Samenvatting: Religie, zingeving en levensbeschouwing
Les 1: Zingeving
1. Leefwereld, Wetenschap, Redelijkheid
Edmund Husserl:
- Duitse filosoof
- Grondlegger fenomenologie
- Gebruikt term “leefwereld”:
o =wereld waarin wij leven → deze beschrijft hij
o Deze is intersubjectief, persoonlijk, betekenisvol
▪ Een computer is betekenisvol -> actualiteit volgen, mails
beantwoorden, communicatie
▪ Stoelen verwijzen naar studenten die les kunnen komen volgen
Alles in de wereld verwijst naar betekenis, personen, relaties = leefwereld
- “Wetenschap”
o Vertrekt van deze leefwereld”
▪ Elke tak van de wetenschap neemt als uitgangspunt een betekenisvol
domein uit de leefwereld
• Vb Astronomie: > feit dat wij ’s nachts sterren kunnen kijken
• Vb Biologie: > feit dat wij als levende wezens worden omringd
door andere levende wezens (huisdieren etc)
o Maakt abstractie van de leefwereld
▪ Subject-object, afstandelijkheid, onpersoonlijk
▪ Wetenschap kijkt naar dingen rondom ons alsof het gewoon objecten
zijn – wiens beweging & gedrag worden bepaald door onpersoonlijke
wetten (die niets met personen te maken hebben)
o Is een ‘tijdelijke opschorting’ van de normale omgang met de leefwereld
▪ Betekenis die dingen hebben zijn tijdelijk opgeschort – want
wetenschap keert uiteindelijk terug naar de leefwereld
• Vb: Anatomie -> kennis verworven bij lichamen opensnijden
• MAAR! Dood lichaam is niet zomaar een object
o =persoonlijk & intersubjectief: relatie die men tot die
persoon had komt tot uiting wnr je voor die dode
persoon staat
• Enkel binnen context van wetenschap kan je lichamen
opensnijden
o Tijdelijk de normale omgang opschorten en doen alsof
het tijdelijk een object is (objectiveren)
o Keert terug naar de leefwereld
▪ =terug betekenisvol worden
▪ Vb: Mens
• Wetenschappen: hoopje moleculen
• Terugkeren: je weet dat het moleculen zijn maar je ziet een
mens
- Belangrijke vraag: de relatie van de wetenschap tot de leefwereld?
o Moeten we meer wetenschappelijk gaan leven?
1
, ▪ Wetenschap wil ons iets vertellen over de wereld – onpersoonlijk
wetten die ons bestaan bepalen
▪ Vb Tinder: lief zoeken – een stukje mbv algoritme (rest autonoom)
o Moeten we meer ‘autonoom’ gaan leven?
▪ Leefwereld gereguleerd door mechanismes en reacties op elkaar die
immuun zijn voor wat de wetenschap erover verteld
- Leefwereld heeft redelijkheid en rationaliteit
o Redelijkheid van leefwereld: ik snij geen lijken op
o <-> rationaliteit van wetenschap: vereist dat ik lijken soms wel opensnij
2. De zingevende, cognitieve en manipulatieve interesses van de mens
De 3 ‘interesses’ van de mens
- “Verlangens”, manieren om betrokken te zijn
Cognitieve interesse:
- Interesse in kennis
o Wetenschappelijke kennis
o Particuliere kennis: info over je naasten/roddelblaadjes
Manipulatieve interesse:
- =alle manieren waarop wij de wereld willen veranderen/wereld naar onze hand
willen zetten
- Dingen doen om er iets anders mee te bereiken
o Vb: notities van iemand lenen om een vaccin te ontwikkelen
- Vb: honger → brood bij bakker kopen
- Vb: technologie → =manier waarop wij de wereld maken zodat deze beter kan
worden
Zingevende interesse:
- Verlangen om een betekenisvol leven te leiden
- Vb: een relatie opbouwen met mensen
- Vb: kennis en waarden verwerven omdat ze betekenisvol zijn voor jou
- ! Vaak verwarring met manipulatieve
Overlappen soms: “praten met andere student in de pauze”
- C: “hebben we les morgen”
- M: notities vragen
- Z: contacten leggen (praten met iemand is in 1e plaats zingevend)
Relatie zingevend & cognitief
“Er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een ‘cognitieve interesse’, maar die
eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan.”
- Praten met de buurman over het weer: dit gesprek is niet om kennis op te doen want
dan kunnen we even goed naar het weerbericht kijken.
- Het gaat eigenlijk om het ‘vieren’ van de relatie (die meestal vrij oppervlakkig is) en
zo tonen we erkenning voor die relatie, we lopen elkaar niet zomaar voorbij.
2
, - Ook gesprekken met goede vrienden zijn meestal niet louter cognitief maar er zit een
zingevende kant aan (als je aan je beste vriendin vertelt over je relatiecrisis geef je
eigenlijk onuitgesproken toe dat ze je beste vriendin is)
“Op het domein van de zingeving bestaat er redelijkheid en onredelijkheid. Wat ‘redelijk’ en
‘onredelijk’ is, is echter niet hetzelfde als wat vanuit cognitief oogpunt ‘rationeel’ en
‘irrationeel’ is.”
- Kennis speelt een rol in onze betekenisvolle relaties: er zijn altijd bepaalde vormen
van kennis die belangrijk zijn in een relatie (ziet die mij nog graag, bedriegt hij mij…)
- Je kan dus te rade gaan bij je intuïtie → heel irrationeel en totaal niet
wetenschappelijk. Als je heel rationeel wil zijn, kan je een detective inhuren, tracking
systeem installeren… → wetenschappelijke vormen van kennis maar op het niveau
van betekenis van de relatie heel slecht en onredelijk
“Wetenschappelijke (cognitieve) bevindingen, zijn vaak slechts van relatief belang voor de
zingevende relaties in de leefwereld.”→ Wat is nu de rol van de wetenschap in onze relaties?
- Niet zo groot: relaties zijn niet opgebouwd > wetenschap – eerder uit toeval,
intuïtie… (allemaal heel onwetenschappelijk)
o Liefde & chemie
▪ Partnerkeuze w bepaald door feromonen
o Straf
▪ Wij zijn niet verantwoordelijk voor onze daden – het zijn onze
hersenen – we moeten elkaar niet straffen → daders moeten
behandeld worden
▪ Dawkins: de cognitieve interesse leert ons dat we geen
verantwoordelijkheid hebben, dus moeten we onze spontane
houdingen in leefwereld daaraan aanpassen – we moeten stoppen
met het straffen van mensen.
o Schilderij van een windmolen
▪ Sommige zeggen: dit is een windmolen, anderen zeggen: dit is enkel
verf, dit is geen windmolen → eigenlijk klopt dit en we weten dit
allemaal wel maar toch zeggen we vaak iets anders
Relatie zingevend & manipulatief
“Er zijn taken in ons leven die lijken te gaan over onze ‘manipulatieve interesse’, maar die
eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan (en die niet kunnen bereikt worden door
manipulatief handelen). Bv: geluk en erkenning.”
- Zoeken naar geluk (vb1)
o Stel er bestaat een machine die ervoor zorgt dat we een heel leven enkel
geluk kennen, zou je zo willen leven?
Nee: geluk gaat niet over hoe je leeft en wat je allemaal hebt, geluk heeft
altijd te maken met iets buiten jezelf, waar je een verhouding mee wil hebben
▪ Bv het winnen van een beker – geluk valt weg want het valt volledig
binnen je eigen controle
- Zoeken naar erkenning en waardering (vb2)
o Pilletje waardoor iedereen je fantastisch vindt & je erkent wordt
▪ Waarde van die erkenning is niets meer
3
, o Hoe meer controle we hebben over anderen, hoe minder de waardering
waardevol is
“De focus op de manipulatieve interesse kan uiteindelijk de zingevende dimensie aantasten.”
- Keuze van vrienden
o Er zijn sommige mensen die enkel met je bevriend willen zijn omdat ze iets
nodig hebben van je en niet owv de persoon die je bent → manipulatief
- Burgerschap
o In Zwitserland had men op een bepaald moment nood om afval ergens op te
slaan.
o Ze zijn aan de mensen gaan vragen of ze een site mochten bouwen in hun
dorp. De meesten gingen akkoord (= zingevende interesse: iets doen voor hun
land; hun land is waardevol voor hen dus willen ze er ook wel eens moeite
voor doen en dingen opofferen).
o Overheid zei later (omdat er maar 50% instemde) dat ze geld zouden geven
aan de gezinnen die in de dichte omgeving van de site woonden. Hoeveelheid
mensen die instemden daalde naar 25%...
o Als mensen geld wordt aangeboden, beginnen ze na te denken over de
waarde van hun huis. Die zal gaan dalen als de afvalsite er zou komen en het
zou dus niet meer voordelig zijn voor hen om in te stemmen
Conclusie: Zingeving en de andere interesses
Mysterie (vs probleem)
- Zingeving heeft te maken met perplexiteit (verwondering, verontwaardiging,…)
- Problemen moet/kan je oplossen, mysterie niet
o Mysterie brengt bepaalde gevoelens met zich mee
- Vb ziekte: probleem maar ook een mysterie -> we kunnen het soms oplossen maar
we moeten er ook mee leren omgaan
Betrokkenheid (vs afstandelijkheid)
- Zingeving heeft te maken met geraakt worden door dingen, gevoelig zijn voor
bepaalde waardevolle zaken, eerder dan met nuchtere kennis
Afhankelijkheid (vs controle)
- Zingeving heeft te maken met zaken die noodzakelijkerwijs buiten onze controle
vallen
Traditie (vs innovatie)
- In onze omgang met deze ‘issues’ maken we gebruik van culturele en traditionele
elementen (rituelen, omgangsvormen,…)
o Vb vrienden gebruiken traditionele manieren om vrienschap te viren
(babbelen, op café gaan, diepe dingen delen)
- Het gebruik daarvan kan men op geen enkele manier rationeel verantwoorden.
4
Les 1: Zingeving
1. Leefwereld, Wetenschap, Redelijkheid
Edmund Husserl:
- Duitse filosoof
- Grondlegger fenomenologie
- Gebruikt term “leefwereld”:
o =wereld waarin wij leven → deze beschrijft hij
o Deze is intersubjectief, persoonlijk, betekenisvol
▪ Een computer is betekenisvol -> actualiteit volgen, mails
beantwoorden, communicatie
▪ Stoelen verwijzen naar studenten die les kunnen komen volgen
Alles in de wereld verwijst naar betekenis, personen, relaties = leefwereld
- “Wetenschap”
o Vertrekt van deze leefwereld”
▪ Elke tak van de wetenschap neemt als uitgangspunt een betekenisvol
domein uit de leefwereld
• Vb Astronomie: > feit dat wij ’s nachts sterren kunnen kijken
• Vb Biologie: > feit dat wij als levende wezens worden omringd
door andere levende wezens (huisdieren etc)
o Maakt abstractie van de leefwereld
▪ Subject-object, afstandelijkheid, onpersoonlijk
▪ Wetenschap kijkt naar dingen rondom ons alsof het gewoon objecten
zijn – wiens beweging & gedrag worden bepaald door onpersoonlijke
wetten (die niets met personen te maken hebben)
o Is een ‘tijdelijke opschorting’ van de normale omgang met de leefwereld
▪ Betekenis die dingen hebben zijn tijdelijk opgeschort – want
wetenschap keert uiteindelijk terug naar de leefwereld
• Vb: Anatomie -> kennis verworven bij lichamen opensnijden
• MAAR! Dood lichaam is niet zomaar een object
o =persoonlijk & intersubjectief: relatie die men tot die
persoon had komt tot uiting wnr je voor die dode
persoon staat
• Enkel binnen context van wetenschap kan je lichamen
opensnijden
o Tijdelijk de normale omgang opschorten en doen alsof
het tijdelijk een object is (objectiveren)
o Keert terug naar de leefwereld
▪ =terug betekenisvol worden
▪ Vb: Mens
• Wetenschappen: hoopje moleculen
• Terugkeren: je weet dat het moleculen zijn maar je ziet een
mens
- Belangrijke vraag: de relatie van de wetenschap tot de leefwereld?
o Moeten we meer wetenschappelijk gaan leven?
1
, ▪ Wetenschap wil ons iets vertellen over de wereld – onpersoonlijk
wetten die ons bestaan bepalen
▪ Vb Tinder: lief zoeken – een stukje mbv algoritme (rest autonoom)
o Moeten we meer ‘autonoom’ gaan leven?
▪ Leefwereld gereguleerd door mechanismes en reacties op elkaar die
immuun zijn voor wat de wetenschap erover verteld
- Leefwereld heeft redelijkheid en rationaliteit
o Redelijkheid van leefwereld: ik snij geen lijken op
o <-> rationaliteit van wetenschap: vereist dat ik lijken soms wel opensnij
2. De zingevende, cognitieve en manipulatieve interesses van de mens
De 3 ‘interesses’ van de mens
- “Verlangens”, manieren om betrokken te zijn
Cognitieve interesse:
- Interesse in kennis
o Wetenschappelijke kennis
o Particuliere kennis: info over je naasten/roddelblaadjes
Manipulatieve interesse:
- =alle manieren waarop wij de wereld willen veranderen/wereld naar onze hand
willen zetten
- Dingen doen om er iets anders mee te bereiken
o Vb: notities van iemand lenen om een vaccin te ontwikkelen
- Vb: honger → brood bij bakker kopen
- Vb: technologie → =manier waarop wij de wereld maken zodat deze beter kan
worden
Zingevende interesse:
- Verlangen om een betekenisvol leven te leiden
- Vb: een relatie opbouwen met mensen
- Vb: kennis en waarden verwerven omdat ze betekenisvol zijn voor jou
- ! Vaak verwarring met manipulatieve
Overlappen soms: “praten met andere student in de pauze”
- C: “hebben we les morgen”
- M: notities vragen
- Z: contacten leggen (praten met iemand is in 1e plaats zingevend)
Relatie zingevend & cognitief
“Er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een ‘cognitieve interesse’, maar die
eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan.”
- Praten met de buurman over het weer: dit gesprek is niet om kennis op te doen want
dan kunnen we even goed naar het weerbericht kijken.
- Het gaat eigenlijk om het ‘vieren’ van de relatie (die meestal vrij oppervlakkig is) en
zo tonen we erkenning voor die relatie, we lopen elkaar niet zomaar voorbij.
2
, - Ook gesprekken met goede vrienden zijn meestal niet louter cognitief maar er zit een
zingevende kant aan (als je aan je beste vriendin vertelt over je relatiecrisis geef je
eigenlijk onuitgesproken toe dat ze je beste vriendin is)
“Op het domein van de zingeving bestaat er redelijkheid en onredelijkheid. Wat ‘redelijk’ en
‘onredelijk’ is, is echter niet hetzelfde als wat vanuit cognitief oogpunt ‘rationeel’ en
‘irrationeel’ is.”
- Kennis speelt een rol in onze betekenisvolle relaties: er zijn altijd bepaalde vormen
van kennis die belangrijk zijn in een relatie (ziet die mij nog graag, bedriegt hij mij…)
- Je kan dus te rade gaan bij je intuïtie → heel irrationeel en totaal niet
wetenschappelijk. Als je heel rationeel wil zijn, kan je een detective inhuren, tracking
systeem installeren… → wetenschappelijke vormen van kennis maar op het niveau
van betekenis van de relatie heel slecht en onredelijk
“Wetenschappelijke (cognitieve) bevindingen, zijn vaak slechts van relatief belang voor de
zingevende relaties in de leefwereld.”→ Wat is nu de rol van de wetenschap in onze relaties?
- Niet zo groot: relaties zijn niet opgebouwd > wetenschap – eerder uit toeval,
intuïtie… (allemaal heel onwetenschappelijk)
o Liefde & chemie
▪ Partnerkeuze w bepaald door feromonen
o Straf
▪ Wij zijn niet verantwoordelijk voor onze daden – het zijn onze
hersenen – we moeten elkaar niet straffen → daders moeten
behandeld worden
▪ Dawkins: de cognitieve interesse leert ons dat we geen
verantwoordelijkheid hebben, dus moeten we onze spontane
houdingen in leefwereld daaraan aanpassen – we moeten stoppen
met het straffen van mensen.
o Schilderij van een windmolen
▪ Sommige zeggen: dit is een windmolen, anderen zeggen: dit is enkel
verf, dit is geen windmolen → eigenlijk klopt dit en we weten dit
allemaal wel maar toch zeggen we vaak iets anders
Relatie zingevend & manipulatief
“Er zijn taken in ons leven die lijken te gaan over onze ‘manipulatieve interesse’, maar die
eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan (en die niet kunnen bereikt worden door
manipulatief handelen). Bv: geluk en erkenning.”
- Zoeken naar geluk (vb1)
o Stel er bestaat een machine die ervoor zorgt dat we een heel leven enkel
geluk kennen, zou je zo willen leven?
Nee: geluk gaat niet over hoe je leeft en wat je allemaal hebt, geluk heeft
altijd te maken met iets buiten jezelf, waar je een verhouding mee wil hebben
▪ Bv het winnen van een beker – geluk valt weg want het valt volledig
binnen je eigen controle
- Zoeken naar erkenning en waardering (vb2)
o Pilletje waardoor iedereen je fantastisch vindt & je erkent wordt
▪ Waarde van die erkenning is niets meer
3
, o Hoe meer controle we hebben over anderen, hoe minder de waardering
waardevol is
“De focus op de manipulatieve interesse kan uiteindelijk de zingevende dimensie aantasten.”
- Keuze van vrienden
o Er zijn sommige mensen die enkel met je bevriend willen zijn omdat ze iets
nodig hebben van je en niet owv de persoon die je bent → manipulatief
- Burgerschap
o In Zwitserland had men op een bepaald moment nood om afval ergens op te
slaan.
o Ze zijn aan de mensen gaan vragen of ze een site mochten bouwen in hun
dorp. De meesten gingen akkoord (= zingevende interesse: iets doen voor hun
land; hun land is waardevol voor hen dus willen ze er ook wel eens moeite
voor doen en dingen opofferen).
o Overheid zei later (omdat er maar 50% instemde) dat ze geld zouden geven
aan de gezinnen die in de dichte omgeving van de site woonden. Hoeveelheid
mensen die instemden daalde naar 25%...
o Als mensen geld wordt aangeboden, beginnen ze na te denken over de
waarde van hun huis. Die zal gaan dalen als de afvalsite er zou komen en het
zou dus niet meer voordelig zijn voor hen om in te stemmen
Conclusie: Zingeving en de andere interesses
Mysterie (vs probleem)
- Zingeving heeft te maken met perplexiteit (verwondering, verontwaardiging,…)
- Problemen moet/kan je oplossen, mysterie niet
o Mysterie brengt bepaalde gevoelens met zich mee
- Vb ziekte: probleem maar ook een mysterie -> we kunnen het soms oplossen maar
we moeten er ook mee leren omgaan
Betrokkenheid (vs afstandelijkheid)
- Zingeving heeft te maken met geraakt worden door dingen, gevoelig zijn voor
bepaalde waardevolle zaken, eerder dan met nuchtere kennis
Afhankelijkheid (vs controle)
- Zingeving heeft te maken met zaken die noodzakelijkerwijs buiten onze controle
vallen
Traditie (vs innovatie)
- In onze omgang met deze ‘issues’ maken we gebruik van culturele en traditionele
elementen (rituelen, omgangsvormen,…)
o Vb vrienden gebruiken traditionele manieren om vrienschap te viren
(babbelen, op café gaan, diepe dingen delen)
- Het gebruik daarvan kan men op geen enkele manier rationeel verantwoorden.
4
