SAMENVATTING PERSOON GEZIN EN RECHT
Inhoudsopgave
DEEL 1: INLEIDING.....................................................................1
1.1. Maatschappelijke en technologische ontwikkelingen...................1
1.1.1. Diversiteit op vlak van gezinsvormen waarin kinderen opgroeien.....................1
1.1.2. Medisch begeleide voortplanting, reproductieve geneeskunde.........................5
1.2. Juridische relevantie..................................................................7
1.3. Juridische benadering van ouderschap: van geïntegreerde naar
gedesintegreerde benadering.........................................................10
1.4. Het belang van het kind als eerste overweging.........................22
DEEL 2: JURIDISCH OUDERSCHAP..............................................26
2.1. Noodzaak wetgevende hervorming...........................................27
2.2. Wetsvoorstellen (zittingsperiode 56): nieuw federaal parlement
die wetsvoorstellen indient.............................................................32
2.3. Rol van belang van kind bij vaststelling afstammingsband.........34
2.3.1. Vordering door (biologische) vader: Moeder geeft geen toestemming tot
erkenning/ verzet zich tegen gerechtelijke vastelling van die vader schap...............36
2.3.2. Vordering door de moeder...............................................................................40
2.4. Addendum...............................................................................48
2.4.1. Naam na wijziging van de afstamming............................................................48
2.4.2. Schadevergoeding na succesvolle betwisting vaderschap ?............................54
DEEL 3 (1): MEDISCHE BEGELEIDE VOORTPLANTING (MBV).........58
3.1. Inleiding..................................................................................58
3.2. Toegang en voorwaarden.........................................................59
3.2.1. Toegelaten technieken.....................................................................................61
3.2.2. Leeftijd............................................................................................................ 62
3.2.3. Relatiestatus wensouders................................................................................63
3.2.4. Post Mortem inseminatie en implantatie (PMI)................................................68
3.3. Juridisch ouderschap na MBV....................................................77
DEEL 3 (2): DRAAGMOEDERSCHAP............................................86
3(2).1. Draagmoederschap vandaag: wie, wat, waarom en hoe.........87
3(2).2. Etish toelaatbaar?...............................................................92
3(2).3. Rechtsonzekerheid..............................................................92
3(2).4. Rechtsvergelijking.............................................................101
3(2).5. Naar een wettelijke regeling?.............................................103
DEEL 3(3). TOEGANG TOT AFSTAMMINGSINFORMATIE
(donoranonimiteit).................................................................108
3(3).1. Het gebruik van donormateriaal leidt tot complexe vragen. .108
3.(3).2. Toenemende maatschappelijke aandacht...........................109
3(3).3. Rechtsvergelijking.............................................................114
3(3).4. Opheffing anonimiteit donoren...........................................116
, 3(3).5. Kleine samenvatting van dit hoofdstuk...............................121
DEEL 4. TRANSGEZINNEN.......................................................122
4.1. Transpersonen in België.........................................................123
4.2. Huidig wettelijke kader in België............................................125
4.3. Andere mogelijkheden dan man of vrouw in andere landen......130
4.4. Afstamming ten aanzien van trans ouders...............................134
4.5. Ervaring kinderen: sociaal onderzoek......................................140
DEEL 5. SAMENGESTELDE GEZINNEN.......................................142
5.1. Inleiding................................................................................142
5.2. Rechtspositie stiefouder: België.............................................145
5.3. Rechtspositie stiefouder: Rechtsvergelijking (zie tabel)...........157
5.4. Rechtspositie stiefouders : de lege feranda.............................161
DEEL 6. PLEEGGEZINNEN........................................................164
6.1. Inleiding................................................................................164
6.2. Organisatie van pleegzorg in Vlaanderen................................168
6.3. Burgerrechtelijke statuut pleegzorgers...................................170
6.4. Aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door pleegkinderen
...................................................................................................177
6.5. Procesrechtelijke regels.........................................................184
6.6. Onderzoek beleving pleegkinderen en ouders met kinderen in
pleegzorg....................................................................................186
A. Beleving pleegkinderen.......................................................................................186
B. Beveling ouders met kinderen in pleegzorg........................................................189
DEEL 7. INTENTIONELE MEEROUDERGEZINNEN.........................191
1. Inleiding en situering................................................................191
1.1. Inleiding........................................................................................................... 191
1.2. Situering........................................................................................................... 191
2. Juridisch positie intentionele meeroudergezinnen: België...........194
A. Juridische positie................................................................................................. 194
3. Twee-ouderlimiet onder druk : meeroudergezag en meerouderschap
...................................................................................................198
A. Rechtsvergelijking: Engeland en Wales...............................................................199
B. Rechtsvergelijking: Canada.................................................................................200
C. Rechtsvergelijking: Nederland.............................................................................200
D. Rechtsvergelijking: België...................................................................................202
E. Belang van het kind............................................................................................. 203
4. Ontwikkeling en welbevinden van kinderen in nieuwe gezinsvromen
...................................................................................................203
A. S. Golombok, Modern Families, Cambridge University Press, 2015.....................203
B. Besluit................................................................................................................. 204
DEEL 8: Kind en ouders na (echt) scheiding.............................205
A. Inleiding..................................................................................205
,B. Geschillen over ouderlijk gezag, verblijf, contact en de
procespositie van het minderjarige kind........................................207
1. Proces(on)bekwaamheid minderjarigen..............................................................207
2. Hoorrecht van minderjarige kinderen bij de familierechtbank.............................209
A. Toepassingsgebied.............................................................................................. 210
B. Onderscheid in functie leeftijd van het kind........................................................212
C. Context horen..................................................................................................... 213
D. Verslag over onderhoud......................................................................................214
E. Gevolg................................................................................................................. 215
F. Compleet nieuw................................................................................................... 215
G. Evolutie............................................................................................................... 216
, DEEL 1: INLEIDING
1.1. Maatschappelijke en technologische
ontwikkelingen
EHRM 3/12/2009 Belangrijk
De VN comité vaardigt heel vaak commentaren uit aan staten hoe ze best
kinderrechten implementern.
Maatschappelijke en technologische ontwikkelingen leiden ot nieuwe
mogelijkheden voor gezinsvorming en veranderende
gezinssamenstellingen.
Lange tijd was antwoord op de vraag “wie zijn de ouders” gemakkelijk
moeder en vader en zijn getrouwd koppel en enige manier om kinderen te
krijgen was om “het” met elkaar te doen (natuurlijke voortplanting)
Dus eerst getrouwd en op basis van huwelijk stond vaderschap
automatisch vast !Biologisch ouderschap valt samen met sociaal
ouderschap
Waren er dan geen andere situaties? Jawel, het gebeurde dat getrouwde
vrouw een kind kreeg dat niet door haar echtgenoot verwekt was
Die kinderen werden dan niet juridisch erkend
Maar gaandeweg, vooral vanaf 1970, zijn er nieuwe mogelijkheden
ontstaan om gezin te vormen en heeft geleid voor grote variatie van
ouderschap en gezinnen.
1.1.1. Diversiteit op vlak van gezinsvormen waarin
kinderen opgroeien.
Veel kinderen groeien op in een gehuwd man-vrouw paar, maar net zo veel
kinderen groeien op in een ongehuwd paar, en het kan zijn dat ze niet voor
altijd samenblijven. Dus ook veel kinderen groeien op met een
alleenstaande ouder. Dit kan ook gaan om een alleenstaande ouder die
bewust alleenstaand is geworden en op een bepaald moment heeft
gekozen om zijn of haar kinderwens alleen te realiseren zonder partner.
Gescheiden koppels: een groot deel vindt een nieuwe partner. Wanneer
men al kinderen heeft en ze gaan samenwonen, ontstaan nieuwe
samengestelde gezinnen waarbij het mogelijk is dat elke partner
kinderen heeft uit een vorige relatie of er nieuwe kinderen komen. Dus
stiefouders kunnen een rol spelen in het leven van de kinderen.
Regenbooggezinnen: een koppel van hetzelfde geslacht, maar het is ook
mogelijk dat het een alleenstaande vrouw is samen met een mannenpaar
die samen kinderen opvoeden, of waarvan één van de ouders een
transgenderpersoon is die een kind heeft uit een eerdere relatie.
1
Inhoudsopgave
DEEL 1: INLEIDING.....................................................................1
1.1. Maatschappelijke en technologische ontwikkelingen...................1
1.1.1. Diversiteit op vlak van gezinsvormen waarin kinderen opgroeien.....................1
1.1.2. Medisch begeleide voortplanting, reproductieve geneeskunde.........................5
1.2. Juridische relevantie..................................................................7
1.3. Juridische benadering van ouderschap: van geïntegreerde naar
gedesintegreerde benadering.........................................................10
1.4. Het belang van het kind als eerste overweging.........................22
DEEL 2: JURIDISCH OUDERSCHAP..............................................26
2.1. Noodzaak wetgevende hervorming...........................................27
2.2. Wetsvoorstellen (zittingsperiode 56): nieuw federaal parlement
die wetsvoorstellen indient.............................................................32
2.3. Rol van belang van kind bij vaststelling afstammingsband.........34
2.3.1. Vordering door (biologische) vader: Moeder geeft geen toestemming tot
erkenning/ verzet zich tegen gerechtelijke vastelling van die vader schap...............36
2.3.2. Vordering door de moeder...............................................................................40
2.4. Addendum...............................................................................48
2.4.1. Naam na wijziging van de afstamming............................................................48
2.4.2. Schadevergoeding na succesvolle betwisting vaderschap ?............................54
DEEL 3 (1): MEDISCHE BEGELEIDE VOORTPLANTING (MBV).........58
3.1. Inleiding..................................................................................58
3.2. Toegang en voorwaarden.........................................................59
3.2.1. Toegelaten technieken.....................................................................................61
3.2.2. Leeftijd............................................................................................................ 62
3.2.3. Relatiestatus wensouders................................................................................63
3.2.4. Post Mortem inseminatie en implantatie (PMI)................................................68
3.3. Juridisch ouderschap na MBV....................................................77
DEEL 3 (2): DRAAGMOEDERSCHAP............................................86
3(2).1. Draagmoederschap vandaag: wie, wat, waarom en hoe.........87
3(2).2. Etish toelaatbaar?...............................................................92
3(2).3. Rechtsonzekerheid..............................................................92
3(2).4. Rechtsvergelijking.............................................................101
3(2).5. Naar een wettelijke regeling?.............................................103
DEEL 3(3). TOEGANG TOT AFSTAMMINGSINFORMATIE
(donoranonimiteit).................................................................108
3(3).1. Het gebruik van donormateriaal leidt tot complexe vragen. .108
3.(3).2. Toenemende maatschappelijke aandacht...........................109
3(3).3. Rechtsvergelijking.............................................................114
3(3).4. Opheffing anonimiteit donoren...........................................116
, 3(3).5. Kleine samenvatting van dit hoofdstuk...............................121
DEEL 4. TRANSGEZINNEN.......................................................122
4.1. Transpersonen in België.........................................................123
4.2. Huidig wettelijke kader in België............................................125
4.3. Andere mogelijkheden dan man of vrouw in andere landen......130
4.4. Afstamming ten aanzien van trans ouders...............................134
4.5. Ervaring kinderen: sociaal onderzoek......................................140
DEEL 5. SAMENGESTELDE GEZINNEN.......................................142
5.1. Inleiding................................................................................142
5.2. Rechtspositie stiefouder: België.............................................145
5.3. Rechtspositie stiefouder: Rechtsvergelijking (zie tabel)...........157
5.4. Rechtspositie stiefouders : de lege feranda.............................161
DEEL 6. PLEEGGEZINNEN........................................................164
6.1. Inleiding................................................................................164
6.2. Organisatie van pleegzorg in Vlaanderen................................168
6.3. Burgerrechtelijke statuut pleegzorgers...................................170
6.4. Aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door pleegkinderen
...................................................................................................177
6.5. Procesrechtelijke regels.........................................................184
6.6. Onderzoek beleving pleegkinderen en ouders met kinderen in
pleegzorg....................................................................................186
A. Beleving pleegkinderen.......................................................................................186
B. Beveling ouders met kinderen in pleegzorg........................................................189
DEEL 7. INTENTIONELE MEEROUDERGEZINNEN.........................191
1. Inleiding en situering................................................................191
1.1. Inleiding........................................................................................................... 191
1.2. Situering........................................................................................................... 191
2. Juridisch positie intentionele meeroudergezinnen: België...........194
A. Juridische positie................................................................................................. 194
3. Twee-ouderlimiet onder druk : meeroudergezag en meerouderschap
...................................................................................................198
A. Rechtsvergelijking: Engeland en Wales...............................................................199
B. Rechtsvergelijking: Canada.................................................................................200
C. Rechtsvergelijking: Nederland.............................................................................200
D. Rechtsvergelijking: België...................................................................................202
E. Belang van het kind............................................................................................. 203
4. Ontwikkeling en welbevinden van kinderen in nieuwe gezinsvromen
...................................................................................................203
A. S. Golombok, Modern Families, Cambridge University Press, 2015.....................203
B. Besluit................................................................................................................. 204
DEEL 8: Kind en ouders na (echt) scheiding.............................205
A. Inleiding..................................................................................205
,B. Geschillen over ouderlijk gezag, verblijf, contact en de
procespositie van het minderjarige kind........................................207
1. Proces(on)bekwaamheid minderjarigen..............................................................207
2. Hoorrecht van minderjarige kinderen bij de familierechtbank.............................209
A. Toepassingsgebied.............................................................................................. 210
B. Onderscheid in functie leeftijd van het kind........................................................212
C. Context horen..................................................................................................... 213
D. Verslag over onderhoud......................................................................................214
E. Gevolg................................................................................................................. 215
F. Compleet nieuw................................................................................................... 215
G. Evolutie............................................................................................................... 216
, DEEL 1: INLEIDING
1.1. Maatschappelijke en technologische
ontwikkelingen
EHRM 3/12/2009 Belangrijk
De VN comité vaardigt heel vaak commentaren uit aan staten hoe ze best
kinderrechten implementern.
Maatschappelijke en technologische ontwikkelingen leiden ot nieuwe
mogelijkheden voor gezinsvorming en veranderende
gezinssamenstellingen.
Lange tijd was antwoord op de vraag “wie zijn de ouders” gemakkelijk
moeder en vader en zijn getrouwd koppel en enige manier om kinderen te
krijgen was om “het” met elkaar te doen (natuurlijke voortplanting)
Dus eerst getrouwd en op basis van huwelijk stond vaderschap
automatisch vast !Biologisch ouderschap valt samen met sociaal
ouderschap
Waren er dan geen andere situaties? Jawel, het gebeurde dat getrouwde
vrouw een kind kreeg dat niet door haar echtgenoot verwekt was
Die kinderen werden dan niet juridisch erkend
Maar gaandeweg, vooral vanaf 1970, zijn er nieuwe mogelijkheden
ontstaan om gezin te vormen en heeft geleid voor grote variatie van
ouderschap en gezinnen.
1.1.1. Diversiteit op vlak van gezinsvormen waarin
kinderen opgroeien.
Veel kinderen groeien op in een gehuwd man-vrouw paar, maar net zo veel
kinderen groeien op in een ongehuwd paar, en het kan zijn dat ze niet voor
altijd samenblijven. Dus ook veel kinderen groeien op met een
alleenstaande ouder. Dit kan ook gaan om een alleenstaande ouder die
bewust alleenstaand is geworden en op een bepaald moment heeft
gekozen om zijn of haar kinderwens alleen te realiseren zonder partner.
Gescheiden koppels: een groot deel vindt een nieuwe partner. Wanneer
men al kinderen heeft en ze gaan samenwonen, ontstaan nieuwe
samengestelde gezinnen waarbij het mogelijk is dat elke partner
kinderen heeft uit een vorige relatie of er nieuwe kinderen komen. Dus
stiefouders kunnen een rol spelen in het leven van de kinderen.
Regenbooggezinnen: een koppel van hetzelfde geslacht, maar het is ook
mogelijk dat het een alleenstaande vrouw is samen met een mannenpaar
die samen kinderen opvoeden, of waarvan één van de ouders een
transgenderpersoon is die een kind heeft uit een eerdere relatie.
1
