Toegepast welzijnsrecht
Noa Schifano
,Inhoudstafel
Situering................................................................................................................................................................. 8
Wat is welzijnsrecht?.......................................................................................................................................... 8
De basics: sociale zekerheid en sociale bijstand................................................................................................8
Sociale zekerheid = solidariteit........................................................................................................................... 8
Verzekering........................................................................................................................................................ 8
Sociale bescherming in België............................................................................................................................ 9
Andere spelers in de sociale bescherming..........................................................................................................9
Een versnippering van welzijnsoverheidsbevoegdheden....................................................................................9
Welzijnsbeleid op verschillende bestuursniveaus...............................................................................................9
Rijkdienst sociale zekerheid (RSZ)................................................................................................................... 10
Elektronische identiteitskaart (eID)................................................................................................................... 10
Sociaal-juridische perspectieven op financiële problemen en schulden...............................................................10
Deel I: maatschappelijke integratie en dienstverlening als vangnet van de welvaartsstaat..................................10
Wegwijs in de sociale bijstand.......................................................................................................................... 10
De rol van het OCMW....................................................................................................................................... 11
Belangrijke wetgeving....................................................................................................................................... 11
Historische evolutie........................................................................................................................................... 11
Decreet lokaal bestuur 2017............................................................................................................................. 12
Politieke organisatie van het lokaal bestuur......................................................................................................12
OCMW/lokale besturen: hiërarchie aan opdrachten..........................................................................................13
Sociale dienst OCMW....................................................................................................................................... 13
Maatschappelijke integratie: basiswetgeving....................................................................................................13
Context: een tendens van ‘quid pro quo’........................................................................................................... 14
Recht op maatschappelijke integratie (RMI).....................................................................................................14
Maatschappelijke integratie door tewerkstelling................................................................................................14
Maatschappelijke integratie door leefloon......................................................................................................... 14
Maatschappelijke integratie door geïndividualiseerd project voor maatschappelijke integratie.........................16
Maatschappelijke dienstverlening: basiswetgeving...........................................................................................16
Doelstelling van maatschappelijke dienstverlening...........................................................................................17
Oefeningen....................................................................................................................................................... 17
Sociaal-juridische perspectieven op financiële problemen en schulden...............................................................19
Deel II: wegwijs in schulden: basisprincipes......................................................................................................... 19
Heb je wel eens…............................................................................................................................................. 19
Schuldbegrippen............................................................................................................................................... 19
Soorten schulden.............................................................................................................................................. 20
Schuldoorzaken................................................................................................................................................ 20
Buy now, pay later............................................................................................................................................ 20
Gevolgen van schulden.................................................................................................................................... 21
2
, Schaarste, stress en schulden.......................................................................................................................... 21
Sociaal-juridische perspectieven of financiële problemen en schulden................................................................22
Deel II: wegwijs in schulden: buiten (gerechtelijke’ ondersteuningsmogelijkheden...............................................22
Kader voor budget- en schuldhulpverlening......................................................................................................22
Hulp in geldbeheer: budgetbegeleiding............................................................................................................. 22
Hulp in geldbeheer: budgetbeheer.................................................................................................................... 23
Hulp in geldbeheer: zorgvolmacht..................................................................................................................... 23
Hulp in geldbeheer: bewindvoering................................................................................................................... 24
Casus oplossen................................................................................................................................................ 25
Hulp om schulden aan te pakken: schuldbemiddeling......................................................................................26
Collectieve schuldenregeling............................................................................................................................ 26
Samenvattend................................................................................................................................................... 28
Gastcollege: gedwongen schuldinvordering......................................................................................................... 28
Gerechtsdeurwaarder anno 2025..................................................................................................................... 28
Wat doet een gerechtsdeurwaarder: algemeen................................................................................................29
Taken van de gerechtsdeurwaarder................................................................................................................. 29
Overzicht minnelijke + gerechtelijke fase (+uitvoering).....................................................................................30
Minnelijke fase.................................................................................................................................................. 30
Knipperlichten voor slechte solvabiliteit............................................................................................................ 31
Aanmaning....................................................................................................................................................... 31
Gerechtelijke fase – dagvaarding (> 15. (+5d.).................................................................................................31
Gerechtelijke fase – uitvoering.......................................................................................................................... 31
Uitvoerend beslag op roerende goederen.........................................................................................................32
De uithuiszetting............................................................................................................................................... 33
Wat doet een gerechtsdeurwaarder: armoedebestrijding..................................................................................33
Werkcollege: wegwijs in schulden........................................................................................................................ 34
Vervangsuitkeringen............................................................................................................................................. 37
Afbakening........................................................................................................................................................ 37
Bevoegdheid werkloosheid............................................................................................................................... 37
Werkloos (ontslag) – wat nu?........................................................................................................................... 37
VDAB................................................................................................................................................................ 37
Werkloosheidsverzekering................................................................................................................................ 38
Tijdelijke werkloosheid...................................................................................................................................... 38
Jongeren en werkloosheid................................................................................................................................ 38
Werkloosheid juli 2025...................................................................................................................................... 39
Afschaf degressiviteitsprincipe.......................................................................................................................... 39
Werkloosheidsuitkering: beperkt in tijd.............................................................................................................. 39
Arbeidsongeschikt............................................................................................................................................ 39
Wanneer document aan het ziekenfonds bezorgen?........................................................................................40
Terug naar werk coördinator............................................................................................................................. 40
3
, Je moet terug aan het werk, maar je kan niet...................................................................................................40
Je wordt erkend als arbeidsongeschikt............................................................................................................. 40
Primaire arbeidsongeschiktheid........................................................................................................................ 41
Invaliditeit.......................................................................................................................................................... 41
Bedrag.............................................................................................................................................................. 41
Herval na werkhervatting.................................................................................................................................. 41
Uitkering wegens hulp van derden.................................................................................................................... 41
Werken met progressieve tewerkstelling / toegelate arbeid..............................................................................42
Herscholing....................................................................................................................................................... 42
Moederschap.................................................................................................................................................... 42
Aangifte arbeidsongeval................................................................................................................................... 42
Ziekte en invaliditeit.......................................................................................................................................... 42
Gezondheidszorgen (verhoogde tegemoetkoming)..............................................................................................43
Gezondheidszorg opdracht van het ziekenfonds..............................................................................................43
Diensten en voordelen mutualiteiten................................................................................................................. 43
Diensten en voordelen...................................................................................................................................... 43
Ziekenfondsklevers........................................................................................................................................... 44
Eerste cijfer: stelsel........................................................................................................................................... 44
1 = Algemeen stelsel........................................................................................................................................ 44
2 = Stelsel zelfstandigen................................................................................................................................... 44
Derde cijfer: recht op verhoogde tegemoetkoming...........................................................................................44
0 = geen recht op VT........................................................................................................................................ 44
1 = wel recht op VT........................................................................................................................................... 44
Tweede cijfer: categorie.................................................................................................................................... 44
0 = verblijvende in België.................................................................................................................................. 44
1 = actieve........................................................................................................................................................ 44
2 = invalide en mindervaliden........................................................................................................................... 44
3 = gepensioneerde.......................................................................................................................................... 44
4 = weduw(e)(naar)........................................................................................................................................... 44
5 = wees........................................................................................................................................................... 44
6 = zelfstandige mindervalide........................................................................................................................... 44
7 = kloosterling................................................................................................................................................. 44
Gezondheidszorg.............................................................................................................................................. 44
Gerechtigden.................................................................................................................................................... 44
Rechthebbende: personen ten laste................................................................................................................. 45
Maatregel om ziektekosten te beperken........................................................................................................... 46
Verhoogde tegemoetkoming (VT)..................................................................................................................... 46
VT door inkomstenonderzoek........................................................................................................................... 46
VT met inkomensbewijzen................................................................................................................................ 46
VT door specifiek voordeel............................................................................................................................... 46
4
Noa Schifano
,Inhoudstafel
Situering................................................................................................................................................................. 8
Wat is welzijnsrecht?.......................................................................................................................................... 8
De basics: sociale zekerheid en sociale bijstand................................................................................................8
Sociale zekerheid = solidariteit........................................................................................................................... 8
Verzekering........................................................................................................................................................ 8
Sociale bescherming in België............................................................................................................................ 9
Andere spelers in de sociale bescherming..........................................................................................................9
Een versnippering van welzijnsoverheidsbevoegdheden....................................................................................9
Welzijnsbeleid op verschillende bestuursniveaus...............................................................................................9
Rijkdienst sociale zekerheid (RSZ)................................................................................................................... 10
Elektronische identiteitskaart (eID)................................................................................................................... 10
Sociaal-juridische perspectieven op financiële problemen en schulden...............................................................10
Deel I: maatschappelijke integratie en dienstverlening als vangnet van de welvaartsstaat..................................10
Wegwijs in de sociale bijstand.......................................................................................................................... 10
De rol van het OCMW....................................................................................................................................... 11
Belangrijke wetgeving....................................................................................................................................... 11
Historische evolutie........................................................................................................................................... 11
Decreet lokaal bestuur 2017............................................................................................................................. 12
Politieke organisatie van het lokaal bestuur......................................................................................................12
OCMW/lokale besturen: hiërarchie aan opdrachten..........................................................................................13
Sociale dienst OCMW....................................................................................................................................... 13
Maatschappelijke integratie: basiswetgeving....................................................................................................13
Context: een tendens van ‘quid pro quo’........................................................................................................... 14
Recht op maatschappelijke integratie (RMI).....................................................................................................14
Maatschappelijke integratie door tewerkstelling................................................................................................14
Maatschappelijke integratie door leefloon......................................................................................................... 14
Maatschappelijke integratie door geïndividualiseerd project voor maatschappelijke integratie.........................16
Maatschappelijke dienstverlening: basiswetgeving...........................................................................................16
Doelstelling van maatschappelijke dienstverlening...........................................................................................17
Oefeningen....................................................................................................................................................... 17
Sociaal-juridische perspectieven op financiële problemen en schulden...............................................................19
Deel II: wegwijs in schulden: basisprincipes......................................................................................................... 19
Heb je wel eens…............................................................................................................................................. 19
Schuldbegrippen............................................................................................................................................... 19
Soorten schulden.............................................................................................................................................. 20
Schuldoorzaken................................................................................................................................................ 20
Buy now, pay later............................................................................................................................................ 20
Gevolgen van schulden.................................................................................................................................... 21
2
, Schaarste, stress en schulden.......................................................................................................................... 21
Sociaal-juridische perspectieven of financiële problemen en schulden................................................................22
Deel II: wegwijs in schulden: buiten (gerechtelijke’ ondersteuningsmogelijkheden...............................................22
Kader voor budget- en schuldhulpverlening......................................................................................................22
Hulp in geldbeheer: budgetbegeleiding............................................................................................................. 22
Hulp in geldbeheer: budgetbeheer.................................................................................................................... 23
Hulp in geldbeheer: zorgvolmacht..................................................................................................................... 23
Hulp in geldbeheer: bewindvoering................................................................................................................... 24
Casus oplossen................................................................................................................................................ 25
Hulp om schulden aan te pakken: schuldbemiddeling......................................................................................26
Collectieve schuldenregeling............................................................................................................................ 26
Samenvattend................................................................................................................................................... 28
Gastcollege: gedwongen schuldinvordering......................................................................................................... 28
Gerechtsdeurwaarder anno 2025..................................................................................................................... 28
Wat doet een gerechtsdeurwaarder: algemeen................................................................................................29
Taken van de gerechtsdeurwaarder................................................................................................................. 29
Overzicht minnelijke + gerechtelijke fase (+uitvoering).....................................................................................30
Minnelijke fase.................................................................................................................................................. 30
Knipperlichten voor slechte solvabiliteit............................................................................................................ 31
Aanmaning....................................................................................................................................................... 31
Gerechtelijke fase – dagvaarding (> 15. (+5d.).................................................................................................31
Gerechtelijke fase – uitvoering.......................................................................................................................... 31
Uitvoerend beslag op roerende goederen.........................................................................................................32
De uithuiszetting............................................................................................................................................... 33
Wat doet een gerechtsdeurwaarder: armoedebestrijding..................................................................................33
Werkcollege: wegwijs in schulden........................................................................................................................ 34
Vervangsuitkeringen............................................................................................................................................. 37
Afbakening........................................................................................................................................................ 37
Bevoegdheid werkloosheid............................................................................................................................... 37
Werkloos (ontslag) – wat nu?........................................................................................................................... 37
VDAB................................................................................................................................................................ 37
Werkloosheidsverzekering................................................................................................................................ 38
Tijdelijke werkloosheid...................................................................................................................................... 38
Jongeren en werkloosheid................................................................................................................................ 38
Werkloosheid juli 2025...................................................................................................................................... 39
Afschaf degressiviteitsprincipe.......................................................................................................................... 39
Werkloosheidsuitkering: beperkt in tijd.............................................................................................................. 39
Arbeidsongeschikt............................................................................................................................................ 39
Wanneer document aan het ziekenfonds bezorgen?........................................................................................40
Terug naar werk coördinator............................................................................................................................. 40
3
, Je moet terug aan het werk, maar je kan niet...................................................................................................40
Je wordt erkend als arbeidsongeschikt............................................................................................................. 40
Primaire arbeidsongeschiktheid........................................................................................................................ 41
Invaliditeit.......................................................................................................................................................... 41
Bedrag.............................................................................................................................................................. 41
Herval na werkhervatting.................................................................................................................................. 41
Uitkering wegens hulp van derden.................................................................................................................... 41
Werken met progressieve tewerkstelling / toegelate arbeid..............................................................................42
Herscholing....................................................................................................................................................... 42
Moederschap.................................................................................................................................................... 42
Aangifte arbeidsongeval................................................................................................................................... 42
Ziekte en invaliditeit.......................................................................................................................................... 42
Gezondheidszorgen (verhoogde tegemoetkoming)..............................................................................................43
Gezondheidszorg opdracht van het ziekenfonds..............................................................................................43
Diensten en voordelen mutualiteiten................................................................................................................. 43
Diensten en voordelen...................................................................................................................................... 43
Ziekenfondsklevers........................................................................................................................................... 44
Eerste cijfer: stelsel........................................................................................................................................... 44
1 = Algemeen stelsel........................................................................................................................................ 44
2 = Stelsel zelfstandigen................................................................................................................................... 44
Derde cijfer: recht op verhoogde tegemoetkoming...........................................................................................44
0 = geen recht op VT........................................................................................................................................ 44
1 = wel recht op VT........................................................................................................................................... 44
Tweede cijfer: categorie.................................................................................................................................... 44
0 = verblijvende in België.................................................................................................................................. 44
1 = actieve........................................................................................................................................................ 44
2 = invalide en mindervaliden........................................................................................................................... 44
3 = gepensioneerde.......................................................................................................................................... 44
4 = weduw(e)(naar)........................................................................................................................................... 44
5 = wees........................................................................................................................................................... 44
6 = zelfstandige mindervalide........................................................................................................................... 44
7 = kloosterling................................................................................................................................................. 44
Gezondheidszorg.............................................................................................................................................. 44
Gerechtigden.................................................................................................................................................... 44
Rechthebbende: personen ten laste................................................................................................................. 45
Maatregel om ziektekosten te beperken........................................................................................................... 46
Verhoogde tegemoetkoming (VT)..................................................................................................................... 46
VT door inkomstenonderzoek........................................................................................................................... 46
VT met inkomensbewijzen................................................................................................................................ 46
VT door specifiek voordeel............................................................................................................................... 46
4