OPDRACHT 4 GEDRAGSVERANDERING
4.1 FASES VAN GEDRAGSVERANDERING
Bij het uitvoeren van een gezondheidskundige interventie is het belangrijk om
rekening te houden met de fase van gedragsverandering waarin men zich
bevindt. Het transtheoretisch model (Sassen, 2018) beschrijft dat mensen door
verschillende fases gaan bij het aanpassen van hun gedrag. Deze fases lopen van
het nog niet overwegen van verandering tot het daadwerkelijk volhouden van
nieuw gedrag. Door inzicht te krijgen in de fase waarin Henk zich bevindt, kan
beter worden ingespeeld op zijn motivatie en veranderbereidheid.
De eerste fase, precontemplatie, wordt gekenmerkt door het ontbreken van
bewustzijn of de wens tot verandering. In de contemplatiefase begint iemand na
te denken over gedragsaanpassing, maar is nog onzeker over de uitvoering.
Tijdens de voorbereidingsfase wordt een plan opgesteld om nieuw gedrag aan te
leren, waarna in de actiefase daadwerkelijk stappen worden gezet. Wanneer het
gedrag langere tijd wordt volgehouden, bevindt iemand zich in de
onderhoudsfase. Soms kan er sprake zijn van terugval, waarbij oud gedrag
tijdelijk terugkeert (Prochaska & Velicer, 1997).
Door het herkennen van deze fases, kunnen de meest effectieve interventies worden bepaald. Bij
Henk is het belangrijk om hem te ondersteunen bij het volhouden van gezonde leefstijlgewoonten.
Coaching, positieve bekrachtiging en het stellen van haalbare tussendoelen dragen bij aan
gedragsverandering en verkleinen het risico op terugval (Sassen, 2018). In het overzicht hieronder
worden de fases van gedragsverandering bij Henk weergegeven en de rol als
gezondheidsbevorderaar besproken.
Gezondheidsbevorderaar
Fases van Omschrijving fases van Kenmerkende Wat denkt/ Welke
gedragsverandering gedragsverandering gedragingen. voelt iemand? (gespreks)interventies
toegepast op Henk. zijn passend en waarom?
Besluit. Gedrag. Gedachten en gevoel.
Pre- Henk heeft nog geen Bagatelliseert zijn Voelt geen noodzaak De ORBS-methodiek
contemplatiefase intentie om zijn leefstijl te gewicht en legt tot gedragsverandering, (Open vragen,
veranderen, omdat hij niet oorzaken buiten doordat hij weinig Reflectief luisteren,
volledig bewust is van de zichzelf: ouderdom, beperkingen ervaart, Bevestigen,
invloeden van zijn leefstijl temperament en zich over het algemeen Samenvatten) om
en voedingsgewoonten op grote spiermassa. gezond voelt en zijn bewustwording te
zijn gezondheid. gewicht niet als oorzaak creëren.
Rationaliseert zijn ziet. Het doel is inzicht
Hij erkent te zwaar te zijn, (beweeg)gedrag met geven in de relatie
maar verklaart dit onder zijn werk, zoals Hij is ervan overtuigd tussen gedrag en
andere door ouderdom en “redelijk veel dat gewichtsverlies gezondheid, zonder
zijn temperament. beweging” en “maak leidt tot meer honger te oordelen.
Daarnaast legt hij geen gemiddeld 10.000 en nadien juist weer Bepaal in
verband tussen ervaren stappen”. aankomen, waardoor samenspraak met
klachten (stijf, vermoeid motivatie om te starten Henk de
en dyspnoeïsch) en zijn Eet vanuit gewoonte, laag blijft. agendapunten dat
, huidige leefstijl. beloning en gemak: wordt besproken.
grote porties, Overtuigd dat hij Let op non-verbale
Zijn werk als akkerbouwer snoepen, restje niet voldoende beweegt communicatie en
beschouwt hij als bewaren, maar door zijn werk. luister goed (Roke &
voldoende beweging. opeten. Van Pijpen, 2020).
Houdt van snoepen en Creëer een veilige
vindt hapjes of taart bij omgeving waarin
Zoekt externe gezelligheidsmomenten open gesproken kan
oplossingen, zoals horen. worden.
“een pilletje”. Voelt lichte weerstand Neem een open en
wanneer mensen zijn toegankelijke
gedrag ter sprake houding aan (Butcher
brengen en vindt dat hij et al., 1992/2020).
zelf mag bepalen wat
goed voor hem is.
Vertrouwen in succes is
laag, omdat een
eerdere poging niet is
gelukt en hij weinig
resultaat zag.
Contemplatiefase Henk overdenkt zijn Henk staat stil bij zijn Henk beseft dat zijn In deze fase is
huidige leefstijl en huidige leefstijl en de leefstijl invloed heeft motiverende
voedingsgedrag en ziet invloed op zijn op zijn gezondheid, gespreksvoering
steeds meer in dat zijn gezondheid, zoals de maar twijfelt of hij in essentieel, zodat Henk de
huidige leefstijl samenhang tussen staat is dit te voordelen van
(negatieve) invloed heeft voeding, gewicht, veranderen. Hij wil zich verandering weet te
op zijn gezondheid. conditie en fitter voelen, maar benoemen en twijfels kan
bestaande vreest opnieuw te verkennen (voor- en
De stimulans om zich te gezondheidsklachten falen. Hierdoor ervaart nadelen ten aanzien van
gaan verdiepen in en aandoeningen. hij een discrepantie gezonde voedingskeuzes
informatie neemt toe, tussen motivatie en het en aanpassing in leefstijl)
zoals de urgentie bij zijn Hij verdiept zich en vertrouwen om (Sassen, 2018).
gezondheidsaandoeninge vraagt actief naar succesvol te zijn.
n en fysieke fitheid. Echter informatie over Daardoor blijft hij Indien Henk dit wenst,
blijft de twijfel of hij dit gezonde voeding en besluiteloos. bespreek de
daadwerkelijk kan en wil leefstijl. Hij beïnvloedingsfactoren
gaan veranderen. onderzoekt wat van zijn huidige
haalbaar is binnen gezondheidsgedrag op
Momenten van twijfel en zijn dagelijks leven. zijn overgewicht en
inzicht wisselen elkaar af. bespreek de
Gaandeweg probeert hij Soms leest Henk over consequenties, zonder
de barrières te gezonde voeding, oordeel.
verminderen en meer maar vervalt snel in
vertrouwen te oude patronen. Hij Bespreek gezamenlijke
ontwikkelen in zijn kracht heeft nog geen doelen (lang- en
om gewichtsverlies te duidelijke keuze korttermijn) (Roke & Van
bewerkstelligen. gemaakt om zijn Pijpen, 2020).
Desondanks een eerdere eetgedrag te
faal ervaring. veranderen.
Preparatiefase Henk besluit zijn leefstijl te Henk benoemt te Henk voelt zich Ondersteun Henk bij
4.1 FASES VAN GEDRAGSVERANDERING
Bij het uitvoeren van een gezondheidskundige interventie is het belangrijk om
rekening te houden met de fase van gedragsverandering waarin men zich
bevindt. Het transtheoretisch model (Sassen, 2018) beschrijft dat mensen door
verschillende fases gaan bij het aanpassen van hun gedrag. Deze fases lopen van
het nog niet overwegen van verandering tot het daadwerkelijk volhouden van
nieuw gedrag. Door inzicht te krijgen in de fase waarin Henk zich bevindt, kan
beter worden ingespeeld op zijn motivatie en veranderbereidheid.
De eerste fase, precontemplatie, wordt gekenmerkt door het ontbreken van
bewustzijn of de wens tot verandering. In de contemplatiefase begint iemand na
te denken over gedragsaanpassing, maar is nog onzeker over de uitvoering.
Tijdens de voorbereidingsfase wordt een plan opgesteld om nieuw gedrag aan te
leren, waarna in de actiefase daadwerkelijk stappen worden gezet. Wanneer het
gedrag langere tijd wordt volgehouden, bevindt iemand zich in de
onderhoudsfase. Soms kan er sprake zijn van terugval, waarbij oud gedrag
tijdelijk terugkeert (Prochaska & Velicer, 1997).
Door het herkennen van deze fases, kunnen de meest effectieve interventies worden bepaald. Bij
Henk is het belangrijk om hem te ondersteunen bij het volhouden van gezonde leefstijlgewoonten.
Coaching, positieve bekrachtiging en het stellen van haalbare tussendoelen dragen bij aan
gedragsverandering en verkleinen het risico op terugval (Sassen, 2018). In het overzicht hieronder
worden de fases van gedragsverandering bij Henk weergegeven en de rol als
gezondheidsbevorderaar besproken.
Gezondheidsbevorderaar
Fases van Omschrijving fases van Kenmerkende Wat denkt/ Welke
gedragsverandering gedragsverandering gedragingen. voelt iemand? (gespreks)interventies
toegepast op Henk. zijn passend en waarom?
Besluit. Gedrag. Gedachten en gevoel.
Pre- Henk heeft nog geen Bagatelliseert zijn Voelt geen noodzaak De ORBS-methodiek
contemplatiefase intentie om zijn leefstijl te gewicht en legt tot gedragsverandering, (Open vragen,
veranderen, omdat hij niet oorzaken buiten doordat hij weinig Reflectief luisteren,
volledig bewust is van de zichzelf: ouderdom, beperkingen ervaart, Bevestigen,
invloeden van zijn leefstijl temperament en zich over het algemeen Samenvatten) om
en voedingsgewoonten op grote spiermassa. gezond voelt en zijn bewustwording te
zijn gezondheid. gewicht niet als oorzaak creëren.
Rationaliseert zijn ziet. Het doel is inzicht
Hij erkent te zwaar te zijn, (beweeg)gedrag met geven in de relatie
maar verklaart dit onder zijn werk, zoals Hij is ervan overtuigd tussen gedrag en
andere door ouderdom en “redelijk veel dat gewichtsverlies gezondheid, zonder
zijn temperament. beweging” en “maak leidt tot meer honger te oordelen.
Daarnaast legt hij geen gemiddeld 10.000 en nadien juist weer Bepaal in
verband tussen ervaren stappen”. aankomen, waardoor samenspraak met
klachten (stijf, vermoeid motivatie om te starten Henk de
en dyspnoeïsch) en zijn Eet vanuit gewoonte, laag blijft. agendapunten dat
, huidige leefstijl. beloning en gemak: wordt besproken.
grote porties, Overtuigd dat hij Let op non-verbale
Zijn werk als akkerbouwer snoepen, restje niet voldoende beweegt communicatie en
beschouwt hij als bewaren, maar door zijn werk. luister goed (Roke &
voldoende beweging. opeten. Van Pijpen, 2020).
Houdt van snoepen en Creëer een veilige
vindt hapjes of taart bij omgeving waarin
Zoekt externe gezelligheidsmomenten open gesproken kan
oplossingen, zoals horen. worden.
“een pilletje”. Voelt lichte weerstand Neem een open en
wanneer mensen zijn toegankelijke
gedrag ter sprake houding aan (Butcher
brengen en vindt dat hij et al., 1992/2020).
zelf mag bepalen wat
goed voor hem is.
Vertrouwen in succes is
laag, omdat een
eerdere poging niet is
gelukt en hij weinig
resultaat zag.
Contemplatiefase Henk overdenkt zijn Henk staat stil bij zijn Henk beseft dat zijn In deze fase is
huidige leefstijl en huidige leefstijl en de leefstijl invloed heeft motiverende
voedingsgedrag en ziet invloed op zijn op zijn gezondheid, gespreksvoering
steeds meer in dat zijn gezondheid, zoals de maar twijfelt of hij in essentieel, zodat Henk de
huidige leefstijl samenhang tussen staat is dit te voordelen van
(negatieve) invloed heeft voeding, gewicht, veranderen. Hij wil zich verandering weet te
op zijn gezondheid. conditie en fitter voelen, maar benoemen en twijfels kan
bestaande vreest opnieuw te verkennen (voor- en
De stimulans om zich te gezondheidsklachten falen. Hierdoor ervaart nadelen ten aanzien van
gaan verdiepen in en aandoeningen. hij een discrepantie gezonde voedingskeuzes
informatie neemt toe, tussen motivatie en het en aanpassing in leefstijl)
zoals de urgentie bij zijn Hij verdiept zich en vertrouwen om (Sassen, 2018).
gezondheidsaandoeninge vraagt actief naar succesvol te zijn.
n en fysieke fitheid. Echter informatie over Daardoor blijft hij Indien Henk dit wenst,
blijft de twijfel of hij dit gezonde voeding en besluiteloos. bespreek de
daadwerkelijk kan en wil leefstijl. Hij beïnvloedingsfactoren
gaan veranderen. onderzoekt wat van zijn huidige
haalbaar is binnen gezondheidsgedrag op
Momenten van twijfel en zijn dagelijks leven. zijn overgewicht en
inzicht wisselen elkaar af. bespreek de
Gaandeweg probeert hij Soms leest Henk over consequenties, zonder
de barrières te gezonde voeding, oordeel.
verminderen en meer maar vervalt snel in
vertrouwen te oude patronen. Hij Bespreek gezamenlijke
ontwikkelen in zijn kracht heeft nog geen doelen (lang- en
om gewichtsverlies te duidelijke keuze korttermijn) (Roke & Van
bewerkstelligen. gemaakt om zijn Pijpen, 2020).
Desondanks een eerdere eetgedrag te
faal ervaring. veranderen.
Preparatiefase Henk besluit zijn leefstijl te Henk benoemt te Henk voelt zich Ondersteun Henk bij
