Samenvatting Jeugdrecht Begrepen
Janssen, L.
Hoofdstuk 6.4 & 11 t/m 18
Paragraaf 6.4 Wet verplichte ggz en Wet zorg en dwang
Het uitgangspunt in de gezondheidszorg is zelfbeschikking: mensen beslissen zelf of ze
zorg wensen en er wordt geen zorg geboden die ze niet willen. Onvrijwillige zorg is alleen
mogelijk met twee wetten:
- Wet verplicht ggz (Wvggz): wanneer een patiënt gevaar voor zichzelf of voor
een ander is. Iedereen die meent dat er verplichte zorg voor een persoon nodig is,
kan een melding maken. Deze melding wordt onderzocht. Als er verplichte zorg
nodig is, bericht de gemeente de officier van justitie. Deze informeert de
geneesheer-directeur die een zorgverantwoordelijke aanwijst en een
onafhankelijke psychiater. Hierna verzoekt de officier van justitie een
zorgmachtiging, waaraan onder andere de verklaring van de psychiater en een
zorgplan toegevoegd. De door de rechter afgegeven zorgmachtiging is de basis
voor gedwongen zorg. De Wvggz maakt gedwongen zorg buiten een instelling ook
mogelijk, bijv. gedwongen medicatie thuis.
Verplichte zorg is nodig als de patiënt niet met de dringend noodzakelijke zorg
instemt:
o Jeugdigen tot 12: zorg is gedwongen als de wettelijk vertegenwoordigers
niet instemmen.
o Jeugdigen 12-16: zorg is gedwongen als de wilsbekwame jeugdige óf de
wettelijke vertegenwoordiger niet instemmen.
o Jeugdigen vanaf 16: zorg is gedwongen als de wilsbekwame jeugdige óf
vertegenwoordiger van de wilsonbekwame jeugdige niet met de zorg
instemt.
- Wet zorg en dwang (Wzd): gedwongen zorg voor personen met een
psychogeriatrische aandoening/verstandelijke beperking. Als de patiënt gevaar
voor zichzelf of anderen is en geen hulp wil, kan gedwongen zorg ingezet worden.
Ook hier is de onvrijwillige zorg niet gekoppeld aan een instelling. Het besluit over
het al dan niet toepassen van onvrijwillige zorg wordt genomen in multidisciplinair
verband. Bij verlening van de onvrijwillige zorg dienen meer deskundigen aan het
overleg deel te nemen. Een Wzd-functionaris toetst alle zorgplannen van de
onvrijwillige zorg en beoordeeld of voldaan is aan de eis van Wzd dat onvrijwillige
zorg alleen wordt toegepast als er echt geen andere vrijwillige opties zijn. De zorg
is gedwongen als (zie Wvggz).
De Wzd biedt een mogelijkheid van verplichte zorg voor jongvolwassenen (18-23 jaar).
Het gaat om jongeren met een verstandelijke beperking, al dan niet in combinatie met
een psychische stoornis, die jeugdhulp hebben (gehad) en van wie het gedrag leidt tot
ernstig nadeel. Het doel hiervan is enige grip houden op jongeren die al eerder jeugdhulp
hadden en die daarna eigenlijk nog enige dwang nodig hebben om hulp te aanvaarden.
Het geeft een stok achter de deur.
Samenvatting Recht
,Hoofdstuk 11. Inleiding strafrecht
Paragraaf 11.2 Plaats en karakter van het strafrecht
Strafrecht stelt gedragingen strafbaar die de orde en veiligheid van onze samenleving
bedreigen. Voor het strafrecht is er een speciale overheidsdienst, de politie, om strafbare
feiten en verdachten op te sporen. Binnen het strafrecht is de overheid zeer actief bij het
opsporen en vervolgen van verdachten. Dit heeft te maken met het karakter van de
regels uit het strafrecht. Dit omdat binnen het strafrecht gedragingen strafbaar worden
gesteld die inbreuk maken op de rechtsorde en dus de rust en veiligheid van de
samenleving in het geding brengt.
Paragraaf 11.3 Materieel en formeel strafrecht
Materiaal strafrecht beschrijft welke gedragingen strafbaar zijn, en bevat:
- Verboden gedragingen (zoals diefstal en verkrachting)
- Straffen en maatregelen die aan veroordeelden kunnen worden opgelegd
- Algemene bepalingen die voor alle verboden gedragingen in het strafrecht gelden.
Het materieel strafrecht staat vooral in het Wetboek van Strafrecht (Sr), maar ook
andere wetten bevatten strafbepalingen zoals de Opiumwet en de Wet wapens en
munitie.
Formeel strafrecht beschrijft op welke wijze het materieel strafrecht gehandhaafd
wordt. Het bevat:
- Bevoegdheden van politie en justitie als er een strafbaar feit is gepleegd.
- De rechten van de verdachte en zijn raadsman
- Gang van zake tijdens het strafproces.
Het formeel strafrecht wordt vooral beschreven in het Wetboek van Strafvordering
(Sv).
Paragraaf 11.4 Legaliteitsbeginsel
Vanwege het ingrijpende karakter van het strafrecht hebben burgers enige garantie nodig
dat de overheid op een zorgvuldige manier met het strafrecht omgaat. Die garantie wordt
geboden door het legaliteitsbeginsel, zoals verwoord in art. 1 Sr: ‘geen feit is strafbaar
dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling’. Dit
legaliteitsbeginsel bevat 3 belangrijke elementen:
1. Wet: strafbepaling is alleen geldig als zij is opgenomen in een wet.
2. Niet achteraf: iemand kan alleen worden gestraft vanwege gedrag dat al strafbaar
was op het moment van de daad. Een dader moet op het moment van zijn daad
(kunnen) weten dat hij met zijn gedrag het risico loopt dat hij gestraft zal worden.
3. Geen gewoonte: gedrag kan alleen strafbaar worden gesteld in een wet.
Ook het Sv kent een legaliteitsbeginsel. Art. 1 luidt: ‘strafvordering heeft alleen plaats op
de wijze bij de wet voorzien’. Politie en justitie zijn dus gebonden aan wettelijke regels als
ze strafbare feiten opsporen en verdachten volgen. Regels over rechten van de
verdachte, bevoegdheden van politie etc. staan altijd in een wet die is gemaakt door de
regering en de Eerste en Tweede kamer samen.
Paragraaf 11.5 Jeugdstrafrecht
Het jeugdstrafrecht beschrijft speciale regels die gelden voor jeugdigen tussen 12-18 jaar
(die de rechter ook van toepassing kan verklaren op jongvolwassenen tot 23 jaar). Deze
straffen en maatregelen hebben vooral een opvoedkundig karakter. Het strafprocesrecht
kent speciale regels voor het strafproces tegen minderjarigen, bedoeld om de jeugdige
verdachte extra bescherming te bieden.
Samenvatting Recht
,Hoofdstuk 12. Materieel strafrecht
Paragraaf 12.2 Wetboek van Strafrecht
Het belangrijkste wetboek op het terrein van het materieel strafrecht is het Wetboek van
Strafrecht (Sr). Het bestaat uit 3 delen, die boeken worden genoemd. In Boek 1 staan
algemene bepalingen (voorschriften die op alle strafbepalingen van toepassing zijn).
Vanaf art. 77a Sr staan in Boek 1 de bijzondere bepalingen die gelden voor jeugdige
personen. Daarnaast worden in Boek 1 de strafbare poging, de deelnemingsvormen en de
strafuitsluitingsgronden geregeld. Boek 2 beschrijft misdrijven, en Boek 3 overtredingen.
Misdrijven zijn de wat zwaardere strafbare feiten, overtredingen zijn veelal wat lichter.
Diefstal, vernieling, mishandeling en oplichting zijn misdrijven. Baldadigheid en op een
verboden terrein lopen zijn voorbeelden van overtredingen. Verdachten van
overtredingen worden door de kantonrechter berecht, verdachten van een misdrijf door
de rechtbank.
Paragraaf 12.3 Strafbepaling
Een strafbepaling bestaat uit een nauwkeurige omschrijving van het gedrag dat strafbaar
is gesteld, en de maximumstraf die voor dit strafbare feit wordt genoemd. De beschrijving
van het verboden gedrag noemt men de delictsomschrijving. De naam van het delict
heet de kwalificatie. De maximumstraf die kan worden opgelegd heet de sanctienorm.
De delictsomschrijving is opgebouwd uit een aantal onderdelen, die bestanddelen worden
genoemd. Alleen een dader de met zijn gedrag alle bestanddelen van de
delictsomschrijving vervult, kan gestraft worden. Echter wordt zo’n dader niet altijd
gestraft; er gelden namelijk nog 2 algemene voorwaarden voor strafbaarheid:
wederrechtelijkheid en schuld. Dit worden de elementen genoemd. Wederrechtelijkheid
wil zeggen dat de daad in strijd is met het recht. Een chirurg die een patiënt opereert,
maakt zich schuldig aan mishandeling, maar de patiënt heeft toestemming gegeven
(toestemming heft wederrechtelijkheid op) en dus is de chirurg niet illegaal bezig.
Daarnaast moet de dader een verwijt kunnen worden gemaakt van de daad. Een
winkelbaas die melk vergiftigd, maar zijn nietsvermoedende medewerker de melk laat
verkopen, dan treft de medewerker hem geen schuld.
Paragraaf 12.4 De strafbare poging
Iemand die probeert een strafbaar feit te plegen, maar daar niet in slaagt, kan in
sommige gevallen ook worden gestraft (een strafbare poging). Niet iedere poging is
strafbaar; er zijn een aantal voorwaarden:
- Voornemen: de dader heeft echt de bedoeling gehad om een strafbaar feit te
plegen
- Uitvoeringshandeling: de dader is al begonnen met zijn misdrijf (op de plaats
van het misdrijf).
- Geen vrijwillige terugtrede: een poging is alleen strafbaar als het misdrijf
mislukt door omstandigheden van buitenaf (horen van politie, betrapt worden).
Breekt iemand een misdrijf af omdat hij bijv. medelijden krijgt, is dat geen
strafbare poging.
Een poging tot overtreding is niet strafbaar. Voor een strafbare poging geldt voor een
minderjarige verdachte hetzelfde strafmaximum als voor een voltooid delict.
Paragraaf 12.5 Deelneming
Op grond van artikel 47 Sr kunnen ook mensen die zelf niet alle bestanddelen van een
delictsomschrijving hebben vervuld, als dader worden gestraft. Want naast de pleger
kunnen ook de volgende worden gestraft als dader:
- Medepleger: daders die nauw samenwerken. Op voet van gelijkwaardigheid
bereiden zij samen het misdrijf voor en daarna voeren ze het samen uit. Na het
misdrijf verdelen ze de buit.
- Doen pleger: een dader die het misdrijf regisseert, maar het zelf niet uitvoert.
Daar gebruikt hij een ander voor. Kenmerkend vis dat de ander, de feitelijke dader,
zelf niet strafbaar is.
- Uitlokker: brengt een ander (door uitlokkingsmiddelen zoals een belofte of een
gift) op de gedachte een strafbaar feit te plegen. Beide personen kunnen gestraft
worden.
Samenvatting Recht
, - Medeplichtige: speelt en ondergeschikte rol. Hij verricht een verzoek van de
dader hand- en spandiensten voor of tijdens het misdrijf. Het initiatief ligt bij de
dader, hij schakelt de medeplichtige in. De medeplichtige heeft duidelijk een bijrol.
Voor minderjarige verdachten geldt in geval van medeplegen, uitlokken, doen plegen en
medeplichtigheid hetzelfde strafmaximum als voor de dader die alleen en zelfstandig een
strafbaar feit pleegt.
Paragraaf 12.6 Strafuitsluitingsgronden
Beroep doen op een strafuitsluitingsgrond wil zeggen dat de dader het strafbare feit wel
heeft gepleegd, maar dat een in de wet genoemde reden de strafbaarheid van de dader
opheft. Er zijn 2 soorten strafuitsluitingsgronden:
- Rechtvaardigingsgronden die de strafbaarheid van de daad opheffen
- Rechtvaardigheidsgronden die de strafbaarheid van de dader opheffen
Er zijn 4 rechtvaardigheidsgronden:
- Overmacht in de zin van noodtoestand: de dader is gewikkeld in een conflict
van plichten. Als hij de wet naleeft, blijft hij maatschappelijk in gebreke, voldoet hij
aan de maatschappelike plicht, dan overtreedt hij de wet. ‘Ik heb het feit gepleegd
omdat ik daarmee een ‘hogere’ plicht wilde vervullen’. Bijv. jeugdhulpverlener die
beroepsgeheim schendt om jeugdige te beschermen.
- Noodweer: situaties waarin iemand zich verdedigt tegen een aanval van een
ander. Beroep op noodweer is alleen mogelijk als iemand ter verdediging van
zichzelf, van goederen of van een ander persoon, in reactie op een aanval
onmiddellijk en met een gepast middel reageert.
- Wettelijk voorschrift: wie een wettelijk voorschrift naleeft en daarmee een
strafbaar feit pleegt, wordt uiteraard niet gestraft. Komt zelden voor.
- Ambtelijk bevel: hetzelfde geldt voor de dader die een ambtelijk bevel opvolgt
en daarmee een strafbaar feit pleegt.
Er zijn 4 schulduitsluitingsgronden:
- Psychische overmacht: er wordt van buitenaf zoveel druk op de dader
uitgeoefend, dat hij daardoor een strafbaar feit pleegt. In zeer uitzonderlijke
gevallen kan de dader zich dan beroepen op psychische overmacht. Bijv. dader
vermoord iemand die al tientallen jaren hem misbruikt etc.
- Noodweerexces: wie na een aanval, bijv. door schrik, een te zwaar middel kiest
om zich te verdedigen, kan geen beroep doen op noodweer, omdat de verdediging
te zwaar is uitgevallen. In dat geval biedt een beroep op noodweerexces een
uitkomst.
- Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel: wie een strafbaar feit pleegt omdat hij
een onbevoegd gegeven ambtelijk bevel opvolgt, kan alleen aan strafbaarheid
ontkomen als hij ervan uit mocht gaan dat het bevel wel bevoegd werd gegeven.
- Ontoerekenbaarheid: psychiaters kunnen de dader op het moment van de daad
ontoerekenbaar stellen (dader was geestelijk zo in de war dat hij geen
aansprankelijkheid kan hebben genomen voor de daad). In zo’n geval krijgen
meerderjarige daders vaak TBS en minderjarigen een PIJ-maatregel.
Samenvatting Recht
Janssen, L.
Hoofdstuk 6.4 & 11 t/m 18
Paragraaf 6.4 Wet verplichte ggz en Wet zorg en dwang
Het uitgangspunt in de gezondheidszorg is zelfbeschikking: mensen beslissen zelf of ze
zorg wensen en er wordt geen zorg geboden die ze niet willen. Onvrijwillige zorg is alleen
mogelijk met twee wetten:
- Wet verplicht ggz (Wvggz): wanneer een patiënt gevaar voor zichzelf of voor
een ander is. Iedereen die meent dat er verplichte zorg voor een persoon nodig is,
kan een melding maken. Deze melding wordt onderzocht. Als er verplichte zorg
nodig is, bericht de gemeente de officier van justitie. Deze informeert de
geneesheer-directeur die een zorgverantwoordelijke aanwijst en een
onafhankelijke psychiater. Hierna verzoekt de officier van justitie een
zorgmachtiging, waaraan onder andere de verklaring van de psychiater en een
zorgplan toegevoegd. De door de rechter afgegeven zorgmachtiging is de basis
voor gedwongen zorg. De Wvggz maakt gedwongen zorg buiten een instelling ook
mogelijk, bijv. gedwongen medicatie thuis.
Verplichte zorg is nodig als de patiënt niet met de dringend noodzakelijke zorg
instemt:
o Jeugdigen tot 12: zorg is gedwongen als de wettelijk vertegenwoordigers
niet instemmen.
o Jeugdigen 12-16: zorg is gedwongen als de wilsbekwame jeugdige óf de
wettelijke vertegenwoordiger niet instemmen.
o Jeugdigen vanaf 16: zorg is gedwongen als de wilsbekwame jeugdige óf
vertegenwoordiger van de wilsonbekwame jeugdige niet met de zorg
instemt.
- Wet zorg en dwang (Wzd): gedwongen zorg voor personen met een
psychogeriatrische aandoening/verstandelijke beperking. Als de patiënt gevaar
voor zichzelf of anderen is en geen hulp wil, kan gedwongen zorg ingezet worden.
Ook hier is de onvrijwillige zorg niet gekoppeld aan een instelling. Het besluit over
het al dan niet toepassen van onvrijwillige zorg wordt genomen in multidisciplinair
verband. Bij verlening van de onvrijwillige zorg dienen meer deskundigen aan het
overleg deel te nemen. Een Wzd-functionaris toetst alle zorgplannen van de
onvrijwillige zorg en beoordeeld of voldaan is aan de eis van Wzd dat onvrijwillige
zorg alleen wordt toegepast als er echt geen andere vrijwillige opties zijn. De zorg
is gedwongen als (zie Wvggz).
De Wzd biedt een mogelijkheid van verplichte zorg voor jongvolwassenen (18-23 jaar).
Het gaat om jongeren met een verstandelijke beperking, al dan niet in combinatie met
een psychische stoornis, die jeugdhulp hebben (gehad) en van wie het gedrag leidt tot
ernstig nadeel. Het doel hiervan is enige grip houden op jongeren die al eerder jeugdhulp
hadden en die daarna eigenlijk nog enige dwang nodig hebben om hulp te aanvaarden.
Het geeft een stok achter de deur.
Samenvatting Recht
,Hoofdstuk 11. Inleiding strafrecht
Paragraaf 11.2 Plaats en karakter van het strafrecht
Strafrecht stelt gedragingen strafbaar die de orde en veiligheid van onze samenleving
bedreigen. Voor het strafrecht is er een speciale overheidsdienst, de politie, om strafbare
feiten en verdachten op te sporen. Binnen het strafrecht is de overheid zeer actief bij het
opsporen en vervolgen van verdachten. Dit heeft te maken met het karakter van de
regels uit het strafrecht. Dit omdat binnen het strafrecht gedragingen strafbaar worden
gesteld die inbreuk maken op de rechtsorde en dus de rust en veiligheid van de
samenleving in het geding brengt.
Paragraaf 11.3 Materieel en formeel strafrecht
Materiaal strafrecht beschrijft welke gedragingen strafbaar zijn, en bevat:
- Verboden gedragingen (zoals diefstal en verkrachting)
- Straffen en maatregelen die aan veroordeelden kunnen worden opgelegd
- Algemene bepalingen die voor alle verboden gedragingen in het strafrecht gelden.
Het materieel strafrecht staat vooral in het Wetboek van Strafrecht (Sr), maar ook
andere wetten bevatten strafbepalingen zoals de Opiumwet en de Wet wapens en
munitie.
Formeel strafrecht beschrijft op welke wijze het materieel strafrecht gehandhaafd
wordt. Het bevat:
- Bevoegdheden van politie en justitie als er een strafbaar feit is gepleegd.
- De rechten van de verdachte en zijn raadsman
- Gang van zake tijdens het strafproces.
Het formeel strafrecht wordt vooral beschreven in het Wetboek van Strafvordering
(Sv).
Paragraaf 11.4 Legaliteitsbeginsel
Vanwege het ingrijpende karakter van het strafrecht hebben burgers enige garantie nodig
dat de overheid op een zorgvuldige manier met het strafrecht omgaat. Die garantie wordt
geboden door het legaliteitsbeginsel, zoals verwoord in art. 1 Sr: ‘geen feit is strafbaar
dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling’. Dit
legaliteitsbeginsel bevat 3 belangrijke elementen:
1. Wet: strafbepaling is alleen geldig als zij is opgenomen in een wet.
2. Niet achteraf: iemand kan alleen worden gestraft vanwege gedrag dat al strafbaar
was op het moment van de daad. Een dader moet op het moment van zijn daad
(kunnen) weten dat hij met zijn gedrag het risico loopt dat hij gestraft zal worden.
3. Geen gewoonte: gedrag kan alleen strafbaar worden gesteld in een wet.
Ook het Sv kent een legaliteitsbeginsel. Art. 1 luidt: ‘strafvordering heeft alleen plaats op
de wijze bij de wet voorzien’. Politie en justitie zijn dus gebonden aan wettelijke regels als
ze strafbare feiten opsporen en verdachten volgen. Regels over rechten van de
verdachte, bevoegdheden van politie etc. staan altijd in een wet die is gemaakt door de
regering en de Eerste en Tweede kamer samen.
Paragraaf 11.5 Jeugdstrafrecht
Het jeugdstrafrecht beschrijft speciale regels die gelden voor jeugdigen tussen 12-18 jaar
(die de rechter ook van toepassing kan verklaren op jongvolwassenen tot 23 jaar). Deze
straffen en maatregelen hebben vooral een opvoedkundig karakter. Het strafprocesrecht
kent speciale regels voor het strafproces tegen minderjarigen, bedoeld om de jeugdige
verdachte extra bescherming te bieden.
Samenvatting Recht
,Hoofdstuk 12. Materieel strafrecht
Paragraaf 12.2 Wetboek van Strafrecht
Het belangrijkste wetboek op het terrein van het materieel strafrecht is het Wetboek van
Strafrecht (Sr). Het bestaat uit 3 delen, die boeken worden genoemd. In Boek 1 staan
algemene bepalingen (voorschriften die op alle strafbepalingen van toepassing zijn).
Vanaf art. 77a Sr staan in Boek 1 de bijzondere bepalingen die gelden voor jeugdige
personen. Daarnaast worden in Boek 1 de strafbare poging, de deelnemingsvormen en de
strafuitsluitingsgronden geregeld. Boek 2 beschrijft misdrijven, en Boek 3 overtredingen.
Misdrijven zijn de wat zwaardere strafbare feiten, overtredingen zijn veelal wat lichter.
Diefstal, vernieling, mishandeling en oplichting zijn misdrijven. Baldadigheid en op een
verboden terrein lopen zijn voorbeelden van overtredingen. Verdachten van
overtredingen worden door de kantonrechter berecht, verdachten van een misdrijf door
de rechtbank.
Paragraaf 12.3 Strafbepaling
Een strafbepaling bestaat uit een nauwkeurige omschrijving van het gedrag dat strafbaar
is gesteld, en de maximumstraf die voor dit strafbare feit wordt genoemd. De beschrijving
van het verboden gedrag noemt men de delictsomschrijving. De naam van het delict
heet de kwalificatie. De maximumstraf die kan worden opgelegd heet de sanctienorm.
De delictsomschrijving is opgebouwd uit een aantal onderdelen, die bestanddelen worden
genoemd. Alleen een dader de met zijn gedrag alle bestanddelen van de
delictsomschrijving vervult, kan gestraft worden. Echter wordt zo’n dader niet altijd
gestraft; er gelden namelijk nog 2 algemene voorwaarden voor strafbaarheid:
wederrechtelijkheid en schuld. Dit worden de elementen genoemd. Wederrechtelijkheid
wil zeggen dat de daad in strijd is met het recht. Een chirurg die een patiënt opereert,
maakt zich schuldig aan mishandeling, maar de patiënt heeft toestemming gegeven
(toestemming heft wederrechtelijkheid op) en dus is de chirurg niet illegaal bezig.
Daarnaast moet de dader een verwijt kunnen worden gemaakt van de daad. Een
winkelbaas die melk vergiftigd, maar zijn nietsvermoedende medewerker de melk laat
verkopen, dan treft de medewerker hem geen schuld.
Paragraaf 12.4 De strafbare poging
Iemand die probeert een strafbaar feit te plegen, maar daar niet in slaagt, kan in
sommige gevallen ook worden gestraft (een strafbare poging). Niet iedere poging is
strafbaar; er zijn een aantal voorwaarden:
- Voornemen: de dader heeft echt de bedoeling gehad om een strafbaar feit te
plegen
- Uitvoeringshandeling: de dader is al begonnen met zijn misdrijf (op de plaats
van het misdrijf).
- Geen vrijwillige terugtrede: een poging is alleen strafbaar als het misdrijf
mislukt door omstandigheden van buitenaf (horen van politie, betrapt worden).
Breekt iemand een misdrijf af omdat hij bijv. medelijden krijgt, is dat geen
strafbare poging.
Een poging tot overtreding is niet strafbaar. Voor een strafbare poging geldt voor een
minderjarige verdachte hetzelfde strafmaximum als voor een voltooid delict.
Paragraaf 12.5 Deelneming
Op grond van artikel 47 Sr kunnen ook mensen die zelf niet alle bestanddelen van een
delictsomschrijving hebben vervuld, als dader worden gestraft. Want naast de pleger
kunnen ook de volgende worden gestraft als dader:
- Medepleger: daders die nauw samenwerken. Op voet van gelijkwaardigheid
bereiden zij samen het misdrijf voor en daarna voeren ze het samen uit. Na het
misdrijf verdelen ze de buit.
- Doen pleger: een dader die het misdrijf regisseert, maar het zelf niet uitvoert.
Daar gebruikt hij een ander voor. Kenmerkend vis dat de ander, de feitelijke dader,
zelf niet strafbaar is.
- Uitlokker: brengt een ander (door uitlokkingsmiddelen zoals een belofte of een
gift) op de gedachte een strafbaar feit te plegen. Beide personen kunnen gestraft
worden.
Samenvatting Recht
, - Medeplichtige: speelt en ondergeschikte rol. Hij verricht een verzoek van de
dader hand- en spandiensten voor of tijdens het misdrijf. Het initiatief ligt bij de
dader, hij schakelt de medeplichtige in. De medeplichtige heeft duidelijk een bijrol.
Voor minderjarige verdachten geldt in geval van medeplegen, uitlokken, doen plegen en
medeplichtigheid hetzelfde strafmaximum als voor de dader die alleen en zelfstandig een
strafbaar feit pleegt.
Paragraaf 12.6 Strafuitsluitingsgronden
Beroep doen op een strafuitsluitingsgrond wil zeggen dat de dader het strafbare feit wel
heeft gepleegd, maar dat een in de wet genoemde reden de strafbaarheid van de dader
opheft. Er zijn 2 soorten strafuitsluitingsgronden:
- Rechtvaardigingsgronden die de strafbaarheid van de daad opheffen
- Rechtvaardigheidsgronden die de strafbaarheid van de dader opheffen
Er zijn 4 rechtvaardigheidsgronden:
- Overmacht in de zin van noodtoestand: de dader is gewikkeld in een conflict
van plichten. Als hij de wet naleeft, blijft hij maatschappelijk in gebreke, voldoet hij
aan de maatschappelike plicht, dan overtreedt hij de wet. ‘Ik heb het feit gepleegd
omdat ik daarmee een ‘hogere’ plicht wilde vervullen’. Bijv. jeugdhulpverlener die
beroepsgeheim schendt om jeugdige te beschermen.
- Noodweer: situaties waarin iemand zich verdedigt tegen een aanval van een
ander. Beroep op noodweer is alleen mogelijk als iemand ter verdediging van
zichzelf, van goederen of van een ander persoon, in reactie op een aanval
onmiddellijk en met een gepast middel reageert.
- Wettelijk voorschrift: wie een wettelijk voorschrift naleeft en daarmee een
strafbaar feit pleegt, wordt uiteraard niet gestraft. Komt zelden voor.
- Ambtelijk bevel: hetzelfde geldt voor de dader die een ambtelijk bevel opvolgt
en daarmee een strafbaar feit pleegt.
Er zijn 4 schulduitsluitingsgronden:
- Psychische overmacht: er wordt van buitenaf zoveel druk op de dader
uitgeoefend, dat hij daardoor een strafbaar feit pleegt. In zeer uitzonderlijke
gevallen kan de dader zich dan beroepen op psychische overmacht. Bijv. dader
vermoord iemand die al tientallen jaren hem misbruikt etc.
- Noodweerexces: wie na een aanval, bijv. door schrik, een te zwaar middel kiest
om zich te verdedigen, kan geen beroep doen op noodweer, omdat de verdediging
te zwaar is uitgevallen. In dat geval biedt een beroep op noodweerexces een
uitkomst.
- Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel: wie een strafbaar feit pleegt omdat hij
een onbevoegd gegeven ambtelijk bevel opvolgt, kan alleen aan strafbaarheid
ontkomen als hij ervan uit mocht gaan dat het bevel wel bevoegd werd gegeven.
- Ontoerekenbaarheid: psychiaters kunnen de dader op het moment van de daad
ontoerekenbaar stellen (dader was geestelijk zo in de war dat hij geen
aansprankelijkheid kan hebben genomen voor de daad). In zo’n geval krijgen
meerderjarige daders vaak TBS en minderjarigen een PIJ-maatregel.
Samenvatting Recht
