SAMENVATTING KRACHTGERICHT KIJKEN NAAR KINDEREN & JONGEREN 1
MODULE 1 2025-2026
2. spelen en het belang van spelen
2.1Waarom spelen kinderen
Plezier - Hebben plezier
- Gevoel vn moeten
Overlevingsinstinct - Willen begrijpen hoe wereld in elkaar zit &
handelen
spelen -> uitproberen, herhalen, …
effect -> reactie?
- Groot worden en eigen plek vinden in omgeving
& cultuur
Ontsnappen - Veel regels
werkelijkheid - Spelen => kids m eigen rgls
- Magische cirkel -> opgaan fantasie
Omgaan mt - Leren door spelen
onverwachte situaties - Vb. verstoppertje: speelse mnr oefenen elkaar
kwijt raken
Gevoelens en emoties - Spelen van situaties die grote indruk nalieten
uiten - Vb. stress vr dokter -> doktertje spelen
- Overal te wereld veranderen thema’s
Werkelijkheid na bootsen -> oekraine, atoombom nabootsen
Kids blijven spelen ondanks stress situaties
Vrij spelen => ruimte, tijd en vrijheid krijgen om spontaan tot zelfgekozen
spelen te komen
Ontdekkingsdrang: autonomie, talenten, creativiteit
Belevingswereld: ware aard tonen -> interesses, waar houden ze van
=> talenten bovendrijven
Buurt/ samenleving: vb Kind & samenleving > publieke ruimtes mt kids
gaan inrichten
2.2speelvormen
2.2.1 speelvormen baby
1. bewegingsspelen - hele lijf
- controle grote & kleine spieren
2. tactiel spelen - spelen dat zintuigen prikkelt
- voelzakjes, neurien, regenbuis, kiekeboe
2.2.2 speelvormen peuter
1. bewegingsspelen - dingen in beweging te zetten (poppenwagen,
tunnel)
2. manupulatief- - handgebruiken
creatief spelen - katapult maken met takjes
3. rollenspelen - neemt iemand rol aan
- ik speel dat ik ben mama, echt gaan toeverwijzen
4. fanatsiespelen - alles kan, alles mag
- blokje dat hond wordt
2.2.3 speelvormen kleuter
1. bewegingsspelen - klimmen, springen, ….
2. manupulatief- - hand gebruiken
, creatief spelen - kan zichzelf al doelen opstellen
ik maak het dak, jij muren
3. fantasiespelen - alles kan, alles mag
- blokje dat hond wordt
4. rollenspelen - kleuter spreekt speelthema en rollen af
- tijdens spelen ook gepraat over wat er moet
gebeuren
5. regelspelen - regels respecter
- twister
- ook zelf spelen opstellen met regels
- winnen & verliezen
2.2.4 speelvormen lagereschoolkind
1. competitie - estafette, bosspelen
2. robinsonfase - samen projecten, avonduur
- kampen bouwen
3. passieve - tv kijken
actviteiten
4. techniek - techniek
2.2.5 speelvormen jongeren
1. peergroup - groepsspelen
2. vaardigheden - haken
2.3 ABCvan spelen – mr dan niet alfabetisch
Spel ≠ spelen
o spel = activiteit waaraan er strikt regels zijn verbonden => game (voetbal)
o spelen = plezier maken zonder doel, geen of weinig regels => play (toren
bouwen)
terminologie:
speelimpuls een kleine tussenkomst van een begeleider of van
kinderen zelf die het spelen verrijkt (vb. verbreden, verdiepen,
een nieuwe wending…). Het is een prikkel die een speels
element in het spelen aanbrengt en aanzet tot meer plezier
en tot meer intensiteit.
speelactivit een samenhangend maar gevarieerd geheel van
eit speelimpulsen en/of spelletjes. Het verloop van een
kwaliteitsvolle activiteit is een wisselwerking van exploratie en
interactie via speelimpulsen.
Speelvisie een pedagogische visie op spelen. Wat betekent spelen in de
respectievelijke pedagogische setting of context? Hoe wordt er
door professionals gekeken naar spelen?
speelpraktij het geheel van speelkansen (speelimpulsen, activiteiten,
k speelmaterialen, ruimtes…) die voorzien worden.
Verbreden Meer mogelijkheden geven vb? we wandelen als een muis en als
een olifant
verdiepen Extra uitdagingen, moeilijker maken. Vb. we wandelen als een
olifant die met zijn slurf beweegt en een dikke drol legt
PJK- visie over vrij spelen
, 1. procesgericht -> spelen moet niet perse doel hebben, ervaring is al
voldoende
proces vorderende vragen stellen (vb. kind maakt toren, wie leeft in de
toren)
2. kindgericht -> waarmee z kids bezig en wat gaat erom in hun hoofd
wie woont erin de toren, niet welke kleur heeft die blok boeit kids niet
3. Verrijkend -> verkennen, verwonderen, uit comfort zone, doe iets dat ze niet
kennen, waar ze nog niet over dachten
Wie woont er in de toren (ah, daar had ik nog niet aan gedacht) niet
gewoon voetbal doen
4. Stimuleren vd creativiteit -> niet modelgericht denken
Leren hunzelf kennen, situaties creatief oplossen, hoe krijgen ze
interesses
2.4spelen en ontwikkeling
2.4.1 de flow
zie cursus blad
door te spelen ontwikkel je veel
sociale ontwikkeling -> samen spelen
emotionele ontwikkeling -> leren omgaan met verlies
identiteitsontwikkeling -> talenten ontdekken
morele ontwikkeling -> bedriegen tijdens spel in niet fijn
motorische ontwikkeling -> vb. tikkertje
zintuigelijke ontwikkeling -> dierengeluiden, dingen voelen
cognitieve ontwikkeling -> probleem oplossend denken
2.4.2 de zone van naaste ontwikkeling
Russische psycholoog Vygotsky ( 1896-1934)
Kids leren door samen activiteiten te doen met volwassenen/
leeftijdsgenoten
stimuleert ontw dr speelimpulsen
Onderscheidde 2 leerniveaus bij kids
Actuele/ feitelijke ontwikkelingsniveau: activiteiten dat het
kind zelf kan voltooien
Hogere/ potentiële ontwikkelingsniveau: activiteiten dat het
kind niet zelf kan wel met ondersteuning = zone van naaste
ontwikkeling
Scaffolding: kind begeleiden bij dingen dat hij nog
niet kan
niet gaan voortonen maar aanmoedigen
3. het krachtige kind & kind al onderzoeker
3.1 het krachtige kind en jongere
Vroeger: kind = onbeschreven blad, zwak,
onschuldig
MODULE 1 2025-2026
2. spelen en het belang van spelen
2.1Waarom spelen kinderen
Plezier - Hebben plezier
- Gevoel vn moeten
Overlevingsinstinct - Willen begrijpen hoe wereld in elkaar zit &
handelen
spelen -> uitproberen, herhalen, …
effect -> reactie?
- Groot worden en eigen plek vinden in omgeving
& cultuur
Ontsnappen - Veel regels
werkelijkheid - Spelen => kids m eigen rgls
- Magische cirkel -> opgaan fantasie
Omgaan mt - Leren door spelen
onverwachte situaties - Vb. verstoppertje: speelse mnr oefenen elkaar
kwijt raken
Gevoelens en emoties - Spelen van situaties die grote indruk nalieten
uiten - Vb. stress vr dokter -> doktertje spelen
- Overal te wereld veranderen thema’s
Werkelijkheid na bootsen -> oekraine, atoombom nabootsen
Kids blijven spelen ondanks stress situaties
Vrij spelen => ruimte, tijd en vrijheid krijgen om spontaan tot zelfgekozen
spelen te komen
Ontdekkingsdrang: autonomie, talenten, creativiteit
Belevingswereld: ware aard tonen -> interesses, waar houden ze van
=> talenten bovendrijven
Buurt/ samenleving: vb Kind & samenleving > publieke ruimtes mt kids
gaan inrichten
2.2speelvormen
2.2.1 speelvormen baby
1. bewegingsspelen - hele lijf
- controle grote & kleine spieren
2. tactiel spelen - spelen dat zintuigen prikkelt
- voelzakjes, neurien, regenbuis, kiekeboe
2.2.2 speelvormen peuter
1. bewegingsspelen - dingen in beweging te zetten (poppenwagen,
tunnel)
2. manupulatief- - handgebruiken
creatief spelen - katapult maken met takjes
3. rollenspelen - neemt iemand rol aan
- ik speel dat ik ben mama, echt gaan toeverwijzen
4. fanatsiespelen - alles kan, alles mag
- blokje dat hond wordt
2.2.3 speelvormen kleuter
1. bewegingsspelen - klimmen, springen, ….
2. manupulatief- - hand gebruiken
, creatief spelen - kan zichzelf al doelen opstellen
ik maak het dak, jij muren
3. fantasiespelen - alles kan, alles mag
- blokje dat hond wordt
4. rollenspelen - kleuter spreekt speelthema en rollen af
- tijdens spelen ook gepraat over wat er moet
gebeuren
5. regelspelen - regels respecter
- twister
- ook zelf spelen opstellen met regels
- winnen & verliezen
2.2.4 speelvormen lagereschoolkind
1. competitie - estafette, bosspelen
2. robinsonfase - samen projecten, avonduur
- kampen bouwen
3. passieve - tv kijken
actviteiten
4. techniek - techniek
2.2.5 speelvormen jongeren
1. peergroup - groepsspelen
2. vaardigheden - haken
2.3 ABCvan spelen – mr dan niet alfabetisch
Spel ≠ spelen
o spel = activiteit waaraan er strikt regels zijn verbonden => game (voetbal)
o spelen = plezier maken zonder doel, geen of weinig regels => play (toren
bouwen)
terminologie:
speelimpuls een kleine tussenkomst van een begeleider of van
kinderen zelf die het spelen verrijkt (vb. verbreden, verdiepen,
een nieuwe wending…). Het is een prikkel die een speels
element in het spelen aanbrengt en aanzet tot meer plezier
en tot meer intensiteit.
speelactivit een samenhangend maar gevarieerd geheel van
eit speelimpulsen en/of spelletjes. Het verloop van een
kwaliteitsvolle activiteit is een wisselwerking van exploratie en
interactie via speelimpulsen.
Speelvisie een pedagogische visie op spelen. Wat betekent spelen in de
respectievelijke pedagogische setting of context? Hoe wordt er
door professionals gekeken naar spelen?
speelpraktij het geheel van speelkansen (speelimpulsen, activiteiten,
k speelmaterialen, ruimtes…) die voorzien worden.
Verbreden Meer mogelijkheden geven vb? we wandelen als een muis en als
een olifant
verdiepen Extra uitdagingen, moeilijker maken. Vb. we wandelen als een
olifant die met zijn slurf beweegt en een dikke drol legt
PJK- visie over vrij spelen
, 1. procesgericht -> spelen moet niet perse doel hebben, ervaring is al
voldoende
proces vorderende vragen stellen (vb. kind maakt toren, wie leeft in de
toren)
2. kindgericht -> waarmee z kids bezig en wat gaat erom in hun hoofd
wie woont erin de toren, niet welke kleur heeft die blok boeit kids niet
3. Verrijkend -> verkennen, verwonderen, uit comfort zone, doe iets dat ze niet
kennen, waar ze nog niet over dachten
Wie woont er in de toren (ah, daar had ik nog niet aan gedacht) niet
gewoon voetbal doen
4. Stimuleren vd creativiteit -> niet modelgericht denken
Leren hunzelf kennen, situaties creatief oplossen, hoe krijgen ze
interesses
2.4spelen en ontwikkeling
2.4.1 de flow
zie cursus blad
door te spelen ontwikkel je veel
sociale ontwikkeling -> samen spelen
emotionele ontwikkeling -> leren omgaan met verlies
identiteitsontwikkeling -> talenten ontdekken
morele ontwikkeling -> bedriegen tijdens spel in niet fijn
motorische ontwikkeling -> vb. tikkertje
zintuigelijke ontwikkeling -> dierengeluiden, dingen voelen
cognitieve ontwikkeling -> probleem oplossend denken
2.4.2 de zone van naaste ontwikkeling
Russische psycholoog Vygotsky ( 1896-1934)
Kids leren door samen activiteiten te doen met volwassenen/
leeftijdsgenoten
stimuleert ontw dr speelimpulsen
Onderscheidde 2 leerniveaus bij kids
Actuele/ feitelijke ontwikkelingsniveau: activiteiten dat het
kind zelf kan voltooien
Hogere/ potentiële ontwikkelingsniveau: activiteiten dat het
kind niet zelf kan wel met ondersteuning = zone van naaste
ontwikkeling
Scaffolding: kind begeleiden bij dingen dat hij nog
niet kan
niet gaan voortonen maar aanmoedigen
3. het krachtige kind & kind al onderzoeker
3.1 het krachtige kind en jongere
Vroeger: kind = onbeschreven blad, zwak,
onschuldig
