Literatuursamenvatting insolventierecht
Inhoud
De WHOA: een nieuw herstructureringsinstrument ............................................................................... 4
De huidige Nederlandse herstructureringspraktijk .............................................................................. 4
Een dwangakkoord onder de WHOA .................................................................................................. 4
Huizink – Insolventie .............................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 1 – inleidende opmerkingen .............................................................................................. 7
1. Faillissementswet, surseance en schuldsanering ..................................................................... 7
2. Verschillende schuldenaren ..................................................................................................... 8
3. De Faillissementswet ............................................................................................................... 8
4. De praktijk ............................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 2 – Insolventierecht ......................................................................................................... 10
7. Inleiding................................................................................................................................. 10
8. Beslag- en executierecht ........................................................................................................ 10
9. Formeel insolventierecht ....................................................................................................... 10
10. Materieel insolventierecht ................................................................................................. 11
11. Een schikking met schuldeisers? ....................................................................................... 12
12. Het gymnastieklokaal van het recht................................................................................... 13
Hoofdstuk 3 – Insolventie en beslagrecht ......................................................................................... 13
13. Beschikking en beheer ....................................................................................................... 13
14. De curator, de bewindvoerder ........................................................................................... 16
15. De anderen ......................................................................................................................... 18
16. Conservatoire en executoriale fase .................................................................................... 19
17. Voortzetting activiteiten .................................................................................................... 19
18. Verificatie .......................................................................................................................... 20
19. Gerechtelijke procedures ................................................................................................... 22
20. Verlening van surseance van betaling, faillietverklaring en het uitspreken van de toepassing
van de schuldsaneringsregeling ..................................................................................................... 23
Hoofstuk 6 – einde van de insolventie .............................................................................................. 26
34. Opheffing; vereenvoudigde afwikkeling ........................................................................... 26
Ondernemingsraad en insolventie: licht in de duisternis! ..................................................................... 27
Informatieverschaffing bij turboliquidatie: meer transparantie graag! .................................................. 29
Doorstarten na Smallsteps: risky business ............................................................................................ 30
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 33
Hoofdstuk 3 – Insolventie en beslagrecht ......................................................................................... 33
19. Boedelschulden ....................................................................................................................... 33
1
,Noot R.D. Vriesendorp Van der Werff q.q./BLG .................................................................................. 36
Over wederkerige overeenkomsten en boedelschulden......................................................................... 38
De rangorde van boedelschulden bij onrechtmatige inning van een verpande vordering en de
fundamenten van ons vermogensrecht .................................................................................................. 41
Persoonlijke aansprakelijkheid van de curator: oppassen geblazen, steeds meer ‘regels’! Een overzicht
van de stand van zaken .......................................................................................................................... 42
Situatie na De Klerk q.q./X ................................................................................................................ 45
Risico’s curatoren .............................................................................................................................. 45
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 46
Hoofdstuk 4 ....................................................................................................................................... 46
21. Wederkerige overeenkomsten ........................................................................................... 46
25. Huwelijk en geregistreerd partnerschap .................................................................................. 48
Hoofdstuk 5 ....................................................................................................................................... 49
30. Tijdelijke bevriezing van rechten ............................................................................................ 49
Negatieve verplichtingen in faillissement ............................................................................................. 49
Verbintenissen tot een dulden ........................................................................................................... 52
Verbintenissen tot een nalaten ........................................................................................................... 52
Het lot van de overeenkomst bij insolventie ......................................................................................... 53
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 55
26. Pand en hypotheek................................................................................................................... 55
27. Het recht van retentie............................................................................................................... 57
Het retentierecht en faillissement .......................................................................................................... 58
Retentierecht buiten faillissement ..................................................................................................... 58
Voorrang voor de retentor bij verhaal ............................................................................................... 58
Het retentierecht in faillissement ....................................................................................................... 59
Hamvragen omtrent de inning van stil verpande vorderingen in faillissement deel I ........................... 61
Hamvragen omtrent de inning van stil verpande vorderingen in faillissement deel II .......................... 63
Art. 58 Fw: van het duister naar het licht .............................................................................................. 65
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 66
28. Het verhaalsrecht van de fiscus ............................................................................................... 66
Het bodemrecht van de fiscus anno 2013 .............................................................................................. 67
Het bodem(voor)recht van de fiscus: To be or not to be? ..................................................................... 68
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 69
24. Betaling en verrekening..................................................................................................... 69
Eurocommerce – aanscherping van de strenge verrekeningsregels voor banken.................................. 71
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 75
23. De actio Pauliana ............................................................................................................... 75
De pauliana; hard to describe, easy to recognize? ................................................................................. 79
2
,Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 83
Hoofdstuk 5 – Insolventie en vermogensrecht .................................................................................. 83
29. Ontvlechting en sanering ......................................................................................................... 83
Hoofdstuk 6 – Einde van de insolventie ............................................................................................ 84
31. Inleiding, schone lei................................................................................................................. 84
32. Akkoord ................................................................................................................................... 85
33. Vereffening .............................................................................................................................. 87
35. Rehabilitatie....................................................................................................................... 88
Hoofdstuk 7 – Insolventie en internationaal recht ............................................................................. 88
36. Inleiding............................................................................................................................. 88
37. Bepalingen van internationaal recht .................................................................................. 88
38. De Europese insolventieverordening ................................................................................. 89
Zekerheidsrechten en de Insolventieverordening: op zoek naar balans ................................................ 89
De herziene Europese insolventieverordening ...................................................................................... 92
Weigering erkenning faillissement. Yukos laat zien dat huidige procedure niet ideaal is. ................... 94
Noot A.J. Berends bij Yukos ................................................................................................................. 96
Middelen van de curator bij faillissementsfraude.................................................................................. 97
Inlichtingenplicht............................................................................................................................... 97
Taak fraudebestrijding ....................................................................................................................... 98
Art. 66 Fw-verhoor ............................................................................................................................ 99
Veiligstellen administratie ................................................................................................................. 99
Binnentreden woning of andere plaats ............................................................................................ 100
Inbewaringstelling/gijzeling ............................................................................................................ 100
Paspoortsignalering ......................................................................................................................... 101
Curator en strafproces ..................................................................................................................... 101
Bijzondere informatiebronnen ......................................................................................................... 102
Financiering curator ........................................................................................................................ 102
Boeven vangen op kosten van de boedel? De curator als hoeder van het algemeen belang? Geen goed
plan! ..................................................................................................................................................... 103
Tweede kansen, stigma’s en de praktijk van het civielrechtelijk bestuursverbod ............................... 104
Het bestuursverbod in de praktijk.................................................................................................... 105
WHOA: Omkering van waarden ......................................................................................................... 107
3
, De WHOA: een nieuw herstructureringsinstrument
Met de Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA) wordt een dwangakkoord buiten faillissement
en surseance van betaling ingevoerd waaraan onder bepaalde voorwaarden schuldeisers en
aandeelhouders tegen hun zin gebonden kunnen worden. De WHOA is geïnspireerd door de Engelse
Scheme of Arrangement en de Amerikaanse Chapter 11-procedure.
De huidige Nederlandse herstructureringspraktijk
De schuldenaar moet in de huidige praktijk met verschillende partijen gelijktijdig onderhandelen om tot
een regeling te komen. De verschillende afspraken worden vastgelegd in een buitenrechtelijk akkoord,
dat in de kern een civielrechtelijke meerpartijenovereenkomst is tussen de schuldenaar en zijn
schuldeisers. Binding aan een dergelijke overeenkomst vergt instemming van alle betrokken partijen.
Een schuldeiser kan in beginsel niet worden gedwongen in te stemmen, dit is alleen anders als sprake is
van misbruik van bevoegdheid (art. 3:13 BW). In de praktijk is het gevolg dat dit ten koste gaat van
andere schuldeisers, nu deze ene schuldeiser tot overlast in de onderhandelingen kan zorgen en zelfs
volledige betaling kan eisen daar waar dat onredelijk is en mogelijk alsnog kan leiden tot het
faillissement. Ook een kleine minderheid kan al gauw volledig beslag leggen op de zeer kostbare tijd en
middelen van de schuldenaar door voet bij stuk te houden.
Waar een schuldenaar in de financiële problemen komt, zijn de aandeelhouders meestal out of the
money; de waarde van de onderneming is minder dan haar schulden. Met een debt-for-equity swap
kunnen de schuldeisers (een deel van) de aandelen van de onderneming in handen krijgen, waardoor zij
kunnen profiteren van een eventuele waardestijging na de redding. Dit leidt echter ook tot verwatering
van zittende aandeelhouders, die om deze reden wellicht niet meewerken aan een aandelenuitgifte. Bij
kapitaalvennootschappen is voor de uitgifte van nieuwe aandelen immers een AV-besluit nodig en
hebben bestaande aandeelhouders een voorkeursrecht.
Schuldeisers kunnen overgaan tot het nemen van maatregelen in de vorm van beslag of een
faillissementsaanvraag. Omdat dit een herstructurering van een schuldenaar frustreert, zal hij in de
praktijk vaak surseance van betaling aanvragen als verdediging. Surseance van betaling is echter vaak
een voorportaal van faillissement. Een van de belangrijkste redenen hiervoor is dat een akkoord in een
surseance van betaling (net als bij faillissement) niet ziet op preferente schuldeisers en separatisten.
Een dwangakkoord onder de WHOA
Met de WHOA wordt in de nieuwe Titel IV buiten faillissement en surseance van betaling van de
Faillissementswet een Tweede afdeling – Homologatie van een onderhands akkoord ingevoerd met artt.
369-387 Fw. De WHOA is niet van toepassing op een natuurlijke persoon die geen zelfstandig beroep
of bedrijf uitoefent, noch op een bank of een verzekeraar. De akkoordprocedure is van toepassing op
de schuldeisers en/of aandeelhouders wier rechten worden gewijzigd onder het akkoord en alleen deze
groep is stemgerechtigd. De schuldenaar kan zelf de procedure voor de stemming over het akkoord
inrichten en, nadat het akkoord is aangenomen, de rechter benaderen met het homologatieverzoek.
Tegen de beslissing van de rechtbank onder de WHOA staat in beginsel geen rechtsmiddel open.
De schuldenaar heeft onder de WHOA de keuze uit twee procedures (art. 369 lid 6 Fw):
• Openbare akkoordprocedure buiten faillissement:
▪ Rechtsmacht Nederlandse rechter wordt bepaald aan de hand van de Europese
Insolventieverordening.
▪ Verzoeken aan de rechter worden in het openbaar behandeld.
• Besloten akkoordprocedure buiten faillissement:
▪ Rechtsmacht van de Nederlandse rechter wordt bepaald aan de hand van art. 3 Rv.
▪ Wordt niet publiek gemaakt dat een akkoord wordt voorbereid en alle verzoeken aan de
rechter worden in de raadkamer behandeld.
4
Inhoud
De WHOA: een nieuw herstructureringsinstrument ............................................................................... 4
De huidige Nederlandse herstructureringspraktijk .............................................................................. 4
Een dwangakkoord onder de WHOA .................................................................................................. 4
Huizink – Insolventie .............................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 1 – inleidende opmerkingen .............................................................................................. 7
1. Faillissementswet, surseance en schuldsanering ..................................................................... 7
2. Verschillende schuldenaren ..................................................................................................... 8
3. De Faillissementswet ............................................................................................................... 8
4. De praktijk ............................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 2 – Insolventierecht ......................................................................................................... 10
7. Inleiding................................................................................................................................. 10
8. Beslag- en executierecht ........................................................................................................ 10
9. Formeel insolventierecht ....................................................................................................... 10
10. Materieel insolventierecht ................................................................................................. 11
11. Een schikking met schuldeisers? ....................................................................................... 12
12. Het gymnastieklokaal van het recht................................................................................... 13
Hoofdstuk 3 – Insolventie en beslagrecht ......................................................................................... 13
13. Beschikking en beheer ....................................................................................................... 13
14. De curator, de bewindvoerder ........................................................................................... 16
15. De anderen ......................................................................................................................... 18
16. Conservatoire en executoriale fase .................................................................................... 19
17. Voortzetting activiteiten .................................................................................................... 19
18. Verificatie .......................................................................................................................... 20
19. Gerechtelijke procedures ................................................................................................... 22
20. Verlening van surseance van betaling, faillietverklaring en het uitspreken van de toepassing
van de schuldsaneringsregeling ..................................................................................................... 23
Hoofstuk 6 – einde van de insolventie .............................................................................................. 26
34. Opheffing; vereenvoudigde afwikkeling ........................................................................... 26
Ondernemingsraad en insolventie: licht in de duisternis! ..................................................................... 27
Informatieverschaffing bij turboliquidatie: meer transparantie graag! .................................................. 29
Doorstarten na Smallsteps: risky business ............................................................................................ 30
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 33
Hoofdstuk 3 – Insolventie en beslagrecht ......................................................................................... 33
19. Boedelschulden ....................................................................................................................... 33
1
,Noot R.D. Vriesendorp Van der Werff q.q./BLG .................................................................................. 36
Over wederkerige overeenkomsten en boedelschulden......................................................................... 38
De rangorde van boedelschulden bij onrechtmatige inning van een verpande vordering en de
fundamenten van ons vermogensrecht .................................................................................................. 41
Persoonlijke aansprakelijkheid van de curator: oppassen geblazen, steeds meer ‘regels’! Een overzicht
van de stand van zaken .......................................................................................................................... 42
Situatie na De Klerk q.q./X ................................................................................................................ 45
Risico’s curatoren .............................................................................................................................. 45
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 46
Hoofdstuk 4 ....................................................................................................................................... 46
21. Wederkerige overeenkomsten ........................................................................................... 46
25. Huwelijk en geregistreerd partnerschap .................................................................................. 48
Hoofdstuk 5 ....................................................................................................................................... 49
30. Tijdelijke bevriezing van rechten ............................................................................................ 49
Negatieve verplichtingen in faillissement ............................................................................................. 49
Verbintenissen tot een dulden ........................................................................................................... 52
Verbintenissen tot een nalaten ........................................................................................................... 52
Het lot van de overeenkomst bij insolventie ......................................................................................... 53
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 55
26. Pand en hypotheek................................................................................................................... 55
27. Het recht van retentie............................................................................................................... 57
Het retentierecht en faillissement .......................................................................................................... 58
Retentierecht buiten faillissement ..................................................................................................... 58
Voorrang voor de retentor bij verhaal ............................................................................................... 58
Het retentierecht in faillissement ....................................................................................................... 59
Hamvragen omtrent de inning van stil verpande vorderingen in faillissement deel I ........................... 61
Hamvragen omtrent de inning van stil verpande vorderingen in faillissement deel II .......................... 63
Art. 58 Fw: van het duister naar het licht .............................................................................................. 65
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 66
28. Het verhaalsrecht van de fiscus ............................................................................................... 66
Het bodemrecht van de fiscus anno 2013 .............................................................................................. 67
Het bodem(voor)recht van de fiscus: To be or not to be? ..................................................................... 68
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 69
24. Betaling en verrekening..................................................................................................... 69
Eurocommerce – aanscherping van de strenge verrekeningsregels voor banken.................................. 71
Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 75
23. De actio Pauliana ............................................................................................................... 75
De pauliana; hard to describe, easy to recognize? ................................................................................. 79
2
,Huizink – Insolventie ............................................................................................................................ 83
Hoofdstuk 5 – Insolventie en vermogensrecht .................................................................................. 83
29. Ontvlechting en sanering ......................................................................................................... 83
Hoofdstuk 6 – Einde van de insolventie ............................................................................................ 84
31. Inleiding, schone lei................................................................................................................. 84
32. Akkoord ................................................................................................................................... 85
33. Vereffening .............................................................................................................................. 87
35. Rehabilitatie....................................................................................................................... 88
Hoofdstuk 7 – Insolventie en internationaal recht ............................................................................. 88
36. Inleiding............................................................................................................................. 88
37. Bepalingen van internationaal recht .................................................................................. 88
38. De Europese insolventieverordening ................................................................................. 89
Zekerheidsrechten en de Insolventieverordening: op zoek naar balans ................................................ 89
De herziene Europese insolventieverordening ...................................................................................... 92
Weigering erkenning faillissement. Yukos laat zien dat huidige procedure niet ideaal is. ................... 94
Noot A.J. Berends bij Yukos ................................................................................................................. 96
Middelen van de curator bij faillissementsfraude.................................................................................. 97
Inlichtingenplicht............................................................................................................................... 97
Taak fraudebestrijding ....................................................................................................................... 98
Art. 66 Fw-verhoor ............................................................................................................................ 99
Veiligstellen administratie ................................................................................................................. 99
Binnentreden woning of andere plaats ............................................................................................ 100
Inbewaringstelling/gijzeling ............................................................................................................ 100
Paspoortsignalering ......................................................................................................................... 101
Curator en strafproces ..................................................................................................................... 101
Bijzondere informatiebronnen ......................................................................................................... 102
Financiering curator ........................................................................................................................ 102
Boeven vangen op kosten van de boedel? De curator als hoeder van het algemeen belang? Geen goed
plan! ..................................................................................................................................................... 103
Tweede kansen, stigma’s en de praktijk van het civielrechtelijk bestuursverbod ............................... 104
Het bestuursverbod in de praktijk.................................................................................................... 105
WHOA: Omkering van waarden ......................................................................................................... 107
3
, De WHOA: een nieuw herstructureringsinstrument
Met de Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA) wordt een dwangakkoord buiten faillissement
en surseance van betaling ingevoerd waaraan onder bepaalde voorwaarden schuldeisers en
aandeelhouders tegen hun zin gebonden kunnen worden. De WHOA is geïnspireerd door de Engelse
Scheme of Arrangement en de Amerikaanse Chapter 11-procedure.
De huidige Nederlandse herstructureringspraktijk
De schuldenaar moet in de huidige praktijk met verschillende partijen gelijktijdig onderhandelen om tot
een regeling te komen. De verschillende afspraken worden vastgelegd in een buitenrechtelijk akkoord,
dat in de kern een civielrechtelijke meerpartijenovereenkomst is tussen de schuldenaar en zijn
schuldeisers. Binding aan een dergelijke overeenkomst vergt instemming van alle betrokken partijen.
Een schuldeiser kan in beginsel niet worden gedwongen in te stemmen, dit is alleen anders als sprake is
van misbruik van bevoegdheid (art. 3:13 BW). In de praktijk is het gevolg dat dit ten koste gaat van
andere schuldeisers, nu deze ene schuldeiser tot overlast in de onderhandelingen kan zorgen en zelfs
volledige betaling kan eisen daar waar dat onredelijk is en mogelijk alsnog kan leiden tot het
faillissement. Ook een kleine minderheid kan al gauw volledig beslag leggen op de zeer kostbare tijd en
middelen van de schuldenaar door voet bij stuk te houden.
Waar een schuldenaar in de financiële problemen komt, zijn de aandeelhouders meestal out of the
money; de waarde van de onderneming is minder dan haar schulden. Met een debt-for-equity swap
kunnen de schuldeisers (een deel van) de aandelen van de onderneming in handen krijgen, waardoor zij
kunnen profiteren van een eventuele waardestijging na de redding. Dit leidt echter ook tot verwatering
van zittende aandeelhouders, die om deze reden wellicht niet meewerken aan een aandelenuitgifte. Bij
kapitaalvennootschappen is voor de uitgifte van nieuwe aandelen immers een AV-besluit nodig en
hebben bestaande aandeelhouders een voorkeursrecht.
Schuldeisers kunnen overgaan tot het nemen van maatregelen in de vorm van beslag of een
faillissementsaanvraag. Omdat dit een herstructurering van een schuldenaar frustreert, zal hij in de
praktijk vaak surseance van betaling aanvragen als verdediging. Surseance van betaling is echter vaak
een voorportaal van faillissement. Een van de belangrijkste redenen hiervoor is dat een akkoord in een
surseance van betaling (net als bij faillissement) niet ziet op preferente schuldeisers en separatisten.
Een dwangakkoord onder de WHOA
Met de WHOA wordt in de nieuwe Titel IV buiten faillissement en surseance van betaling van de
Faillissementswet een Tweede afdeling – Homologatie van een onderhands akkoord ingevoerd met artt.
369-387 Fw. De WHOA is niet van toepassing op een natuurlijke persoon die geen zelfstandig beroep
of bedrijf uitoefent, noch op een bank of een verzekeraar. De akkoordprocedure is van toepassing op
de schuldeisers en/of aandeelhouders wier rechten worden gewijzigd onder het akkoord en alleen deze
groep is stemgerechtigd. De schuldenaar kan zelf de procedure voor de stemming over het akkoord
inrichten en, nadat het akkoord is aangenomen, de rechter benaderen met het homologatieverzoek.
Tegen de beslissing van de rechtbank onder de WHOA staat in beginsel geen rechtsmiddel open.
De schuldenaar heeft onder de WHOA de keuze uit twee procedures (art. 369 lid 6 Fw):
• Openbare akkoordprocedure buiten faillissement:
▪ Rechtsmacht Nederlandse rechter wordt bepaald aan de hand van de Europese
Insolventieverordening.
▪ Verzoeken aan de rechter worden in het openbaar behandeld.
• Besloten akkoordprocedure buiten faillissement:
▪ Rechtsmacht van de Nederlandse rechter wordt bepaald aan de hand van art. 3 Rv.
▪ Wordt niet publiek gemaakt dat een akkoord wordt voorbereid en alle verzoeken aan de
rechter worden in de raadkamer behandeld.
4
