Samenvatting Comparative Government and Politics - Samenleving en politiek

Politicologie 1

1 Problemen, politiek en politicologie

Politieke problemen

Problemen worden politieke problemen zodra de overheid zich gaat bezighouden met het
voorkomen, verminderen of oplossen ervan.
- Iedereen heeft ermee te maken  betalen mee aan pogingen om het op te lossen.

Wat zijn politieke problemen?
- Politiek: een situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (van Deth &
Vis). Nog meer definities, maar die zijn niet volledig  zal later uitgelegd worden.
- Problemen  een situatie is een probleem als aan de volgende voorwaarde is
voldaan:
 Mensen beschouwen de situatie als ongewenst.
 Mensen denken de situatie te moeten en te kunnen veranderen.
Problemen kennen twee aspecten: de feitelijke werkelijkheid (objectief aspect) en de
werkelijkheid zoals die wordt ervaren (subjectief aspect of percepties).
- Deze definities gecombineerd geeft de omschrijving van een politiek probleem: een
als ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie, waarbij de overheid betrokken
is of zou moeten zijn.

Er bestaat onder mensen niet altijd overeenstemming over wat een politiek probleem is,
omdat:
1. Mensen verschillende normen om de werkelijkheid te beoordelen hanteren.
2. Mensen de objectieve werkelijkheid verschillend ervaren; hun oordeel is subjectief.
3. Mensen het niet eens zijn over welke problemen op de politieke agenda geplaatst
moeten worden.

Politiek en de overheid

De overheid speelt een belangrijke rol in de politiek  burgers, organisaties en bedrijven
wenden zich vaak tot de overheid voor een oplossing voor hun problemen. Dit komt omdat
de overheid als enige bevoegd is om wetten en regels te maken. Ook kunnen ze oplossingen
voor problemen (met geweld) opleggen aan de ingezetenen van haar grondgebied.

Hoogerwerf geeft deze definitie voor politiek: het overheidsbeleid, alsmede de
totstandkoming en effecten ervan  te veel nadruk op het feitelijke overheidsbeleid en is
een belemmering voor de bestudering van problemen waar de overheid zich (nog) niet mee
bemoeit.

Laver geeft deze definitie voor politiek: elke mengeling van conflict en samenwerking  niet
elke ruzie is een politiek conflict (bijv. met buurman).

Politiek en het verdelingsvraagstuk

,Volgens diverse auteurs is het verdelingsvraagstuk de kern van de politiek  in de politiek
worden besluiten genomen over de vraag hoe de beschikbare overheidsgelden, plichten en
rechten verdeeld moeten worden.

Lasswell geeft deze definitie voor politiek: wie krijgt er wat, wanneer een hoe?  geeft niet
aan wat er verdeeld moet worden (kan ook gehaktballen).

Lasswell en Kaplan geven deze definitie voor politiek: het vormen en verdelen van macht 
definitie is toepasbaar op ieder sociaal systeem en is daarom te ruim, maar deze definitie
beperkt zich tot het verdelen van macht en is daarom te beperkt.

Easton geeft deze definitie voor politiek: de gezaghebbende toedeling van waarden voor een
samenleving. Mensen streven naar twee soorten waarden na:
- Materiele waarden
- Immateriële waarden
Deze definitie is te weinig afgebakend  de overheid in de politiek zou daardoor niet tot zijn
recht komen.

Politiek en collectieve-actieproblemen

Volgens diverse auteurs staan collectieve-actieproblemen centraal in de politiek. In een
collectieve-actieproblemen conflicteert het eigenbelang van elk individu in een bepaalde
mate met het eigenbelang van ieder ander individu. In dit belangenconflict zal elk individu
zijn eigen belang nastreven  niemands eigenbelang zal gediend zijn: individuele
rationaliteit botst met collectieve rationaliteit.

Collectieve-actieproblemen kunnen zich voordoen bij vrij toegankelijke goederen en bij
publieke goederen.
- Publieke goederen (collectieve goederen) worden gekenmerkt door:
 Ondeelbaarheid: de hoeveelheid van een goed vermindert niet als iemand het
consumeert.
 Niet-uitsluitbaarheid: niemand kan van de consumptie van het goed worden
uitgesloten.
Doordat het ondeelbaar en niet-uitsluit baar is hebben individuen geen prikkel om bij te
dragen aan de totstandkoming of instandhouding  free-riders.

Taylor geeft deze definitie voor politiek: het oplossen van collectieve-actieproblemen. Er zijn
drie manieren om collectieve-actieproblemen op te lossen:
1. Overheidsingrijpen  overheid kan verschillende instrumenten inzetten:
 Fysieke instrumenten: door zelf het publieke goed te produceren of te kopen
 Juridische en handhavingsinstrumenten: door het normeren met wetgeving,
regulering en handhaving  wordt ook wel command and control genoemd.
 Financieel-economische instrumenten: door subsidies te geven, belastingen en
accijnzen te heffen of boetes op te leggen.
 Communicatieve of informatieve instrumenten: door burgers of bedrijven te
beïnvloeden en te informeren.

, 2. De verleiding om te ‘free-riden’ verkleinen: volgens diverse wetenschappers is de
verkleining van free-riders niet iets wat natuurlijk gaat maar moet de overheid daar
vaak optreden.
3. Moraal, normen, waarden en tradities: burgers kunnen ook om morele redenen
vrijwillig samenwerken, of omdat bepaalde tradities dat voorschrijven.
Taylor beperkt politiek tot het oplossen van collectieve-actieproblemen  beperking levert
2 problemen op voor de omschrijving van politiek:
1. Diverse problemen die door sommigen als politieke kwesties worden beschouwd zijn
geen collectieve-actieproblemen (bijv. euthanasie, want daar zijn geen free-riders).
2. Diverse problemen die door niemand politiek genoemd worden kunnen wel als
collectieve-actieproblemen worden aangemerkt (bijv. schoonhouden van een keuken
in een studentenhuishouden).

Politiek: verschillende benaderingen
- Domeinbenadering:
 Niet alles is politiek, maar slechts datgene dat behoort tot het afzonderlijke
politieke terrein  staat, overheid, openbaar bestuur, publieke domein.
 Politiek is een situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn
 Waar mag de overheid zich mee bemoeien en waarmee niet?
- Aspectbenadering:
 Politiek is overal waar mensen met elkaar interacteren. Niet alleen in de sfeer van
de staat en openbaar bestuur maar ook in sport, onderwijs en bedrijven.
 Overal waar een patroon bestaat van macht en gezag is er sprake van politiek.
 Politiek gaat over conflicten, macht, de verdeling van schaarse middelen,
samenwerking en collectieve besluitvorming.

Enkele kenmerken van politiek

Het is een dilemma of een probleem ook een probleem is die de politiek moet oplossen  7
fundamentele waarden bij het maken van beleid waar de politiek mee worstelt:
1. Publiek vs privaat: moet de staat ingrijpen? Wat zijn publieke taken en wat zijn
private taken?
2. Democratie vs leiding: moet de macht bij burgers liggen of bij de leiding en de staat?
3. Vrijheid vs gelijkheid: hoe moeten middelen verdeeld worden? Hoeveel gelijkheid
moet er zijn in een samenleving?
4. Eenheid vs verscheidenheid: staat individuele vrijheid voorop of is de eenheid in de
samenleving belangrijker?
5. Idealisme vs realisme: moet de politiek streven naar het goede en staan idealen
voorop? Of moet de politiek streven naar het haalbare en realiteitszin hebben?
6. Doelmatigheid vs aanvaardbaarheid: moet het beleid vooral doelmatig en rationeel
zijn of is draagvlak voor beleid het belangrijkste?
7. Orde vs verandering: moet de samenleving de bestaande maatschappelijke orde
handhaven en zich langzaam aanpassen of is juist verandering nodig om tot een
ander soort samenleving te komen?

De politiek moet het evenwicht vinden tussen deze verschillende dilemma’s.