Ontwikkelingspsychologie
1. Begrijpen van menselijke ontwikkeling over de levensloop
Psychologie: De studie van denkprocessen, brein en gedrag
- Denkprocessen: Wat er in je hoofd omgaat
- Brein: De biologie die ten grondslag ligt
- Gedrag: De dingen die we doen en waarnemen en interacties met de wereld en andere mensen
Debatten over ontwikkeling:
- Nature vs Nurture -> aangeboren of aangeleerd
- Continuïteit vs Discontinuïteit -> gradueel en geleidelijk proces of grote sprongen met
kwalitatieve verschillen
- Universeel vs Context specifiek -> spelen cultuurverschillen een rol?
- Activiteit vs Passiviteit -> zelf het proces beïnvloeden of externe factoren, als genen, die proces
beïnvloeden
Ontwikkeling persoonlijkheid/sociaal/emotioneel:
- Psychoanalytische theorie (Freud) -> focus op de ontwikkeling en innerlijke dynamiek van de
persoonlijkheid en onbewuste drift op elke leeftijd (oraal, anaal, fallisch, latent en genitaal)
- Psychosociale theorie (Erikson) -> gaat om interactie met sociale wereld. Er zijn per leeftijd
conflicten (vaste stadia) die opgelost moeten worden.
Cognitieve ontwikkeling:
- Piaget -> Kinderen zijn actieve kennis lerers. Door cognitieve ontwikkeling worden nieuwe
modussen van denken ontwikkeld.
Het 'hoe' van ontwikkeling:
- Klassieke conditionering (Watson): neutrale stimilus krijgt betekenis
- Operant (Skinner) : leren door belonen of straffen.
▪ Positieve bekrachtiging – iets prettigs toevoegen
▪ Negatieve bekrachtiging – iets onprettigs wegnemen
▪ Positieve straf – iets onprettigs toevoegen
▪ Negatieve straf – iets prettigs wegnemen
- Sociaal cognitieve theorie (Bandura): Mensen zijn denkende wezens die beloningen verwachten,
onszelf bekrachtigen en straffen. Gedragen aan de hand van de gevolgen die we observeren bij
anderen bij bepaald gedrag.
- Bronfenbrenner:
▪ Microsysteem – de directe omgeving zoals gezin, school en vrienden.
▪ Mesosysteem – de relaties en interacties tussen de verschillende microsystemen
▪ Exosysteem – de indirecte invloeden van omgevingen waar de persoon zelf geen deel van
uitmaakt, zoals het werk van de ouders of beleid van de school.
▪ Macrosysteem – maatschappelijke invloeden, zoals normen, waarden, wetten en tradities.
Chronosysteem - veranderen over tijd
Een sequentieel ontwerp combineert de cross-sectionele (meerder cohorten op 1 moment, toont
leeftijdsverschillen) benadering en de longitudinale benadering (cohorten over langere tijd beoordeeld,
voor ontwikkeling over tijd) in één onderzoek, waarbij meerdere cohorten van individuen meerdere
keren worden beoordeeld.
2. Genen, omgeving en ontwikkeling
Slow life history theory -> veilig, stabiel leven. Veel tijd om te ontdekken op latere leeftijd
Fast life history theory -> onvoorspelbaar, stressvol leven. Leven in het nu
Zygote: bevruchte cel, 23 chromosomen van elk dus 46 totaal.
Mitosis: normale celdeling naar twee.
, 2. Genen, omgeving en ontwikkeling
Slow life history theory -> veilig, stabiel leven. Veel tijd om te ontdekken op latere leeftijd
Fast life history theory -> onvoorspelbaar, stressvol leven. Leven in het nu
Zygote: bevruchte cel, 23 chromosomen van elk dus 46 totaal.
Mitosis: normale celdeling naar twee.
▪ Een mutatie is een verandering in de structuur of rangschikking van een gen. Mutaties
kunnen zowel gunstig als schadelijk zijn.
Meiose: bevruchting. Sperm en ova. Hebben 23 chromosomen in plaats van normale 46.
- Meiosis I
▪ Profase I -> Gelijke chromosomen (één van de moeder, één van de vader) komen naast
elkaar te liggen en kunnen stukjes DNA uitwisselen. Dit heet overkruising of crossing-over,
dat zorgt voor genetische variatie.
▪ Metafase I – De chromosomenparen gaan naast elkaar in het midden van de cel liggen.
▪ Anafase I – De paren worden uit elkaar getrokken (elk paar gaat naar een andere kant van
de cel)
▪ Telofase I en cytokinese – De cel deelt zich in twee cellen.
- Meiosis II
▪ De twee cellen delen zich nog een keer. Aan het eind zijn er vier dochtercellen, elk met de
helft van het aantal chromosomen
Epigenetica -> Transcriptie van DNA (adenine (A), guanine (G), cytosine (C) en thymine (T)) kan alleen
wanneer genen ingeschakeld zijn (“expressie”) DNA wordt omgezet tot RNA, wat gebruikt wordt om
eiwitten aan te maken.
Diathese-stressmodel: Stoornis komt alleen tot uiting wanneer hoog risico gevoeligheid gecombineerd
wordt met stressvolle gebeurtenissen. Effect van genen hangt af van de omgeving.
▪ Passief -> thuisomgeving, ouders hun genotype
▪ Actief -> actief zoeken naar omgevingen
▪ Evocatief -> gedrag van kinderen roept bepaalde omgevingen op
Differentiële gevoeligheid -> gevoeligheid voor omgevingsfactoren voor ontwikkeling
Phenotype: zichtbare kenmerken
Genotype: genen vanuit binnen
Door natuurlijke selectie (sommige genen helpen meer bij aanpassing dan andere) ontstaat genetische
variatie. De genen die beter helpen bij aanpassing omgeving blijven over.
Dominante genen nemen overhand bij recessieve genen
Concordante paren: percentage dezelfde eigenschappen in paren, bijvoorbeeld bij tweelingen
Omdat vrouwen XX hebben, hebben ze een X reserve voor als iets fout gaat in bevruchting tot baby.
Mannen niet, dus gaat sneller fout.
3. Prenatale ontwikkeling en geboorte
Prenatale ontwikkeling:
1) Germinale fase -> eicel wordt bevrucht en wordt zygote die splitst.
2) Embryonale fase -> 3-8 weken. Eerste kenmerken van een mens en organen. Placenta wordt
gevormd, brein begint te ontwikkelen en hart gaat kloppen. Neurale buis moet gevormd worden
en helemaal sluiten voor vitamine B. Geslacht bepaald.
3) Foetale fase -> 9-40 weken. Neuronen ontstaan en myelinisatie. Er is veel hersenontwikkeling:
▪ Profileratie: veel cellen aangemaakt en gedeeld
▪ Migratie: naar juiste deel verplaatst
▪ Differentiatie: rol krijgen op de plek
Teratogenen (alcohol/drugs) veroorzaken problemen bij pasgeborenen. Kunnen leiden tot cognential
malformations (afwijkingen)
1. Begrijpen van menselijke ontwikkeling over de levensloop
Psychologie: De studie van denkprocessen, brein en gedrag
- Denkprocessen: Wat er in je hoofd omgaat
- Brein: De biologie die ten grondslag ligt
- Gedrag: De dingen die we doen en waarnemen en interacties met de wereld en andere mensen
Debatten over ontwikkeling:
- Nature vs Nurture -> aangeboren of aangeleerd
- Continuïteit vs Discontinuïteit -> gradueel en geleidelijk proces of grote sprongen met
kwalitatieve verschillen
- Universeel vs Context specifiek -> spelen cultuurverschillen een rol?
- Activiteit vs Passiviteit -> zelf het proces beïnvloeden of externe factoren, als genen, die proces
beïnvloeden
Ontwikkeling persoonlijkheid/sociaal/emotioneel:
- Psychoanalytische theorie (Freud) -> focus op de ontwikkeling en innerlijke dynamiek van de
persoonlijkheid en onbewuste drift op elke leeftijd (oraal, anaal, fallisch, latent en genitaal)
- Psychosociale theorie (Erikson) -> gaat om interactie met sociale wereld. Er zijn per leeftijd
conflicten (vaste stadia) die opgelost moeten worden.
Cognitieve ontwikkeling:
- Piaget -> Kinderen zijn actieve kennis lerers. Door cognitieve ontwikkeling worden nieuwe
modussen van denken ontwikkeld.
Het 'hoe' van ontwikkeling:
- Klassieke conditionering (Watson): neutrale stimilus krijgt betekenis
- Operant (Skinner) : leren door belonen of straffen.
▪ Positieve bekrachtiging – iets prettigs toevoegen
▪ Negatieve bekrachtiging – iets onprettigs wegnemen
▪ Positieve straf – iets onprettigs toevoegen
▪ Negatieve straf – iets prettigs wegnemen
- Sociaal cognitieve theorie (Bandura): Mensen zijn denkende wezens die beloningen verwachten,
onszelf bekrachtigen en straffen. Gedragen aan de hand van de gevolgen die we observeren bij
anderen bij bepaald gedrag.
- Bronfenbrenner:
▪ Microsysteem – de directe omgeving zoals gezin, school en vrienden.
▪ Mesosysteem – de relaties en interacties tussen de verschillende microsystemen
▪ Exosysteem – de indirecte invloeden van omgevingen waar de persoon zelf geen deel van
uitmaakt, zoals het werk van de ouders of beleid van de school.
▪ Macrosysteem – maatschappelijke invloeden, zoals normen, waarden, wetten en tradities.
Chronosysteem - veranderen over tijd
Een sequentieel ontwerp combineert de cross-sectionele (meerder cohorten op 1 moment, toont
leeftijdsverschillen) benadering en de longitudinale benadering (cohorten over langere tijd beoordeeld,
voor ontwikkeling over tijd) in één onderzoek, waarbij meerdere cohorten van individuen meerdere
keren worden beoordeeld.
2. Genen, omgeving en ontwikkeling
Slow life history theory -> veilig, stabiel leven. Veel tijd om te ontdekken op latere leeftijd
Fast life history theory -> onvoorspelbaar, stressvol leven. Leven in het nu
Zygote: bevruchte cel, 23 chromosomen van elk dus 46 totaal.
Mitosis: normale celdeling naar twee.
, 2. Genen, omgeving en ontwikkeling
Slow life history theory -> veilig, stabiel leven. Veel tijd om te ontdekken op latere leeftijd
Fast life history theory -> onvoorspelbaar, stressvol leven. Leven in het nu
Zygote: bevruchte cel, 23 chromosomen van elk dus 46 totaal.
Mitosis: normale celdeling naar twee.
▪ Een mutatie is een verandering in de structuur of rangschikking van een gen. Mutaties
kunnen zowel gunstig als schadelijk zijn.
Meiose: bevruchting. Sperm en ova. Hebben 23 chromosomen in plaats van normale 46.
- Meiosis I
▪ Profase I -> Gelijke chromosomen (één van de moeder, één van de vader) komen naast
elkaar te liggen en kunnen stukjes DNA uitwisselen. Dit heet overkruising of crossing-over,
dat zorgt voor genetische variatie.
▪ Metafase I – De chromosomenparen gaan naast elkaar in het midden van de cel liggen.
▪ Anafase I – De paren worden uit elkaar getrokken (elk paar gaat naar een andere kant van
de cel)
▪ Telofase I en cytokinese – De cel deelt zich in twee cellen.
- Meiosis II
▪ De twee cellen delen zich nog een keer. Aan het eind zijn er vier dochtercellen, elk met de
helft van het aantal chromosomen
Epigenetica -> Transcriptie van DNA (adenine (A), guanine (G), cytosine (C) en thymine (T)) kan alleen
wanneer genen ingeschakeld zijn (“expressie”) DNA wordt omgezet tot RNA, wat gebruikt wordt om
eiwitten aan te maken.
Diathese-stressmodel: Stoornis komt alleen tot uiting wanneer hoog risico gevoeligheid gecombineerd
wordt met stressvolle gebeurtenissen. Effect van genen hangt af van de omgeving.
▪ Passief -> thuisomgeving, ouders hun genotype
▪ Actief -> actief zoeken naar omgevingen
▪ Evocatief -> gedrag van kinderen roept bepaalde omgevingen op
Differentiële gevoeligheid -> gevoeligheid voor omgevingsfactoren voor ontwikkeling
Phenotype: zichtbare kenmerken
Genotype: genen vanuit binnen
Door natuurlijke selectie (sommige genen helpen meer bij aanpassing dan andere) ontstaat genetische
variatie. De genen die beter helpen bij aanpassing omgeving blijven over.
Dominante genen nemen overhand bij recessieve genen
Concordante paren: percentage dezelfde eigenschappen in paren, bijvoorbeeld bij tweelingen
Omdat vrouwen XX hebben, hebben ze een X reserve voor als iets fout gaat in bevruchting tot baby.
Mannen niet, dus gaat sneller fout.
3. Prenatale ontwikkeling en geboorte
Prenatale ontwikkeling:
1) Germinale fase -> eicel wordt bevrucht en wordt zygote die splitst.
2) Embryonale fase -> 3-8 weken. Eerste kenmerken van een mens en organen. Placenta wordt
gevormd, brein begint te ontwikkelen en hart gaat kloppen. Neurale buis moet gevormd worden
en helemaal sluiten voor vitamine B. Geslacht bepaald.
3) Foetale fase -> 9-40 weken. Neuronen ontstaan en myelinisatie. Er is veel hersenontwikkeling:
▪ Profileratie: veel cellen aangemaakt en gedeeld
▪ Migratie: naar juiste deel verplaatst
▪ Differentiatie: rol krijgen op de plek
Teratogenen (alcohol/drugs) veroorzaken problemen bij pasgeborenen. Kunnen leiden tot cognential
malformations (afwijkingen)
