Samenvatting vloeiendheid – diagnostiek Hoorcolleges
VLOEIENDHEID – DIAGNOSTIEK
1. WAT IS STOTTEREN?
Niet elke hapering in spraak is stotteren!
- Engelse benaming: stuttering like disfluencies vs. other disfluencies
- Onvloeiendheden typisch voor stotteren:
o Verlengingen in klanken
o Herhalingen van woorddelen (klank- of syllabeherhalingen)
o Blokkeringen
WAT IS VLOEIENDHEID?
Definitie volgens (Woody) Starkweather (1984):
- Praten verloopt met een zekere snelheid (= rate)
- Klanken volgen elkaar vloeiend op (= continuity) → vloeiende transitie tussen spraaksegmenten
- Normaal ritme in de spraak (= rhythm)
- Spreker ervaart relatief weinig inspanning (= effort)
Definitie volgens ASHA-guidelines: “Fluency is the aspect of speech production that refers to the continuity,
smoothness, rate and effort with which phonologic, lexical, morphologic and/or syntactic language units
are spoken.”
DUS → “Vloeiende sprekers zijn diegenen die zonder merkbare inspanning lange reeksen van syllaben
kunnen produceren, door een adequate combinatie van snelheid en continuïteit.”
VLOEIEND – NORMAAL NIET VLOEIEND – STOTTEREN
Spraakvloeiendheid: vloeiende motorische spraakproductie
Taalvloeiendheid: m.b.t. woordvinding en zinsformulering
- Semantische vloeiendheid: vlotheid waarmee men woorden kan oproepen uit een pool van lexicale
items
o Iemand met andere moedertaal zal op semantisch vlak minder vloeiend zijn
- Syntactische vloeiendheid: vlotheid waarmee sprekers complexe zinnen opbouwen die linguïstisch
complexe structuren bevatten
- Pragmatische vloeiendheid: vlotheid waarmee men kent en kan uitvoeren wat men wil zeggen in reactie
op een gamma van situatieve elementen
o Vloeiendheid waarmee men kan switchen tussen registers
- Fonologische vloeiendheid: het gemak waarmee men binnen betekenisvolle en complexe taalunits
lange en complexe klankketens kan produceren
o Op foneemniveau
PDS kunnen stotteren, maar tegelijk talig wél vloeiend zijn → kern van stotteren ligt niet in talige
vloeiendheid!
Ham (1990): “De vloeiendheid is afwijkend wanneer de inspanning voor planning en uitvoering overmatig is,
wanneer onvloeiendheden optreden aan een frequentie en/of in een mate die niet past bij de leeftijd van de
spreker, of wanneer het spreekritme atypisch is of van die aard dat het de spraakproductie belemmert of
verstoort.” → nog niet stotteren
1
,Samenvatting vloeiendheid – diagnostiek Hoorcolleges
Gemiddeld aantal onvloeiendheden per 100 woorden van 68 stotterende en niet-stotterende jongens
tussen 2 en 8 jaar (Johnson, 1959):
Waarom noemen we het stuttering ‘like’ disfluencies?
- Zijn geen uitsluitende symptomen zijn voor stotteren → ‘normale’ volwassenen vertonen deze
symptomen soms ook wel eens.
- We spreken over stotteren vanaf een percentage van 3% stuttering like disfluencies (percentage per
100 lettergrepen) → hoeven nog niet 3 categorieën van stotteren te zijn
ENKELE CIJFERS
- KDNS (= kinderen die niet stotteren) op peuter-kleuterleeftijd maken gem. 6-8 onvloeiendheden (alle
types)/100 syllaben.
o Volwassenen: gem. 5% (dus 5 onvloeiendheden/100 syllaben)
o KDS (= kinderen die stotteren) op peuter-kleuterleeftijd: gem. 17 onvloeiendheden/100 syllaben
- Hogere percentages (19-20%) werden gevonden dichter bij de aanvang (“onset”) van het stotteren
- Met stijgende leeftijd treedt er een afname op van het aantal woordherhalingen, stille pauzes en
zinsrevisies en een toename van het aantal opgevulde pauzes (tussenvoegsels)
o Kindjes die heel jong zijn nog veel woordherhalingen + ‘uhm…’ → leerproces, willen stiltes
opvullen
- Ongeacht hun leeftijd: KDS meer SLD (stuttering like disfluencies) dan KDNS
2
,Samenvatting vloeiendheid – diagnostiek Hoorcolleges
- Als groep produceren jonge KDS minstens 3 à 4 SLD /100 syllaben, terwijl KDNS minder dan 3%
o Geldt vooral voor ééntalige kinderen!
o Bij meertalige kinderen zie je dat kinderen meer stotterachtige verschijnselen maken ≠ stotteren
- Proportioneel tegenover het totale aantal onvloeiendheden is het % SLD bij KDNS steeds <50%
(meestal rond 35%)
o Alle onvloeiendheden die kind maakt tellen → hiervan kijken welk percentage van
onvloeiendheden bestaan uit SLD ?
o Hoe ligt de verhouding tussen other disfluencies en stuttering like disfluencies?
o KDNS → ongeveer 1/3 van alle onvloeiendheden is stuttering like disfluencies
o KDS → ongeveer 65% zijn stuttering like disfluencies
- Bij KDS maken de SLD gemiddeld voor 65% deel uit van het totale aantal onvloeiendheden; dus bijna
het dubbel van de KDNS
Ten minste 3 SLD/100 syllaben = KDS of “at risk” voor stotteren!
Hoe hoger de proportie SLD tegenover het totale aantal spraakonvloeiendheden, hoe groter de kans dat
luisteraars het kind zullen beoordelen als stotterend.
WAT IS STOTTEREN?
Definitie volgens DSM 5 (2013): “Childhood-onset fluency disorder* is a communication
disorder characterized by a disturbance in the flow and timing of speech that is inappropriate for an
individual’s age. Also referred to as stuttering, this condition includes the repetition or prolongation of
speech sounds, hesitations before and during speaking, long pauses in speech, effortful speech, and/or
monosyllabic whole-word repetitions. This condition is typically accompanied by anxiety about speaking
and can place limitations on how comfortable a child feels participating in social or academic
environments.”
MAAR geen goede definitie, want:
- ‘hesitations before and during speaking’ → kunnen perfect normale onvloeiendheden zijn
- ‘long pauses in speech’ → lange pauzes zijn geen stotterkenmerk → wel stotteren als er een duidelijke
blokkering is
- ‘effortful speech’ → kan kenmerk van stotteren zijn, maar is niet noodzakelijk
- ‘monosyllabic whole-word repetitions’ → wel goed, maar niet volledig → zijn part-word repetitions
vergeten
- ‘accompanied by anxiety’ → zijn mensen die stotteren en hier totaal niet mee inzitten → gaat vaak
samen, maar geen typerend kenmerk
* = in het Nederlands noemen we dit ‘ontwikkelingsstotteren’ → misleidende term: term suggereert dat dit
hoort bij de normale ontwikkeling, dit is niet het geval (incidentie is 5-6%) !!
- Stotteren bij jongens > meisjes
- Stotteren is aangeboren stoornis
3
, Samenvatting vloeiendheid – diagnostiek Hoorcolleges
ICF
Weten welke aspecten van stotteren waar thuishoren in ICF-model!
ZICHTBARE (OVERTE) VERSCHIJNSELEN
STOTTEREN: KERNGEDRAG
- Klank- en syllabeherhalingen => ongewilde herhalingen van een klank (vaak de eerste) of syllabe van een
woord.
o Vaak nogal snel en/of onregelmatig.
o Doorgaans met extra spierspanning.
o Soms gebeurt hetzelfde met eenlettergrepige woorden.
o Bv. “Wa-wa-wacht nu maar”, “en en en en…”
- Klankverlengingen => ongewild verlengen van een klank in een woord;
o vaak de beginklank, niet altijd
o doorgaans met extra spierspanning.
o Bv. “Mmmmmmmmag ik?”
- Blokkades => ongewilde afsluiting door overmatige spierspanning t.h.v. de glottis, tong of lippen.
o Er is dan even geen klank.
o Bv. ”(I)……….ik”
- Herhalingen van spraakelementen → vnl. klanken en syllaben
- Worden door de leek beschouwd als meest kenmerkend voor stotteren
- Kenmerken:
Herhalingen o element wordt 2-5 keer herhaald
o gemiddelde duur: 1.6 sec met standaarddeviatie van 3.0 sec
o snelheid dicht bij maximale DDK snelheid, i.c. 5-10/sec (f. leeftijd/geslacht)
o doorgaans korter/sneller naarmate persoon al langer stottert
o frequentie beïnvloedt of luisteraars het gedrag wel/niet als stotteren zullen
beschouwen
4
VLOEIENDHEID – DIAGNOSTIEK
1. WAT IS STOTTEREN?
Niet elke hapering in spraak is stotteren!
- Engelse benaming: stuttering like disfluencies vs. other disfluencies
- Onvloeiendheden typisch voor stotteren:
o Verlengingen in klanken
o Herhalingen van woorddelen (klank- of syllabeherhalingen)
o Blokkeringen
WAT IS VLOEIENDHEID?
Definitie volgens (Woody) Starkweather (1984):
- Praten verloopt met een zekere snelheid (= rate)
- Klanken volgen elkaar vloeiend op (= continuity) → vloeiende transitie tussen spraaksegmenten
- Normaal ritme in de spraak (= rhythm)
- Spreker ervaart relatief weinig inspanning (= effort)
Definitie volgens ASHA-guidelines: “Fluency is the aspect of speech production that refers to the continuity,
smoothness, rate and effort with which phonologic, lexical, morphologic and/or syntactic language units
are spoken.”
DUS → “Vloeiende sprekers zijn diegenen die zonder merkbare inspanning lange reeksen van syllaben
kunnen produceren, door een adequate combinatie van snelheid en continuïteit.”
VLOEIEND – NORMAAL NIET VLOEIEND – STOTTEREN
Spraakvloeiendheid: vloeiende motorische spraakproductie
Taalvloeiendheid: m.b.t. woordvinding en zinsformulering
- Semantische vloeiendheid: vlotheid waarmee men woorden kan oproepen uit een pool van lexicale
items
o Iemand met andere moedertaal zal op semantisch vlak minder vloeiend zijn
- Syntactische vloeiendheid: vlotheid waarmee sprekers complexe zinnen opbouwen die linguïstisch
complexe structuren bevatten
- Pragmatische vloeiendheid: vlotheid waarmee men kent en kan uitvoeren wat men wil zeggen in reactie
op een gamma van situatieve elementen
o Vloeiendheid waarmee men kan switchen tussen registers
- Fonologische vloeiendheid: het gemak waarmee men binnen betekenisvolle en complexe taalunits
lange en complexe klankketens kan produceren
o Op foneemniveau
PDS kunnen stotteren, maar tegelijk talig wél vloeiend zijn → kern van stotteren ligt niet in talige
vloeiendheid!
Ham (1990): “De vloeiendheid is afwijkend wanneer de inspanning voor planning en uitvoering overmatig is,
wanneer onvloeiendheden optreden aan een frequentie en/of in een mate die niet past bij de leeftijd van de
spreker, of wanneer het spreekritme atypisch is of van die aard dat het de spraakproductie belemmert of
verstoort.” → nog niet stotteren
1
,Samenvatting vloeiendheid – diagnostiek Hoorcolleges
Gemiddeld aantal onvloeiendheden per 100 woorden van 68 stotterende en niet-stotterende jongens
tussen 2 en 8 jaar (Johnson, 1959):
Waarom noemen we het stuttering ‘like’ disfluencies?
- Zijn geen uitsluitende symptomen zijn voor stotteren → ‘normale’ volwassenen vertonen deze
symptomen soms ook wel eens.
- We spreken over stotteren vanaf een percentage van 3% stuttering like disfluencies (percentage per
100 lettergrepen) → hoeven nog niet 3 categorieën van stotteren te zijn
ENKELE CIJFERS
- KDNS (= kinderen die niet stotteren) op peuter-kleuterleeftijd maken gem. 6-8 onvloeiendheden (alle
types)/100 syllaben.
o Volwassenen: gem. 5% (dus 5 onvloeiendheden/100 syllaben)
o KDS (= kinderen die stotteren) op peuter-kleuterleeftijd: gem. 17 onvloeiendheden/100 syllaben
- Hogere percentages (19-20%) werden gevonden dichter bij de aanvang (“onset”) van het stotteren
- Met stijgende leeftijd treedt er een afname op van het aantal woordherhalingen, stille pauzes en
zinsrevisies en een toename van het aantal opgevulde pauzes (tussenvoegsels)
o Kindjes die heel jong zijn nog veel woordherhalingen + ‘uhm…’ → leerproces, willen stiltes
opvullen
- Ongeacht hun leeftijd: KDS meer SLD (stuttering like disfluencies) dan KDNS
2
,Samenvatting vloeiendheid – diagnostiek Hoorcolleges
- Als groep produceren jonge KDS minstens 3 à 4 SLD /100 syllaben, terwijl KDNS minder dan 3%
o Geldt vooral voor ééntalige kinderen!
o Bij meertalige kinderen zie je dat kinderen meer stotterachtige verschijnselen maken ≠ stotteren
- Proportioneel tegenover het totale aantal onvloeiendheden is het % SLD bij KDNS steeds <50%
(meestal rond 35%)
o Alle onvloeiendheden die kind maakt tellen → hiervan kijken welk percentage van
onvloeiendheden bestaan uit SLD ?
o Hoe ligt de verhouding tussen other disfluencies en stuttering like disfluencies?
o KDNS → ongeveer 1/3 van alle onvloeiendheden is stuttering like disfluencies
o KDS → ongeveer 65% zijn stuttering like disfluencies
- Bij KDS maken de SLD gemiddeld voor 65% deel uit van het totale aantal onvloeiendheden; dus bijna
het dubbel van de KDNS
Ten minste 3 SLD/100 syllaben = KDS of “at risk” voor stotteren!
Hoe hoger de proportie SLD tegenover het totale aantal spraakonvloeiendheden, hoe groter de kans dat
luisteraars het kind zullen beoordelen als stotterend.
WAT IS STOTTEREN?
Definitie volgens DSM 5 (2013): “Childhood-onset fluency disorder* is a communication
disorder characterized by a disturbance in the flow and timing of speech that is inappropriate for an
individual’s age. Also referred to as stuttering, this condition includes the repetition or prolongation of
speech sounds, hesitations before and during speaking, long pauses in speech, effortful speech, and/or
monosyllabic whole-word repetitions. This condition is typically accompanied by anxiety about speaking
and can place limitations on how comfortable a child feels participating in social or academic
environments.”
MAAR geen goede definitie, want:
- ‘hesitations before and during speaking’ → kunnen perfect normale onvloeiendheden zijn
- ‘long pauses in speech’ → lange pauzes zijn geen stotterkenmerk → wel stotteren als er een duidelijke
blokkering is
- ‘effortful speech’ → kan kenmerk van stotteren zijn, maar is niet noodzakelijk
- ‘monosyllabic whole-word repetitions’ → wel goed, maar niet volledig → zijn part-word repetitions
vergeten
- ‘accompanied by anxiety’ → zijn mensen die stotteren en hier totaal niet mee inzitten → gaat vaak
samen, maar geen typerend kenmerk
* = in het Nederlands noemen we dit ‘ontwikkelingsstotteren’ → misleidende term: term suggereert dat dit
hoort bij de normale ontwikkeling, dit is niet het geval (incidentie is 5-6%) !!
- Stotteren bij jongens > meisjes
- Stotteren is aangeboren stoornis
3
, Samenvatting vloeiendheid – diagnostiek Hoorcolleges
ICF
Weten welke aspecten van stotteren waar thuishoren in ICF-model!
ZICHTBARE (OVERTE) VERSCHIJNSELEN
STOTTEREN: KERNGEDRAG
- Klank- en syllabeherhalingen => ongewilde herhalingen van een klank (vaak de eerste) of syllabe van een
woord.
o Vaak nogal snel en/of onregelmatig.
o Doorgaans met extra spierspanning.
o Soms gebeurt hetzelfde met eenlettergrepige woorden.
o Bv. “Wa-wa-wacht nu maar”, “en en en en…”
- Klankverlengingen => ongewild verlengen van een klank in een woord;
o vaak de beginklank, niet altijd
o doorgaans met extra spierspanning.
o Bv. “Mmmmmmmmag ik?”
- Blokkades => ongewilde afsluiting door overmatige spierspanning t.h.v. de glottis, tong of lippen.
o Er is dan even geen klank.
o Bv. ”(I)……….ik”
- Herhalingen van spraakelementen → vnl. klanken en syllaben
- Worden door de leek beschouwd als meest kenmerkend voor stotteren
- Kenmerken:
Herhalingen o element wordt 2-5 keer herhaald
o gemiddelde duur: 1.6 sec met standaarddeviatie van 3.0 sec
o snelheid dicht bij maximale DDK snelheid, i.c. 5-10/sec (f. leeftijd/geslacht)
o doorgaans korter/sneller naarmate persoon al langer stottert
o frequentie beïnvloedt of luisteraars het gedrag wel/niet als stotteren zullen
beschouwen
4
