LEREN &
GEHEUGEN
Zelfstudiecollege aantekeningen - deel 1
Nienke van Gulik
, INHOUDSOPGAVE
Introductiecollege .......................................................................................................................................... 2
1. Fundamentele thema’s in de psychologie van leren en geheugen ............................................................... 3
2. Het leren van zich herhalende ervaringen en gebeurtenissen ................................................................... 10
3. Het leren van en geheugen voor vaardigheden ......................................................................................... 19
4. Neurale communicatie ............................................................................................................................. 31
5. Klassieke en instrumentele conditionering ............................................................................................... 46
6. Werkgeheugen ......................................................................................................................................... 68
7. Synaptische plasticiteit: LTP...................................................................................................................... 78
8. Synaptische plasiticiteit 2: STDP & LTD ..................................................................................................... 92
9. Codering van geheugen .......................................................................................................................... 101
10. Emotioneel leren .................................................................................................................................. 106
* Mede gemaakt door Anna van Heesch: shoutout naar jou
1
, INTRODUCTIECOLLEGE
Een paar aantekeningen uit het introductiecollege, deze zullen bij de zelfstudiecolleges verder
worden toegelicht.
Basisconcepten
Leren: het proces waarbij ervaring/interactie met de omgeving in het verleden een
verandering in ons gedrag veroorzaakt in de toekomst
Geheugen: het totale pakket aan ervaringen dat is opgeslagen in ons brein
Geheugen is associatief
* Verbanden helpen consolidatie
- Nabijheid in tijd en ruimte vaak noodzakelijk (conditionering, navigatie)
- Kennis wordt makkelijker opgeslagen als er verband is met eerdere kennis
- Neurons that fire together, wire together
* Een enkele cue activeert een hele herinnering
- Pattern completion: als een deel van een geheugenspoor actief wordt, activeert het
de rest van het spoor
* Gebeurtenissen die veel op elkaar lijken moeten desondanks apart worden opgeslagen
- Pattern separation: verbonden concepten krijgen verbonden maar ook individueel
geheugenspoor
Hippocampus: plastische synapsen ondersteunen (autobiografisch) geheugen
* Unieke verbindingen tussen cellen vormen een geheugenspoor / engram
* Het aanleggen hiervan gebeurt door het versterken van synapsen
* De hippocampus bevat een zeer dicht netwerk van zeer plastische synapsen
Verschillende disciplines
* Neurobiologie: cellulair niveau
- Vrij veel details bekend over mechanismen: neurotransmitters, synapsen, plasticiteit,
ontwikkeling
* Cognitieve psychologie: gedragsniveau
- Veel experimentele resultaten en modellen van gedrag / cognitie
* Cognitieve neurowetenschappen: brein - gedrag combinatie
- Veel minder over bekend ® bestuderen van neurofysiologische processen voor /
tijdens/na leergedrag is uitdagend
Modellen schieten te hulpt
* Een model kan een experiment proefdraaien zonder proefpersonen/proefdieren
* Een model versimpelt een complex systeem (brein/cognitie)
* Modellen produceren concrete hypotheses
2
, 1. FUNDAMENTELE THEMA’S IN DE PSYCHOLOGIE
VAN LEREN EN GEHEUGEN
3. Filosofie en het vroege denken over leren en geheugen (~400 BC - 1880)
Aantekeningen boek ® blz. 1-13 (3e editie)
* Learning: het proces waarbij veranderingen in gedrag voorkomen door ervaring van
interactie met de wereld
* Memory: de vastgelegde ervaringen die noodzakelijk zijn voor leren
* Associationisme: theorie van Aristoteles dat geheugen afhangt van de formatie van links
(associaties) tussen gebeurtenissen, sensaties of ideeën zodat het oproepen of ervaren
van een van de links een geheugen of anticipatie van de andere link uitlokt
* Er zijn 3 principes van associaties
1) Contiguity (contiguïteit)
- Nabijheid in tijd en ruimte
- Gebeurtenissen ervaren op hetzelfde moment (temporeel) of op dezelfde plek
(spatieel) zouden geassocieerd zijn
2) Frequency
- Hoe vaker we gebeurtenissen ervaren die aaneengesloten (contiguous) zijn, hoe
sterker we die associëren
3) Similarity
- Als twee dingen vergelijkbaar (similar) zijn, de gedachte of sensatie van de een zal
de neiging hebben om de ander te triggeren
* Aristoteles was empirist: kennis volgt uit empirische waarneming
* Plato geloofde in het nativisme: het grootste deel van onze kennis is aangeboren
* Decartes zei: cogito ergo sum: ik denk dus ik ben, hij was een dualist en volger van het
nativisme
* Locke was een tradioneel empirisch; geloofde dat we worden geboren als een tabula rasa,
een onbeschreven blad
* Leibniz nam een tussenweg, die nu nog steeds door veel onderzoekers wordt
aangenomen: het menselijke vermogen is niet alleen te danken aan nature (nativisme) of
alleen aan nurture (empisime) maar het is een combinatie van beide: nature (zoals
gecodeerd in onze genen) biedt een achtergrond van aangeboren vaardigheid en aanleg
die wordt gewijzigd door levenslange ervaring met leren
* Psychologie: de studie van geest en gedrag
* Darwin: aanhanger van evolutie: de theorie dat soorten veranderen over de tijd, met
nieuwe eigenschappen en karakteristieken doorgegeven van de ene generatie aan de
volgende
Opdracht 1:
Plato Aristoteles
Hoe ontstaat kennis? Alle kennis is bij de geboorte Alle kennis is het gevolg van
aanwezig (nativist) waarneming of ervaring
(empirisit)
Woe wordt inzicht/kennis Logica en intuïtie leiden tot Data & theorievorming
vergaard? inzicht leiden tot inzicht
3
GEHEUGEN
Zelfstudiecollege aantekeningen - deel 1
Nienke van Gulik
, INHOUDSOPGAVE
Introductiecollege .......................................................................................................................................... 2
1. Fundamentele thema’s in de psychologie van leren en geheugen ............................................................... 3
2. Het leren van zich herhalende ervaringen en gebeurtenissen ................................................................... 10
3. Het leren van en geheugen voor vaardigheden ......................................................................................... 19
4. Neurale communicatie ............................................................................................................................. 31
5. Klassieke en instrumentele conditionering ............................................................................................... 46
6. Werkgeheugen ......................................................................................................................................... 68
7. Synaptische plasticiteit: LTP...................................................................................................................... 78
8. Synaptische plasiticiteit 2: STDP & LTD ..................................................................................................... 92
9. Codering van geheugen .......................................................................................................................... 101
10. Emotioneel leren .................................................................................................................................. 106
* Mede gemaakt door Anna van Heesch: shoutout naar jou
1
, INTRODUCTIECOLLEGE
Een paar aantekeningen uit het introductiecollege, deze zullen bij de zelfstudiecolleges verder
worden toegelicht.
Basisconcepten
Leren: het proces waarbij ervaring/interactie met de omgeving in het verleden een
verandering in ons gedrag veroorzaakt in de toekomst
Geheugen: het totale pakket aan ervaringen dat is opgeslagen in ons brein
Geheugen is associatief
* Verbanden helpen consolidatie
- Nabijheid in tijd en ruimte vaak noodzakelijk (conditionering, navigatie)
- Kennis wordt makkelijker opgeslagen als er verband is met eerdere kennis
- Neurons that fire together, wire together
* Een enkele cue activeert een hele herinnering
- Pattern completion: als een deel van een geheugenspoor actief wordt, activeert het
de rest van het spoor
* Gebeurtenissen die veel op elkaar lijken moeten desondanks apart worden opgeslagen
- Pattern separation: verbonden concepten krijgen verbonden maar ook individueel
geheugenspoor
Hippocampus: plastische synapsen ondersteunen (autobiografisch) geheugen
* Unieke verbindingen tussen cellen vormen een geheugenspoor / engram
* Het aanleggen hiervan gebeurt door het versterken van synapsen
* De hippocampus bevat een zeer dicht netwerk van zeer plastische synapsen
Verschillende disciplines
* Neurobiologie: cellulair niveau
- Vrij veel details bekend over mechanismen: neurotransmitters, synapsen, plasticiteit,
ontwikkeling
* Cognitieve psychologie: gedragsniveau
- Veel experimentele resultaten en modellen van gedrag / cognitie
* Cognitieve neurowetenschappen: brein - gedrag combinatie
- Veel minder over bekend ® bestuderen van neurofysiologische processen voor /
tijdens/na leergedrag is uitdagend
Modellen schieten te hulpt
* Een model kan een experiment proefdraaien zonder proefpersonen/proefdieren
* Een model versimpelt een complex systeem (brein/cognitie)
* Modellen produceren concrete hypotheses
2
, 1. FUNDAMENTELE THEMA’S IN DE PSYCHOLOGIE
VAN LEREN EN GEHEUGEN
3. Filosofie en het vroege denken over leren en geheugen (~400 BC - 1880)
Aantekeningen boek ® blz. 1-13 (3e editie)
* Learning: het proces waarbij veranderingen in gedrag voorkomen door ervaring van
interactie met de wereld
* Memory: de vastgelegde ervaringen die noodzakelijk zijn voor leren
* Associationisme: theorie van Aristoteles dat geheugen afhangt van de formatie van links
(associaties) tussen gebeurtenissen, sensaties of ideeën zodat het oproepen of ervaren
van een van de links een geheugen of anticipatie van de andere link uitlokt
* Er zijn 3 principes van associaties
1) Contiguity (contiguïteit)
- Nabijheid in tijd en ruimte
- Gebeurtenissen ervaren op hetzelfde moment (temporeel) of op dezelfde plek
(spatieel) zouden geassocieerd zijn
2) Frequency
- Hoe vaker we gebeurtenissen ervaren die aaneengesloten (contiguous) zijn, hoe
sterker we die associëren
3) Similarity
- Als twee dingen vergelijkbaar (similar) zijn, de gedachte of sensatie van de een zal
de neiging hebben om de ander te triggeren
* Aristoteles was empirist: kennis volgt uit empirische waarneming
* Plato geloofde in het nativisme: het grootste deel van onze kennis is aangeboren
* Decartes zei: cogito ergo sum: ik denk dus ik ben, hij was een dualist en volger van het
nativisme
* Locke was een tradioneel empirisch; geloofde dat we worden geboren als een tabula rasa,
een onbeschreven blad
* Leibniz nam een tussenweg, die nu nog steeds door veel onderzoekers wordt
aangenomen: het menselijke vermogen is niet alleen te danken aan nature (nativisme) of
alleen aan nurture (empisime) maar het is een combinatie van beide: nature (zoals
gecodeerd in onze genen) biedt een achtergrond van aangeboren vaardigheid en aanleg
die wordt gewijzigd door levenslange ervaring met leren
* Psychologie: de studie van geest en gedrag
* Darwin: aanhanger van evolutie: de theorie dat soorten veranderen over de tijd, met
nieuwe eigenschappen en karakteristieken doorgegeven van de ene generatie aan de
volgende
Opdracht 1:
Plato Aristoteles
Hoe ontstaat kennis? Alle kennis is bij de geboorte Alle kennis is het gevolg van
aanwezig (nativist) waarneming of ervaring
(empirisit)
Woe wordt inzicht/kennis Logica en intuïtie leiden tot Data & theorievorming
vergaard? inzicht leiden tot inzicht
3
