Samenvatting Handboek Verstandelijke beperking
Hoofdstuk 1: Ondersteuningsmethoden in de zorg aan mensen met
een beperking
De benadering van mensen met een verstandelijk beperking in termen van paradigma’s. drie
maatschappelijke bewegingen, die elkaar in de tijd min of meer zijn opgevolgd.
- segregatie: sterk medische benadering. Defect of tekort paradigma. Mensen met een
handicap werden als patiënten op een inrichtingsterrein verzorgd en behandeld.
- Normalisatie: pedagogische-ontwikkelingsgerichte benadering. Verstandelijk beperkte
worden gezien als mensen met mogelijkheden. Er is een scheiding tussen psyche en gedrag
gerichte cure en gehandicaptenzorg (care). Het is een ontwikkelingsparadigma of
normalisatieparadigma; aanpassen aan wat de samenleving als normaal beschouwt.
- Integratie/inclusie: Mensen met en verstandelijke beperking zijn net als andere mensen met
rechten en plichten, burger in de samenleving. dit denken is de supportbenadering.
Burgerschapsparadigma.
Ondersteuningsbehoefte
Vier typen ondersteuningsbehoefte beschrijven (schuurman en van der Zwan)
- Normatieve of objectieve behoeften: gedefinieerd door professionals, experts en
wetenschappers.
- De beleefde behoefte: Dat wat de cliënt zelf wil of vindt dat hij nodig heeft.
- De concreet in daden omgezette behoeften: concrete vraag van een cliënt.
- Vergelijkende behoefte: De kenmerken van een bepaalde populatie worden vergeleken met
een specifieke vorm van ondersteuning.
Functioneel model van het menselijk functioneren volgens de AAIDD.
- verstandelijk functioneren: intellectuele mogelijkheden.
- Adaptieve vaardigheden: concrete alledaagse noodzakelijke skills die nodig zijn om te
beantwoorden aan de vereisten van de omgeving.
- Gezondheid heeft zowel lichamelijk als een geestelijke component van sociaal welbevinden.
- Participatie: deelname aan sociale verbanden met bijhorende rollen (gezin, college, vrienden)
- Context: het geheel van fysieke, sociale en bejegeningsaspecten vanuit de omgeving van
mensen in relatie tot persoonlijke factoren.
3 fundamenten voor ondersteuning van de AAIDD
1. De contextuele basis: De context of het milieu waarin de ondersteuning wordt gegeven.
a. De omstandigheden, de voortdurende verandering, de persoon zelf.
2. De ecologische basis: De inzet van ondersteuning op een adequate relatie tussen persoon en
omgeving.
3. De egalitaire basis: Op basis van overtuigingen da alle mensen gelijk zijn. Versterking van
rechten en plichten van alle betrokkenen.
Vier kenmerken van methodische werken te onderscheiden:
- Doelgericht: basis van duidelijke uitgangspunten
- systematisch: verloopt volgens een intern logische opbouw
- procesmatig: verschillende stappen of fasen sluiten op elkaar aan
, - een bewust proces: De uitvoerder weet wat die doet, en waarom en kan dit passend
verantwoorden. (planning, doel en doelmatig)
Set vaste criteria bij methodisch werken:
1. Doel van methode
2. om welke doelgroep(en) gaat het
3. Wat er specifiek ia aan de methode of wat er onderscheidend aan is
4. Welke systematiek en opbouw de methode heeft.
5. De werkwijze
6. het wetenschappelijk kader: onderbouwing methode
7. casuïstiek
Ijkpunten van AAIDD, VGN en criteria voor methodisch werken
1. de ondersteuningsbehoefte staat voorop.
2. Afstemming over de ondersteuningsbehoefte is ‘dialogisch’
3. Capaciteiten van cliënten en hun netwerk worden maximaal bevorderd: het gaat om de vijf
dimensies in onderlinge samenhang die de AAIDD aanduidt.
4. De ondersteuningsmethode heeft een ethische imperatief vanuit een idee van een
rechtvaardige samenleving
5. Er is sprake van een systematische benadering
6. Doelmatigheid vormt een intrinsieke waarde van een methode
Hoofdstuk 3: Vijf mentale slijpstenen voor professionals bij
methodisch werken
Criteria voor ondersteuning van mensen met een licht verstandelijke beperking.
- Doe uitgebreide diagnostiek alvorens te starten met een methode: Breng de cognitief sterke
en zwakke punten in kaart.
- Stem de communicatie af: vereenvoudig taalgebruik, gebruik visuele ondersteuning.
- Maak oefenstof concreet: Sluit aan bij de belevingswereld van de persoon; gebruik
afbeeldingen.
- Heb aandacht voor het vereenvoudigen en structureren van oefenstof en context: geef meer
externe sturing, hanteer meer structuur, vereenvoudig, doseer en orden de informatie en
oefenstof, neem meer tijd.
- Heb aandacht voor het netwerken en voor generalisatie: Denk eraan om het netwerk te
informeren en bij de methode te betrekken, besteed aandacht aan het vasthouden van
vaardigheden die de persoon leert.
- Creëer een veilige en positieve leeromgeving: Besteeds aandacht aan het motiveren van de
persoon, vergroot het zelfvertrouwen, gebruik positieve consequenties voor gewenst gedrag,
stel haalbare doelen, wees sensitief, toon geduld, wees oprecht en eerlijk en gebruik humor.
Eisen voor een methodehandleiding:
- er is een handleiding en protocol
- alle materialen voor werving, uitvoering en evaluatie worden vermeld
- gegevens over kwaliteitsbewaking zijn gespecificeerd.
- ER is een systeem voor overdraagbaarheid van de interventie of begeleiding bij uitvoering.
- de kosten zijn gespecifieerd
- De doelen zijn haalbaar binnen de genoemde randvoorwaarden en kosten.
Hoofdstuk 1: Ondersteuningsmethoden in de zorg aan mensen met
een beperking
De benadering van mensen met een verstandelijk beperking in termen van paradigma’s. drie
maatschappelijke bewegingen, die elkaar in de tijd min of meer zijn opgevolgd.
- segregatie: sterk medische benadering. Defect of tekort paradigma. Mensen met een
handicap werden als patiënten op een inrichtingsterrein verzorgd en behandeld.
- Normalisatie: pedagogische-ontwikkelingsgerichte benadering. Verstandelijk beperkte
worden gezien als mensen met mogelijkheden. Er is een scheiding tussen psyche en gedrag
gerichte cure en gehandicaptenzorg (care). Het is een ontwikkelingsparadigma of
normalisatieparadigma; aanpassen aan wat de samenleving als normaal beschouwt.
- Integratie/inclusie: Mensen met en verstandelijke beperking zijn net als andere mensen met
rechten en plichten, burger in de samenleving. dit denken is de supportbenadering.
Burgerschapsparadigma.
Ondersteuningsbehoefte
Vier typen ondersteuningsbehoefte beschrijven (schuurman en van der Zwan)
- Normatieve of objectieve behoeften: gedefinieerd door professionals, experts en
wetenschappers.
- De beleefde behoefte: Dat wat de cliënt zelf wil of vindt dat hij nodig heeft.
- De concreet in daden omgezette behoeften: concrete vraag van een cliënt.
- Vergelijkende behoefte: De kenmerken van een bepaalde populatie worden vergeleken met
een specifieke vorm van ondersteuning.
Functioneel model van het menselijk functioneren volgens de AAIDD.
- verstandelijk functioneren: intellectuele mogelijkheden.
- Adaptieve vaardigheden: concrete alledaagse noodzakelijke skills die nodig zijn om te
beantwoorden aan de vereisten van de omgeving.
- Gezondheid heeft zowel lichamelijk als een geestelijke component van sociaal welbevinden.
- Participatie: deelname aan sociale verbanden met bijhorende rollen (gezin, college, vrienden)
- Context: het geheel van fysieke, sociale en bejegeningsaspecten vanuit de omgeving van
mensen in relatie tot persoonlijke factoren.
3 fundamenten voor ondersteuning van de AAIDD
1. De contextuele basis: De context of het milieu waarin de ondersteuning wordt gegeven.
a. De omstandigheden, de voortdurende verandering, de persoon zelf.
2. De ecologische basis: De inzet van ondersteuning op een adequate relatie tussen persoon en
omgeving.
3. De egalitaire basis: Op basis van overtuigingen da alle mensen gelijk zijn. Versterking van
rechten en plichten van alle betrokkenen.
Vier kenmerken van methodische werken te onderscheiden:
- Doelgericht: basis van duidelijke uitgangspunten
- systematisch: verloopt volgens een intern logische opbouw
- procesmatig: verschillende stappen of fasen sluiten op elkaar aan
, - een bewust proces: De uitvoerder weet wat die doet, en waarom en kan dit passend
verantwoorden. (planning, doel en doelmatig)
Set vaste criteria bij methodisch werken:
1. Doel van methode
2. om welke doelgroep(en) gaat het
3. Wat er specifiek ia aan de methode of wat er onderscheidend aan is
4. Welke systematiek en opbouw de methode heeft.
5. De werkwijze
6. het wetenschappelijk kader: onderbouwing methode
7. casuïstiek
Ijkpunten van AAIDD, VGN en criteria voor methodisch werken
1. de ondersteuningsbehoefte staat voorop.
2. Afstemming over de ondersteuningsbehoefte is ‘dialogisch’
3. Capaciteiten van cliënten en hun netwerk worden maximaal bevorderd: het gaat om de vijf
dimensies in onderlinge samenhang die de AAIDD aanduidt.
4. De ondersteuningsmethode heeft een ethische imperatief vanuit een idee van een
rechtvaardige samenleving
5. Er is sprake van een systematische benadering
6. Doelmatigheid vormt een intrinsieke waarde van een methode
Hoofdstuk 3: Vijf mentale slijpstenen voor professionals bij
methodisch werken
Criteria voor ondersteuning van mensen met een licht verstandelijke beperking.
- Doe uitgebreide diagnostiek alvorens te starten met een methode: Breng de cognitief sterke
en zwakke punten in kaart.
- Stem de communicatie af: vereenvoudig taalgebruik, gebruik visuele ondersteuning.
- Maak oefenstof concreet: Sluit aan bij de belevingswereld van de persoon; gebruik
afbeeldingen.
- Heb aandacht voor het vereenvoudigen en structureren van oefenstof en context: geef meer
externe sturing, hanteer meer structuur, vereenvoudig, doseer en orden de informatie en
oefenstof, neem meer tijd.
- Heb aandacht voor het netwerken en voor generalisatie: Denk eraan om het netwerk te
informeren en bij de methode te betrekken, besteed aandacht aan het vasthouden van
vaardigheden die de persoon leert.
- Creëer een veilige en positieve leeromgeving: Besteeds aandacht aan het motiveren van de
persoon, vergroot het zelfvertrouwen, gebruik positieve consequenties voor gewenst gedrag,
stel haalbare doelen, wees sensitief, toon geduld, wees oprecht en eerlijk en gebruik humor.
Eisen voor een methodehandleiding:
- er is een handleiding en protocol
- alle materialen voor werving, uitvoering en evaluatie worden vermeld
- gegevens over kwaliteitsbewaking zijn gespecificeerd.
- ER is een systeem voor overdraagbaarheid van de interventie of begeleiding bij uitvoering.
- de kosten zijn gespecifieerd
- De doelen zijn haalbaar binnen de genoemde randvoorwaarden en kosten.
