FA-BA113
hoorcollege 1 – inleiding | Burt Kroes & Edwin van de Worm
Dit is een complete samenvatting van de cursus Planten en verschil homeopathica en kruidengeneesmiddelen
geneesmiddelen gegeven aan de Universiteit van Utrecht. De
Nederlandse naamgeving is donkergroen dikgedrukt. Blauw ● kruiden worden toegepast in:
gemarkeerde tekst is tijdens het hoorcollege benadrukt, oranje ○ antroposofische geneeskunde = vorm van therapie
gemarkeerde tekst is zelf toegevoegd, en groen gemarkeerde tekst is gegeven door artsen met een ander mensbeeld; aparte
belangrijk of kenmerkend. Deze samenvatting is ook vergelijkbaar manier van behandelen met kruiden en homeopathie
zonder markeringen. ○ orthomoleculaire geneeskunde = gebruik van hele hoge
dosering van stoffen die van nature in ons lichaam
summary key voorkomen, e.g. vitamine C, zink
○ zelfzorg
= definition ; extra information ○ TCM = traditionele Chinese geneeskunde
: enumeration → causal relationship ○ ayurveda = traditionele Indiase geneeskunde
# number of {} example
○ homeopathie = geneeskunde waarbij het zelfherstellend
vermogen van het lichaam wordt geactiveerd
toepassingen van planten
● planten spelen een rol in voedsel, kleding (katoen),
bouwmateriaal, dopingmiddel, energietransitie, genotsmiddel
● kruidenmiddelen zijn belangrijk in de maatschappij
○ ⅓ van Nederlanders gebruikt regelmatig kruidenmiddelen;
72% noemt dit gebruik niet bij de huisarts → gevaarlijk,
want kruiden kunnen reageren met geneesmiddelen
○ in ontwikkelingslanden spelen kruidenmiddelen in de
gezondheidszorg een grotere rol dan in Nederland
○ gedurende de coronapandemie keek men ook naar
kruiden voor de ontwikkeling van vaccins of de
behandeling van covid-19
⁕ Bitterspitje (Andrographis paniculata) in Azië ● verschil homeopathica en kruidengeneesmiddelen
⁕ Zeepschorsboom (Quillaja saponaria) bevat een ○ homeopathie = het gelijke met het gelijksoortige genezen
allergeen dat bescherming biedt tegen het ⁕ toediening van een hoge verdunning van een stof om
coronavirus; om de effectiviteit van een vaccin te het tegengestelde effect te kijken, e.g. slaapproblemen
verhogen, worden adjuvants (afkomstig uit bast) → behandelen met koffie, want een kleine
toegevoegd → versterkt immuunrespons hoeveelheid koffie zou slaap induceren
● veel geneesmiddelen zijn halffabricaten = stoffen uit de natuur ⁕ elk geneesmiddel dat volgens een homeopathisch
zijn als model gebruikt voor geneesmiddelenontwikkeling fabricageprocédé wordt verkregen uit homeopathische
grondstoffen genoemde producten, substanties of
mengsels (dus ook niet plantaardige materialen)
○ kruidengeneesmiddel = toepassing van kruiden op basis
van geldende natuurwetenschappelijke principes
⁕ receptor moet worden ge(de)activeerd om in een
● Herfsttijlloos (Colchicum autumnale L.) bepaald effect te resulteren
○ colchicine → behandeling jicht ⁕ geneesmiddelen die als actieve ingrediënten
⁕ minder hartinfarcten (ontstekingsremmer) uitsluitend planten, delen van planten of
● paddenstoelen van het geslacht Psilocybe bevatten psilocybine plantenmaterialen of combinaties daarvan bevatten in
○ psilocybine → behandeling psychiatrische klachten ruwe of bewerkte staat
● planten produceren secundaire metabolieten via fotosynthese
(biochemische processen) die door men wordt gebruikt voor
medicinale toepassingen
○ secundaire metabolieten resulteren in diversiteit
→ planten concurreren met andere planten
→ planten beschermen zich tegen insecten/herbivoren
1
, FA-BA113
hoorcollege 1 – inleiding | Burt Kroes & Edwin van de Worm
● bereiding homeopathica ⁕ meest verkochte OTC (over the counter = vrije
○ vers materiaal met alcohol mengen → mengsel 5-10 verkoop) geneesmiddel in Nederland is een
dagen laten staan → geheel filtreren → filtraat kruidengeneesmiddel, namelijk Echinaforce®
(oertinctuur = geconcentreerd extract) potentiëren ○ kruidengeneesmiddelen zijn natuurproducten, maar niet
(mengsel verdunnen, versterken, waardoor de werking volkomen veilig
toeneemt) ⁕ Chinese steranijs (Illicium vernum) heeft andere
⁕ D1-potentie ← 1:10 = 1 deel oertinctuur, 9 alcohol secundaire metabolieten dan Japanse steranijs
⁕ K-potentie ← 1:100 (Illicium anisatum) die toxische stoffen bevat →
leverschade
⁕ in een vermageringsproduct is per ongeluk Guang
fangji (dat carcinogene stoffen bevat) gebruikt i.p.v.
Han fangi → nierbeschadiging, nierkanker, dialyse
⁕ Wonderboom (Ricinus communis) bevat ricine (toxisch
eiwit) waarvan wonderolie werd gemaakt dat gebruikt
werd als laxeermiddel
⁕ meest toxische stoffen die men kent in de natuur zijn
van plantaardige oorsprong; lever-toxische planten
- Smeerwortel (Symphytum officinale)
- Zilverkaars (Cimicifuga racemosa)
- Kava (Piper methysticum)
⁕ op de groeilocatie van Sint-Janskruid groeit vaak
onkruid dat toxische stoffen bevat en Sint-Janskruid
● kruidengeneesmiddel contamineert met pyrrolizidine-alkaloïden (PA’s) die
○ gedroogde planten en daarvan afgeleide levertoxisch zijn
⁕ afkooksel decocta ⁕ kruiden slecht drogen → schimmelgroei; schimmels
⁕ aftreksel infusa produceren levertoxische stoffen
⁕ tincturen tincturae ⁕ kruidengeneesmiddelen kunnen ook indirect schade
⁕ overige extracten extracta veroorzaken, doordat ze invloed hebben op medicijnen
○ afkooksel = plantenmateriaal mee laten koken om de - Sint-janskruid ciclosporine, anticonceptiva
stoffen eruit te halen - Ginseng digoxine
○ aftreksel = kokend water over plantenmateriaal gieten en - Knoflook saquinavir
het laten trekken - Ginkgo biloba anti-thrombotica
○ tinctuur = vloeibaar kruidenextract; plantendelen in een ○ kruidenmiddelen zijn wel van deze tijd
alcoholische oplossing laten trekken, waardoor de ⁕ metafoor; suiker (component in een kruid) is belangrijk
werkzame stoffen in de vloeistof oplossen voor een cake (kruidengeneesmiddel), maar het is niet
● homeopathisch geneesmiddel de enige factor die belangrijk is voor de cake
○ 85% verdunningen van:
⁕ (meestal verse) planten
⁕ dierlijke producten opzet cursus
⁕ humane producten
⁕ pathogenen ● eindcijfer
⁕ mineralen ○ 75% eindtoets
⁕ chemische stoffen ⁕ aan de structuur herkennen of een molecuul goed
○ niet alle homeopathica zijn verdund oplost in water of vet; afhankelijk van logP-waarde en
⁕ oertinctuur is ook een homeopathisch product pKa = of een molecuul al dan niet geladen is bij een
bepaalde pH
⁕ herkennen tot welke familie een structuur hoort
op/misvattingen over kruidengeneesmiddelen ⁕ waarschijnlijk een extra opdracht uit de werkcolleges
⁕ achtergrondstof van practicum en groepsopdracht
● op/misvattingen over kruidengeneesmiddelen rechtzetten: ⁕ 50 meerkeuzevragen
○ kruidengeneeskunde (herbal medicines) worden ⁕ van behandelde planten moet je 1 toepassing kennen;
wereldwijd wel veel gebruikt Sint-janskruid → depressieve klachten
○ 10% groepsopdracht
○ 15% practicumopdracht/verslag
2
hoorcollege 1 – inleiding | Burt Kroes & Edwin van de Worm
Dit is een complete samenvatting van de cursus Planten en verschil homeopathica en kruidengeneesmiddelen
geneesmiddelen gegeven aan de Universiteit van Utrecht. De
Nederlandse naamgeving is donkergroen dikgedrukt. Blauw ● kruiden worden toegepast in:
gemarkeerde tekst is tijdens het hoorcollege benadrukt, oranje ○ antroposofische geneeskunde = vorm van therapie
gemarkeerde tekst is zelf toegevoegd, en groen gemarkeerde tekst is gegeven door artsen met een ander mensbeeld; aparte
belangrijk of kenmerkend. Deze samenvatting is ook vergelijkbaar manier van behandelen met kruiden en homeopathie
zonder markeringen. ○ orthomoleculaire geneeskunde = gebruik van hele hoge
dosering van stoffen die van nature in ons lichaam
summary key voorkomen, e.g. vitamine C, zink
○ zelfzorg
= definition ; extra information ○ TCM = traditionele Chinese geneeskunde
: enumeration → causal relationship ○ ayurveda = traditionele Indiase geneeskunde
# number of {} example
○ homeopathie = geneeskunde waarbij het zelfherstellend
vermogen van het lichaam wordt geactiveerd
toepassingen van planten
● planten spelen een rol in voedsel, kleding (katoen),
bouwmateriaal, dopingmiddel, energietransitie, genotsmiddel
● kruidenmiddelen zijn belangrijk in de maatschappij
○ ⅓ van Nederlanders gebruikt regelmatig kruidenmiddelen;
72% noemt dit gebruik niet bij de huisarts → gevaarlijk,
want kruiden kunnen reageren met geneesmiddelen
○ in ontwikkelingslanden spelen kruidenmiddelen in de
gezondheidszorg een grotere rol dan in Nederland
○ gedurende de coronapandemie keek men ook naar
kruiden voor de ontwikkeling van vaccins of de
behandeling van covid-19
⁕ Bitterspitje (Andrographis paniculata) in Azië ● verschil homeopathica en kruidengeneesmiddelen
⁕ Zeepschorsboom (Quillaja saponaria) bevat een ○ homeopathie = het gelijke met het gelijksoortige genezen
allergeen dat bescherming biedt tegen het ⁕ toediening van een hoge verdunning van een stof om
coronavirus; om de effectiviteit van een vaccin te het tegengestelde effect te kijken, e.g. slaapproblemen
verhogen, worden adjuvants (afkomstig uit bast) → behandelen met koffie, want een kleine
toegevoegd → versterkt immuunrespons hoeveelheid koffie zou slaap induceren
● veel geneesmiddelen zijn halffabricaten = stoffen uit de natuur ⁕ elk geneesmiddel dat volgens een homeopathisch
zijn als model gebruikt voor geneesmiddelenontwikkeling fabricageprocédé wordt verkregen uit homeopathische
grondstoffen genoemde producten, substanties of
mengsels (dus ook niet plantaardige materialen)
○ kruidengeneesmiddel = toepassing van kruiden op basis
van geldende natuurwetenschappelijke principes
⁕ receptor moet worden ge(de)activeerd om in een
● Herfsttijlloos (Colchicum autumnale L.) bepaald effect te resulteren
○ colchicine → behandeling jicht ⁕ geneesmiddelen die als actieve ingrediënten
⁕ minder hartinfarcten (ontstekingsremmer) uitsluitend planten, delen van planten of
● paddenstoelen van het geslacht Psilocybe bevatten psilocybine plantenmaterialen of combinaties daarvan bevatten in
○ psilocybine → behandeling psychiatrische klachten ruwe of bewerkte staat
● planten produceren secundaire metabolieten via fotosynthese
(biochemische processen) die door men wordt gebruikt voor
medicinale toepassingen
○ secundaire metabolieten resulteren in diversiteit
→ planten concurreren met andere planten
→ planten beschermen zich tegen insecten/herbivoren
1
, FA-BA113
hoorcollege 1 – inleiding | Burt Kroes & Edwin van de Worm
● bereiding homeopathica ⁕ meest verkochte OTC (over the counter = vrije
○ vers materiaal met alcohol mengen → mengsel 5-10 verkoop) geneesmiddel in Nederland is een
dagen laten staan → geheel filtreren → filtraat kruidengeneesmiddel, namelijk Echinaforce®
(oertinctuur = geconcentreerd extract) potentiëren ○ kruidengeneesmiddelen zijn natuurproducten, maar niet
(mengsel verdunnen, versterken, waardoor de werking volkomen veilig
toeneemt) ⁕ Chinese steranijs (Illicium vernum) heeft andere
⁕ D1-potentie ← 1:10 = 1 deel oertinctuur, 9 alcohol secundaire metabolieten dan Japanse steranijs
⁕ K-potentie ← 1:100 (Illicium anisatum) die toxische stoffen bevat →
leverschade
⁕ in een vermageringsproduct is per ongeluk Guang
fangji (dat carcinogene stoffen bevat) gebruikt i.p.v.
Han fangi → nierbeschadiging, nierkanker, dialyse
⁕ Wonderboom (Ricinus communis) bevat ricine (toxisch
eiwit) waarvan wonderolie werd gemaakt dat gebruikt
werd als laxeermiddel
⁕ meest toxische stoffen die men kent in de natuur zijn
van plantaardige oorsprong; lever-toxische planten
- Smeerwortel (Symphytum officinale)
- Zilverkaars (Cimicifuga racemosa)
- Kava (Piper methysticum)
⁕ op de groeilocatie van Sint-Janskruid groeit vaak
onkruid dat toxische stoffen bevat en Sint-Janskruid
● kruidengeneesmiddel contamineert met pyrrolizidine-alkaloïden (PA’s) die
○ gedroogde planten en daarvan afgeleide levertoxisch zijn
⁕ afkooksel decocta ⁕ kruiden slecht drogen → schimmelgroei; schimmels
⁕ aftreksel infusa produceren levertoxische stoffen
⁕ tincturen tincturae ⁕ kruidengeneesmiddelen kunnen ook indirect schade
⁕ overige extracten extracta veroorzaken, doordat ze invloed hebben op medicijnen
○ afkooksel = plantenmateriaal mee laten koken om de - Sint-janskruid ciclosporine, anticonceptiva
stoffen eruit te halen - Ginseng digoxine
○ aftreksel = kokend water over plantenmateriaal gieten en - Knoflook saquinavir
het laten trekken - Ginkgo biloba anti-thrombotica
○ tinctuur = vloeibaar kruidenextract; plantendelen in een ○ kruidenmiddelen zijn wel van deze tijd
alcoholische oplossing laten trekken, waardoor de ⁕ metafoor; suiker (component in een kruid) is belangrijk
werkzame stoffen in de vloeistof oplossen voor een cake (kruidengeneesmiddel), maar het is niet
● homeopathisch geneesmiddel de enige factor die belangrijk is voor de cake
○ 85% verdunningen van:
⁕ (meestal verse) planten
⁕ dierlijke producten opzet cursus
⁕ humane producten
⁕ pathogenen ● eindcijfer
⁕ mineralen ○ 75% eindtoets
⁕ chemische stoffen ⁕ aan de structuur herkennen of een molecuul goed
○ niet alle homeopathica zijn verdund oplost in water of vet; afhankelijk van logP-waarde en
⁕ oertinctuur is ook een homeopathisch product pKa = of een molecuul al dan niet geladen is bij een
bepaalde pH
⁕ herkennen tot welke familie een structuur hoort
op/misvattingen over kruidengeneesmiddelen ⁕ waarschijnlijk een extra opdracht uit de werkcolleges
⁕ achtergrondstof van practicum en groepsopdracht
● op/misvattingen over kruidengeneesmiddelen rechtzetten: ⁕ 50 meerkeuzevragen
○ kruidengeneeskunde (herbal medicines) worden ⁕ van behandelde planten moet je 1 toepassing kennen;
wereldwijd wel veel gebruikt Sint-janskruid → depressieve klachten
○ 10% groepsopdracht
○ 15% practicumopdracht/verslag
2
