bij immunologisch
afweerapparaat van labyrint
Basilaire membraan
- Verdeelt opgerolde buis in 2 en is scheiding tussen scala media en tympani
- Bevestigd aan benige kam: aan basis van cochlea is deze breed en slap, maar wordt
smaller en stijver naar midden toe (eigenschap bep frequentieanalyse in binnenoor)
- Orgaan van Corti ligt hierop
Membraan van Reissner
- Heeft geen andere functie dan scheidingswand van scala madia en vestibuli
Stria vascularis
- Bandvormig gedeelde aan scala media
- Bevat 3 typen cellen: marginale, intermediaire en basale -> zorgen samen voor hoge
concentratiegehaltes in endolymfe
Orgaan van corti
- Hier worden trillingen omgezet in elektrisch signaal
- Bevindt zich op basilaire membraan
- Bestaat uit: 1 rij binnenste haarcellen (IHC), 3 rijen buitenste haarcellen (OHC),
verschillende soorten steuncellen en zenuwvezels aan basis van haarcel
Haarcellen
- Veel meer buitenste dan binnenste haarcellen
- OHC en IHC gescheiden door driehoekige tunnel van Corti
- OHC en IHC verschillende vorm en functie
IHC: peervormig met celkern in centrum, aan kop 200 stereocilia (organellen) die
niet verbonden zijn met tectoriale membraan
Uitwendig oor
Oorschelp
- Grillig stuk kraakbeen bedekt met huid en perichondrium
- Oorlel, aanhangsel, bestaat uit vet en huid
- Belangrijkste onderdelen: tragus, cavum conchae, helix, de anthelix en antitragus
- Functie: geluidsopvangende functie (hoge tonen) draagt bij aan richtinghoren
Uitwendige gehoorgang
- 3 cm geheel met huid bekleed
- Kraakbenig gedeelte (lateraal): om oorschelp te bestuderen dit naar achter-boven
trekken. Veel bind- en vetweefsel dus geen pijnlijke aanraking.
- Benig gedeelte (mediaal): dunne huid dus pijnlijke aanraking
- Vernauwing aan overgang van kraakbenig gedeelte naar benig gedeelte blijven
corpora aliena (voorwerpen van buiten lichaam) steken
- Voor trommelvlies verwijdt en verdiept gehoorgang water kan zich hier ophopen
- Openen van mond verwijding gehoorgang & sluiten van mond vernauwing
- Hoestreflex ontstaat bij prikkeling in gehoorgang verloopt via n. vagus
- Functie: bescherming tegen beschadiging van buitenaf, mede door: tragus, haren aan
ingang, vernauwing en gebogen vorm.
- Geleidt geluid onveranderd voort
- Pas klachten van gehoorverlies als cerumenophoping volledige gehoorgang afsluit
Extra: cerumen (oorsmeer)
- In kraakbenig gedeelte cerumenklieren
- Zeer complexe samenstelling
- Functie: beschermt gehoorgang tegen infecties en indringen van water
- Consistentie en kleur zijn verschillend en kunnen veranderen bij prikkeling (oorstok)
- Bij ontsteking of bestraling kan de productie stoppen
Middenoor (anatomie)
Trommelholte (cavum tympani)
- Verdeeld in: epitympanum (boven), mesotympanum en hypotympanum (onder)
- Mesotympanum: gedeelte achter trommelvlies (ook trommelholte genoemd)
Bevat: stijgbeugel (stapes), trommelvliesspanner en stijgbeugelspier
In mediale wand -> achter-boven: ovale venster & achter-onder: ronde venster
Midden promineert en wordt promontorium genoemd
Achter: cochleawinding (slakkenhuis)
- Epitympanum = koepelholte
Bevat: hamer (malleus) , aambeeld (incus) met daarrond aantal luchtpockets
Beluchting: via 2 openingen in slijmvliesblad tussen koepelholte en trommelholte.
Slijmvliesbladen spelen rol bij uitbreiding van ontstekingen
- Gehoorbeenketen in meso- en epitympanum
- Hypotympanum
, Bevindt zich onder bodem van gehoorgang en bevat geen structuren
- In voorwand: binnenste halsslagader, loopt langs trommelvliesspanner, vormt
craniale wand van buis van eustachius
- Bekleed met slijmvlies dat in buurt van tuba auditiva trilharen en serieuze (ouderen)
en muceuze (bij kinderen) spieren bevat, in de rest van middenoor zeer dun eenlagig
slijmvlies
- Er is een gemeenschappelijke innervatie van kaakgebied en oor bij kaakklachten
kan er uitstralende pijn zijn naar oor
Trommelvlies
- Dunne, glanzende, parelgrijze membraan
- Blauwe doorschemering door luchthoudende trommelholte
- Het midden: umbo (uiteinde hamersteel)
- Twee horizontaal verlopende ligamenten aan hamerhals, vormen grens tussen pars
tensa en pars flaccida
Pars tensa: 3 lagen -> buitenste laag is huidlaag, middelste laag bestaat uit
bindweefselvezels (zorgen voor stevigheid en elasticiteit van membraan),
binnenste laag is slijmvlieslaag. Men verdeelt het in 4 kwadranten door umbo en
verloop van hamersteel
Pars flaccida = Shrapnellmembraan: slapper door ongestructureerde bouw.
- Bij transparant trommelvlies kan achter-boven lange been van aambeeld gezien
worden en achter-onder de ronde vensternis
Oriëntatiepunten
Punten die je zou moeten herkennen als je klinisch onderzoek doet van oor:
- Processus brevis: wit uitstekend knobbeltje van hamersteel
- Umbo
- Lichtreflex: ontstaat bij het inwerpen van licht op trommelvlies, enkel in het normale
aanwezig
Gehoorbeenketen
- Malleus: steel in trommelvlies en aan hals opgehangen met 2 horizontale ligamenten,
kop in epitympanum en grenst aan aambeeld
- Incus (aambeeld): aan 2 ligamenten in epitympanum opgehangen: aan lichaam en
korte been (lange been in mesotympanum en vormt echt gewricht met kop van
stapes
- Stapes: is dmv ligament met voetplaat aan ovale venster opgehangen (aan
binnenoor)
Middenoorspiertjes:
- M. stapedius: stijgbeugelspier: loopt van achterwand van middenoor nr kop v stapes
- M. tensor tympani: trommelvliesspanner: loopt van mediale wand van trommelholte
nr hals van de hamer
Buis van eustachius
- Zandlopervormige buis in verbinding staat met neus-keelholte
- Belucht middenoor en voert secreet af
- Bestaat uit: kraakbenig gedeelte en benig gedeelte met als overgang de isthmus
, - Bekleed met trilharen
- In rust = gesloten & bij slikken/ geeuwen = kraakbenig gedeelte geopend
Mastoïd
- Bekleed met eenlagig epitheel
- Communiceert via grote cel (antrum) met middenoor
- In 1ste levensjaar: zeer klein zonder veel cellen & 2 de-5de levensjaar: uitbreiden v
holten & 6de-12de levensjaar: maximale ontwikkeling
- Grote variatie in uitgebreidheid van pneumatisatie (kleine luchtbevattende holten in
bot) -> genetisch bepaald en kan geremd worden in vroege jeugd = gescleroseerd
mastoïd
- Bovenbegrenzing: tegmen tympani (dak van trommelholte) & achterbegrenzing:
achterste schedelgroeve & mediale begrenzing: booggangen van evenwichtsorgaan &
onderwand: bloedvat onder en langs het middenoor (bulbus) & voorwand:
achterwand gehoorgang
Extra: nervus facialis = aangezichtszenuw
- Belangrijke zenuw dat loopt door middenoor en mastoïd
- Grens tussen meso – en epitympanum en loopt boven ovale venster -> voorbij ovale
nis buigt de zenuw naar caudaal. Verloopt door voorwand van mastoïd en via het
mastoïdpunt naar buiten
- Is dun en dehiscent (ligt bloot)
Middenoor (fysiologie)
Transformatorfunctie
- Brengt luchttrillingen (zonder verlies) over aan het binnenoor: zie blz. 12 voor
werking
Beluchting
- Luchtdruk in middenoor moet gelijk zijn aan die van buitenlucht
- Door openen van buis van eustachius kan de beluchting v trommelholte plaats vinden
- Via middenoorslijmvlies zal er een gelijke aanwezigheid van O2 en CO2 zijn
- Negatieve druk van 200daPa -> disfunctie van buis van eustachius -> blijvende
veranderingen in mucosa en middenoor w verkleind
- Waarom buis van eustachius gesloten?
Open buis leidt tot hinderlijk waarnemen van eigen stem
Afgesloten buis beschermt tegen indringen van vloeistoffen tijdens drinken
Drainage en afweer
- Afvoer van secreet door trilhaarbewegingen van slijmvlies en tuba auditiva
- Ophoping leidt tot stoornissen
- Secreet en slijmvlies bezitten afweerfunctie tegen infecties uit neus en keel
, Binnenoor (anatomie)
Het labyrinth is heel het binnenoor = slakkenhuis + evenwichtsorgaan. In de as, de modiolus,
bevinden zich het ganglion spirale en de zenuwen vaatvoorziening.
Endolymfe- en perilymfecompartimenten
- De opgerolde buis (35mm) is door twee membranen in 3 compartimenten verdeeld:
Scala vestibuli
Scala tympani
Scala media: gevuld met endolymfe
- Scala vestibuli en scala tympani in apex van cochlea en in open verbinden met elkaar
hoor helicotrema. Ze zijn gevuld met perilymfe
- Endolymfe en perilymfe hebben verschillende samenstellingen (blz. 13)
- Het elektrolytenverschil zorgt voor spanning die de haarcellen laten functioneren
Ductus en saccus endolymphaticus
- Endolymfe systeem bevat naast scala media ook de ductus en saccus
endolumpathicus
- Taak: endolymfe opslurpen en reinigen + betrokken bij immunologisch
afweerapparaat van labyrint
Basilaire membraan
- Verdeelt opgerolde buis in 2 en is scheiding tussen scala media en tympani
- Bevestigd aan benige kam: aan basis van cochlea is deze breed en slap, maar wordt
smaller en stijver naar midden toe (eigenschap bep frequentieanalyse in binnenoor)
- Orgaan van Corti ligt hierop
Membraan van Reissner
- Heeft geen andere functie dan scheidingswand van scala madia en vestibuli
Stria vascularis
- Bandvormig gedeelde aan scala media
- Bevat 3 typen cellen: marginale, intermediaire en basale -> zorgen samen voor hoge
concentratiegehaltes in endolymfe
Orgaan van corti
- Hier worden trillingen omgezet in elektrisch signaal
- Bevindt zich op basilaire membraan
- Bestaat uit: 1 rij binnenste haarcellen (IHC), 3 rijen buitenste haarcellen (OHC),
verschillende soorten steuncellen en zenuwvezels aan basis van haarcel
Haarcellen
- Veel meer buitenste dan binnenste haarcellen
- OHC en IHC gescheiden door driehoekige tunnel van Corti
- OHC en IHC verschillende vorm en functie
IHC: peervormig met celkern in centrum, aan kop 200 stereocilia (organellen) die
niet verbonden zijn met tectoriale membraan
