2020 Leren &
Geheugen
Deel 2
Nienke van Gulik
,INHOUDSOPGAVE
11. Episodisch- en semantisch geheugen .......................................................................................................... 2
12. Computationele modellen 1 ..................................................................................................................... 14
13. Hippocampus functie ............................................................................................................................... 24
14. MTL netwerk ........................................................................................................................................... 36
15. Computationele modellen 2 ..................................................................................................................... 48
16. De ziekte van Alzheimer ........................................................................................................................... 60
17. Slaap ....................................................................................................................................................... 72
18. Consolidatie in Mensenstudies ................................................................................................................. 82
19. Consolidatie: Hippocampus - Neocortex dialoog en Reactivatie ................................................................. 95
Shoutout naar; Anna van Heesch, Josefien Franse & Jazz Stofberg
Beetje motivatie nodig? ¯ Beetje ontspanning nodig? ¯
1
,11. EPISODISCH- EN SEMANTISCH GEHEUGEN
* Episodisch- en semantisch geheugen wordt ook wel
declaratief geheugen of expliciet geheugen, het is bewust
toegankelijk.
* De termen declaratief en expliciet worden door elkaar
gebruikt (cognitief geheugen wordt ook gebruikt)
Start
Zo rond de helft van de vorige eeuw kwamen er steeds meer
aanwijzingen dat het gedachtegoed van de behavioristen geen verklaring kon geven voor elk
gedrag dat werd geobserveerd.
* Gedrag is niet unitair
- Gedrag wordt niet gedreven door beloning/straf maar door interne cognitieve
representaties
- Cognitieve map: een interne psychologische representatie van de ruimtelijke lay-out
van de externe wereld
- Cognitieve mappen zorgen dat er verschillende strategieën kunnen worden ingezet
om het doel te bereiken (flexibel)
* Frederic Bartlett
- Inhoud en structuur zijn belangrijk voor geheugen
- Herinneren is niet het terughalen en vergeten van items
- Schema theorie: organisatie van gebeurtenissen in het verleden zo dat tijdens
herinneren een beeld geconstrueerd wordt van componenten en de volgorde hiervan
1. Episodisch en semantisch geheugen
Binnen declaratief of expliciet geheugen zijn weer twee vormen te onderscheiden. Ten eerste
is dat het episodisch of autobiografisch geheugen, dat herinneringen uit je eigen leven bevat.
Over dit geheugen kun je zeggen: “Ik herinner mij...”. De andere vorm is semantisch
geheugen, dat je kennis van feiten / algemene wereldkennis bevat die onafhankelijk is van
wanneer en waar deze kennis is opgedaan. Hiervan kun je zeggen: “Ik weet dat...”. Episodisch
en semantisch geheugen zijn verschillend maar hangen zeer nauw samen.
Aantekeningen boek ® Blz. 277-282
* Episodisch geheugen: geheugen voor persoonlijke ervaringen van specifieke
autobiografische gebeurtenissen; het bevat informatie over de spatiele en temporele
contexten waarin de gebeurtenis plaatsvond
* Semantisch geheugen: geheugen voor feiten of algemene kennis over de wereld, inclusief
algemene persoonlijke informatie
* Episodisch geheugen is wat we herinneren, semantisch geheugen is wat we weten
* Episodisch en semantisch geheugen delen 2 belangrijke kenmerken
1) Ze kunnen flexibel gecommuniceerd worden
2) Ze zijn toegankelijk voor ons bewustzijn
* Declaratief geheugen: de overkoepelende klasse van semantisch en episodisch geheugen,
geheugen dat verwoord kan worden
2
, * Non-declaratief geheugen: een overkoepelende klasse van geheugen dat skill memory, en
andere typen van leren bevat die niet altijd bewust toegankelijk of makkelijk te
verwoorden zijn
* Expliciet geheugen: categorie van geheugen dat semantisch en episodisch geheugen
bevat en bestaat uit herinneringen waar je je bewust van bent: je weet dat je die
informatie weet
* Impliciet geheugen: geheugen dat voorkomt zonder het bewustzijn van het individu
* Episodisch en semantisch geheugen hebben ook drie verschillen
1) Episodische herinneringen gaat over specifieke gebeurtenissen die plaatsvonden
op een bepaalde plek en tijd
Semantisch geheugen gaat over feitelijke informatie
2) Episodisch geheugen is altijd autobiografisch, gebaseerd op je persoonlijke
ervaringen
Semantisch geheugen kan autobiografisch zijn, maar hoeft niet
3) Episodisch geheugen wordt altijd verworven in een enkele opname - de
gebeurtenis
Semantisch geheugen kan in een enkel
leerevent verworden worden maar dat hoeft
niet
* Over het algemeen wordt semantisch geheugen
versterkt door herhaling, maar episodisch geheugen
kan worden verzwakt door herhaalde blootstelling aan
dezelfde gebeurtenis ---------------------------------®
Opdracht 1
a) Wat zijn de algemene kenmerken van declaratief
geheugen? Noem er 2
- Je kunt expliciet geheugen eenvoudig aan anderen vertellen
- De inhoud van het geheugen is bewust toegankelijk
b) Wat is episodisch geheugen en wat is semantisch geheugen? Wat zijn de twee belangrijke
punten waarop episodische en semantische geheugensporten inhoudelijk van elkaar
verschillen
- Episodisch geheugen: geheugen voor persoonlijke ervaringen van specifieke
autobiografische gebeurtenissen; het bevat informatie over de spatiele en temporele
contexten waarin de gebeurtenis plaatsvond
- Semantisch geheugen: geheugen voor feiten of algemene kennis over de wereld,
inclusief algemene persoonlijke informatie
- Ze verschillen op het gebied van dat episodische herinneringen gaat over specifieke
gebeurtenissen die plaatsvonden op een bepaalde plek en tijd en semantisch
geheugen gaat over feitelijke informatie.
c) De sterkte van een episodisch en een semantisch geheugenspoor verandert tegengesteld
bij herhaaldelijke blootstelling aan soortgelijke stimuli. Kun je aan de hand van
voorbeelden uit het dagelijks leven voor een episodisch en een semantisch
geheugenspoor beschrijven hoe deze veranderen als er meer soortgelijke situaties zich
voordoen?
- Episodisch geheugen: Als je thuiskomt na boodschappen doen leg je je sleutels op het
aanrecht. Als je later weggaat moet je toch zoeken naar je sleutels omdat je je niet
meer kunt herinneren dat ze op het aanrecht liggen. Je verwart de plek waar je ze dit
3
Geheugen
Deel 2
Nienke van Gulik
,INHOUDSOPGAVE
11. Episodisch- en semantisch geheugen .......................................................................................................... 2
12. Computationele modellen 1 ..................................................................................................................... 14
13. Hippocampus functie ............................................................................................................................... 24
14. MTL netwerk ........................................................................................................................................... 36
15. Computationele modellen 2 ..................................................................................................................... 48
16. De ziekte van Alzheimer ........................................................................................................................... 60
17. Slaap ....................................................................................................................................................... 72
18. Consolidatie in Mensenstudies ................................................................................................................. 82
19. Consolidatie: Hippocampus - Neocortex dialoog en Reactivatie ................................................................. 95
Shoutout naar; Anna van Heesch, Josefien Franse & Jazz Stofberg
Beetje motivatie nodig? ¯ Beetje ontspanning nodig? ¯
1
,11. EPISODISCH- EN SEMANTISCH GEHEUGEN
* Episodisch- en semantisch geheugen wordt ook wel
declaratief geheugen of expliciet geheugen, het is bewust
toegankelijk.
* De termen declaratief en expliciet worden door elkaar
gebruikt (cognitief geheugen wordt ook gebruikt)
Start
Zo rond de helft van de vorige eeuw kwamen er steeds meer
aanwijzingen dat het gedachtegoed van de behavioristen geen verklaring kon geven voor elk
gedrag dat werd geobserveerd.
* Gedrag is niet unitair
- Gedrag wordt niet gedreven door beloning/straf maar door interne cognitieve
representaties
- Cognitieve map: een interne psychologische representatie van de ruimtelijke lay-out
van de externe wereld
- Cognitieve mappen zorgen dat er verschillende strategieën kunnen worden ingezet
om het doel te bereiken (flexibel)
* Frederic Bartlett
- Inhoud en structuur zijn belangrijk voor geheugen
- Herinneren is niet het terughalen en vergeten van items
- Schema theorie: organisatie van gebeurtenissen in het verleden zo dat tijdens
herinneren een beeld geconstrueerd wordt van componenten en de volgorde hiervan
1. Episodisch en semantisch geheugen
Binnen declaratief of expliciet geheugen zijn weer twee vormen te onderscheiden. Ten eerste
is dat het episodisch of autobiografisch geheugen, dat herinneringen uit je eigen leven bevat.
Over dit geheugen kun je zeggen: “Ik herinner mij...”. De andere vorm is semantisch
geheugen, dat je kennis van feiten / algemene wereldkennis bevat die onafhankelijk is van
wanneer en waar deze kennis is opgedaan. Hiervan kun je zeggen: “Ik weet dat...”. Episodisch
en semantisch geheugen zijn verschillend maar hangen zeer nauw samen.
Aantekeningen boek ® Blz. 277-282
* Episodisch geheugen: geheugen voor persoonlijke ervaringen van specifieke
autobiografische gebeurtenissen; het bevat informatie over de spatiele en temporele
contexten waarin de gebeurtenis plaatsvond
* Semantisch geheugen: geheugen voor feiten of algemene kennis over de wereld, inclusief
algemene persoonlijke informatie
* Episodisch geheugen is wat we herinneren, semantisch geheugen is wat we weten
* Episodisch en semantisch geheugen delen 2 belangrijke kenmerken
1) Ze kunnen flexibel gecommuniceerd worden
2) Ze zijn toegankelijk voor ons bewustzijn
* Declaratief geheugen: de overkoepelende klasse van semantisch en episodisch geheugen,
geheugen dat verwoord kan worden
2
, * Non-declaratief geheugen: een overkoepelende klasse van geheugen dat skill memory, en
andere typen van leren bevat die niet altijd bewust toegankelijk of makkelijk te
verwoorden zijn
* Expliciet geheugen: categorie van geheugen dat semantisch en episodisch geheugen
bevat en bestaat uit herinneringen waar je je bewust van bent: je weet dat je die
informatie weet
* Impliciet geheugen: geheugen dat voorkomt zonder het bewustzijn van het individu
* Episodisch en semantisch geheugen hebben ook drie verschillen
1) Episodische herinneringen gaat over specifieke gebeurtenissen die plaatsvonden
op een bepaalde plek en tijd
Semantisch geheugen gaat over feitelijke informatie
2) Episodisch geheugen is altijd autobiografisch, gebaseerd op je persoonlijke
ervaringen
Semantisch geheugen kan autobiografisch zijn, maar hoeft niet
3) Episodisch geheugen wordt altijd verworven in een enkele opname - de
gebeurtenis
Semantisch geheugen kan in een enkel
leerevent verworden worden maar dat hoeft
niet
* Over het algemeen wordt semantisch geheugen
versterkt door herhaling, maar episodisch geheugen
kan worden verzwakt door herhaalde blootstelling aan
dezelfde gebeurtenis ---------------------------------®
Opdracht 1
a) Wat zijn de algemene kenmerken van declaratief
geheugen? Noem er 2
- Je kunt expliciet geheugen eenvoudig aan anderen vertellen
- De inhoud van het geheugen is bewust toegankelijk
b) Wat is episodisch geheugen en wat is semantisch geheugen? Wat zijn de twee belangrijke
punten waarop episodische en semantische geheugensporten inhoudelijk van elkaar
verschillen
- Episodisch geheugen: geheugen voor persoonlijke ervaringen van specifieke
autobiografische gebeurtenissen; het bevat informatie over de spatiele en temporele
contexten waarin de gebeurtenis plaatsvond
- Semantisch geheugen: geheugen voor feiten of algemene kennis over de wereld,
inclusief algemene persoonlijke informatie
- Ze verschillen op het gebied van dat episodische herinneringen gaat over specifieke
gebeurtenissen die plaatsvonden op een bepaalde plek en tijd en semantisch
geheugen gaat over feitelijke informatie.
c) De sterkte van een episodisch en een semantisch geheugenspoor verandert tegengesteld
bij herhaaldelijke blootstelling aan soortgelijke stimuli. Kun je aan de hand van
voorbeelden uit het dagelijks leven voor een episodisch en een semantisch
geheugenspoor beschrijven hoe deze veranderen als er meer soortgelijke situaties zich
voordoen?
- Episodisch geheugen: Als je thuiskomt na boodschappen doen leg je je sleutels op het
aanrecht. Als je later weggaat moet je toch zoeken naar je sleutels omdat je je niet
meer kunt herinneren dat ze op het aanrecht liggen. Je verwart de plek waar je ze dit
3
