Hoofdstuk 1 Opvoedingssituaties en opvoedingsvragen
1.1 > De eerste maanden zijn voor veel ouders verwarrend en geven allerlei tegenstrijdige
gevoelens, zoals jaloezie op het kind of de partner, angst voor de verantwoordelijkheid die een kindje
met zich brengt, nieuwe verhoudingen tot de eigen ouders en de partner.
> Daar tegenover staat dat sommige opvoeders misschien wel te zeker van zichzelf zijn en te laat
hulp inschakelen als er echt iets aan de hand is.
> Vaak is tijdig hulp tijdig hulp inschakelen nodig om bijvoorbeeld een ontwikkelingsachterstand bij
kinderen te voorkomen of te minimaliseren.
> Primaire kern- of basisemoties: woede, verbazing, vreugde, angst, verdriet en walging.
> Secundaire of afgeleide emoties worden hieruit ontwikkelt die later ontstaan en gecompliceerder
zijn, zoals: schaamte, schuld, somberheid en jaloezie.
> Allerlei gedragingen kunnen hiermee samenhangen, zoals: pikken, jokken, liegen, bijten, spugen,
broekpoepen, duimzuigen, vernielen, weglopen, schelden of driftig worden.
* Veel van deze aspecten beïnvloeden en versterken elkaar.
1.2 Bang zijn en angst kennen vele vormen en gedaanten. De manier waarop angst wordt beleeft,
hangt samen met de leeftijd van de kinderen en:
- de context: thuis kan de angst minder zijn;
- de controle: als een kind opgesloten zit, is die controle over de situatie minimaal;
- de betrokkenen: een vreemde kan angst inboezemen.
Angsten kunnen allerlei oorzaken hebben:
- De angst kan leeftijdsgebonden zijn; vanaf 8 maanden ontstaan bijv. de eerste scheidingsangst.
- Angst kan ook verband houden met gewone opvoedingssituaties, zoals een nieuwe school, nieuwe
indrukken of een spannend televisieprogramma.
* Vele angsten zijn heel normaal maar kunnen wel hardnekkig zijn, zoals faalangst, scheidingsangst,
angst om zelf dood te gaan of dat een van de ouders doodgaat.
> Een reële angst heeft een duidelijke oorzaak. (Bijvoorbeeld als een klasgenoot overleden)
> Een vage angst is meer een stemming, een onbestemd gevoel dat langer blijft bestaan.
> Ouders hebben invloed op de angst van het kind. Het gaat er hierbij om of zij zelf erg bang zijn en
hun kinderen al dan niet overbeschermen.
> Kinderen kunnen hinderen in hun ontwikkeling, als ze zo veel mogelijk worden weg gehouden van
alles wat maar angstig is.
> Vaste rituelen kunnen een belangrijke rol spelen bij het voorkoen of verhelpen van angsten.
1.3 Ruziemaken met gezinsleden en vrienden is een goede leerschool, omdat het kinderen motiveert:
- om te praten; - om zichzelf te verdedigen;
- om te onderhandelen; - zich te verdiepen in gevoelens & gedachten van anderen;
- hun emoties te boven te komen; - hun gevoelens bewust te reguleren.
* Als er nooit ruzie is, treedt er vaak een eigenaardige spanning op, die voor kinderen erg drukkend
kan zijn.
, De aard van conflicten verandert in de basisschoolleeftijd. Vrienden gaan een prominentere plaats
innemen in het leven van kinderen. In interacties met anderen uiten kinderen wat ze vinden over:
- loyaliteit; - eerlijkheid; wederkerigheid;
- intimiteit; - verantwoordelijkheid; - betrokkenheid.
1.4 > Ouders reageren afwisselend op grond van vermoeidheid, stemming en dergelijke.
> Afspraken en regels geven: duidelijkheid, zekerheid en rust.
> Via regels worden grenzen gesteld aan gedrag en kan worden voorkomen dat er steeds weer moet
worden onderhandeld.
> Regels moeten niet te dwangmatig worden opgelegd. Een uitzondering moet af en toe kunnen.
> Het beste is dat het overeenkomsten zijn die door alle betrokkenen worden onderschreven.
> Het overtreden van regels kan een vorm zijn van: verkennen en ontdekken
1.5 > Somberheid, neerslachtig en lusteloos zijn hoort bij een normale ontwikkeling. Het is een
belangrijke emotie, die hoort bij teleurstellingen en helpt om negatieve gebeurtenissen te
verwerken.
> Somberheid is gekoppeld aan een concrete gebeurtenis, en in andere situaties kan het te maken
hebben met een vaag en onbestemd gevoel. Het is dan net als bij angst een stemming, dus niet
situatiegebonden, en van langere duur.
* Timmers-Huigens (1994) & Rensen (1991) geven adviezen over het omgaan met angst, als kinderen
ruzie hebben, het aanpakken van regels + stellen schoolarts vragen op.
> Mensen kunnen somberheid en depressie vaak uitstekend verpakken in vrolijkheid of stoerheid.
Van der Ploeg (1998) noemt vier niveaus waarop depressieve verschijnselen zich uiten:
- Ten eerste op emotioneel niveau: verdrietig voelen, schuldig voelen, gevoelens van teleurstelling en
mislukking hebben.
- Ten tweede: negatief denken over zichzelf, de omgeving en de toekomst. Dit kan uiten in
zelfverwijt, zichzelf onaantrekkelijk vinden, denken aan de dood en dat anderen een hekel aan je
hebben.
- Ten derde in relatie tot motivatie: geen belangstelling meer hebben voor activiteiten en andere
mensen, zich niet kunnen concentreren en zich terugtrekken.
- Ten vierde kan een depressie lichamelijke verschijnselen met zich brengen: weinig eetlust,
slapeloosheid, vermoeidheid.
* Als de stemming lang duurt, kan zich een stemmingsstoornis in de vorm van een depressie
ontwikkelen. Dan moet wel aan allerlei criteria worden voldaan, bijv. dat de depressie zich uitstrekt
over veel levensgebieden. Dit laatste noemt met pervasief en dat betekent dus dat de
stemmingsstoornis doorwerkt op bijv. emotioneel, sociaal, lichamelijk en cognitief gebied.
1.6 > Liegen is het bewust, willens en wetens, anders interpreteren of weergeven van een
gebeurtenis of werkelijkheid, met als doel iets gunstigs te verwerven of iets ongunstigs te ontlopen
(Rensen, 1991).
> Jokken en liegen kunnen allerlei betekenissen hebben:
1.1 > De eerste maanden zijn voor veel ouders verwarrend en geven allerlei tegenstrijdige
gevoelens, zoals jaloezie op het kind of de partner, angst voor de verantwoordelijkheid die een kindje
met zich brengt, nieuwe verhoudingen tot de eigen ouders en de partner.
> Daar tegenover staat dat sommige opvoeders misschien wel te zeker van zichzelf zijn en te laat
hulp inschakelen als er echt iets aan de hand is.
> Vaak is tijdig hulp tijdig hulp inschakelen nodig om bijvoorbeeld een ontwikkelingsachterstand bij
kinderen te voorkomen of te minimaliseren.
> Primaire kern- of basisemoties: woede, verbazing, vreugde, angst, verdriet en walging.
> Secundaire of afgeleide emoties worden hieruit ontwikkelt die later ontstaan en gecompliceerder
zijn, zoals: schaamte, schuld, somberheid en jaloezie.
> Allerlei gedragingen kunnen hiermee samenhangen, zoals: pikken, jokken, liegen, bijten, spugen,
broekpoepen, duimzuigen, vernielen, weglopen, schelden of driftig worden.
* Veel van deze aspecten beïnvloeden en versterken elkaar.
1.2 Bang zijn en angst kennen vele vormen en gedaanten. De manier waarop angst wordt beleeft,
hangt samen met de leeftijd van de kinderen en:
- de context: thuis kan de angst minder zijn;
- de controle: als een kind opgesloten zit, is die controle over de situatie minimaal;
- de betrokkenen: een vreemde kan angst inboezemen.
Angsten kunnen allerlei oorzaken hebben:
- De angst kan leeftijdsgebonden zijn; vanaf 8 maanden ontstaan bijv. de eerste scheidingsangst.
- Angst kan ook verband houden met gewone opvoedingssituaties, zoals een nieuwe school, nieuwe
indrukken of een spannend televisieprogramma.
* Vele angsten zijn heel normaal maar kunnen wel hardnekkig zijn, zoals faalangst, scheidingsangst,
angst om zelf dood te gaan of dat een van de ouders doodgaat.
> Een reële angst heeft een duidelijke oorzaak. (Bijvoorbeeld als een klasgenoot overleden)
> Een vage angst is meer een stemming, een onbestemd gevoel dat langer blijft bestaan.
> Ouders hebben invloed op de angst van het kind. Het gaat er hierbij om of zij zelf erg bang zijn en
hun kinderen al dan niet overbeschermen.
> Kinderen kunnen hinderen in hun ontwikkeling, als ze zo veel mogelijk worden weg gehouden van
alles wat maar angstig is.
> Vaste rituelen kunnen een belangrijke rol spelen bij het voorkoen of verhelpen van angsten.
1.3 Ruziemaken met gezinsleden en vrienden is een goede leerschool, omdat het kinderen motiveert:
- om te praten; - om zichzelf te verdedigen;
- om te onderhandelen; - zich te verdiepen in gevoelens & gedachten van anderen;
- hun emoties te boven te komen; - hun gevoelens bewust te reguleren.
* Als er nooit ruzie is, treedt er vaak een eigenaardige spanning op, die voor kinderen erg drukkend
kan zijn.
, De aard van conflicten verandert in de basisschoolleeftijd. Vrienden gaan een prominentere plaats
innemen in het leven van kinderen. In interacties met anderen uiten kinderen wat ze vinden over:
- loyaliteit; - eerlijkheid; wederkerigheid;
- intimiteit; - verantwoordelijkheid; - betrokkenheid.
1.4 > Ouders reageren afwisselend op grond van vermoeidheid, stemming en dergelijke.
> Afspraken en regels geven: duidelijkheid, zekerheid en rust.
> Via regels worden grenzen gesteld aan gedrag en kan worden voorkomen dat er steeds weer moet
worden onderhandeld.
> Regels moeten niet te dwangmatig worden opgelegd. Een uitzondering moet af en toe kunnen.
> Het beste is dat het overeenkomsten zijn die door alle betrokkenen worden onderschreven.
> Het overtreden van regels kan een vorm zijn van: verkennen en ontdekken
1.5 > Somberheid, neerslachtig en lusteloos zijn hoort bij een normale ontwikkeling. Het is een
belangrijke emotie, die hoort bij teleurstellingen en helpt om negatieve gebeurtenissen te
verwerken.
> Somberheid is gekoppeld aan een concrete gebeurtenis, en in andere situaties kan het te maken
hebben met een vaag en onbestemd gevoel. Het is dan net als bij angst een stemming, dus niet
situatiegebonden, en van langere duur.
* Timmers-Huigens (1994) & Rensen (1991) geven adviezen over het omgaan met angst, als kinderen
ruzie hebben, het aanpakken van regels + stellen schoolarts vragen op.
> Mensen kunnen somberheid en depressie vaak uitstekend verpakken in vrolijkheid of stoerheid.
Van der Ploeg (1998) noemt vier niveaus waarop depressieve verschijnselen zich uiten:
- Ten eerste op emotioneel niveau: verdrietig voelen, schuldig voelen, gevoelens van teleurstelling en
mislukking hebben.
- Ten tweede: negatief denken over zichzelf, de omgeving en de toekomst. Dit kan uiten in
zelfverwijt, zichzelf onaantrekkelijk vinden, denken aan de dood en dat anderen een hekel aan je
hebben.
- Ten derde in relatie tot motivatie: geen belangstelling meer hebben voor activiteiten en andere
mensen, zich niet kunnen concentreren en zich terugtrekken.
- Ten vierde kan een depressie lichamelijke verschijnselen met zich brengen: weinig eetlust,
slapeloosheid, vermoeidheid.
* Als de stemming lang duurt, kan zich een stemmingsstoornis in de vorm van een depressie
ontwikkelen. Dan moet wel aan allerlei criteria worden voldaan, bijv. dat de depressie zich uitstrekt
over veel levensgebieden. Dit laatste noemt met pervasief en dat betekent dus dat de
stemmingsstoornis doorwerkt op bijv. emotioneel, sociaal, lichamelijk en cognitief gebied.
1.6 > Liegen is het bewust, willens en wetens, anders interpreteren of weergeven van een
gebeurtenis of werkelijkheid, met als doel iets gunstigs te verwerven of iets ongunstigs te ontlopen
(Rensen, 1991).
> Jokken en liegen kunnen allerlei betekenissen hebben:
