I. Fysische geografie van Italië
1. Italië als fysische ruimte
Grenzen van Italië ± gelijk met natuurlijke grenzen:
- Alpen
- Middellandse Zee
- Eilanden: Sicilië en Sardinië
! uitzondering: Corsica, ligt geografisch dicht bij Italië maar hoort bij Frankrijk
Vrij afgebakende identiteit
Fysisch-geografische indeling: 3 delen
- Continentaal Italië
- Italiaans schiereiland (laars)
- Eilanden
Geografische indeling: 3 delen ( meest gebruikte indeling)
komt grotendeels overeen met fysisch-geografische indeling
- Noord-Italië (settentrione)
- Centrum (centro)
- Zuid-Italië + eilanden (meridione)
Noord-Zuid as is 2x zo lang als Oost-West as
2. Noord-Zuid en Oost-West
Noord-Zuid as
- Trait d’union1 tussen Europa & Afrika
- Kerngebied Noord-Italië (Lombardije) dicht bij Centraal-Europa
- Sicilië dicht bij Afrika
afstand tot Tunesië: ca. 150 km
- Afstand Noord-Italië – Centraal-Europa < Noord-Italië – Zuid-Italië
Oost-West as
- Centraal in Middellandse Zee
- Ontmoetingsplaats tussen Oost en West
- Griekse & Spaanse kolonisatie
- Belang van Sicilië ( kruispunt tussen culturen + conflictzone)
Doorgaans vooral de N-Z as van belang
MAAR O-W historisch belangrijk kruispunt van culturen (vooral in het Zuiden)
1
verbinding
1
, 3. Zeeën, rivieren, meren
Zeeën
Middellandse Zee bestaat uit meerdere zeeën deze zijn relatief klein
- Tyrreense Zee
- Adriatische Zee
- Ionische Zee
- Ligurische Zee
Tussen de zeeën: zee-engtes en kanalen
o Lo stretto di Messina: zee-engte tussen Sicilia en Calabria
Verbinding tussen de Tyrreense Zee en de Ionische Zee
Slechts 3km breed
Willen al heel lang een brug bouwen, maar bouw wordt steeds uitgesteld
o Kanaal van Otranto: verbinding tussen Adriatische Zee en Ionische Zee
o Kanaal van Piombino en het Canale di Corsica: scheiding tussen Tyrreense Zee en Ligurische
Zee
o Bocche di Bonifacio: zee-engte tussen Corsica en Sardegna
Verbinding tussen zee van Sardegna en de Tyrreense Zee
12-15 km breed
o Canale di Sicilia: kanaal tussen Sicilië en Afrika
Kustlijnen
Lange kustlijn, slechts 5 regio’s zonder kust
- Piemonte
- Valle d’ Aosta
- Lombardia
- Trentino-Alto Adige
- Umbria
Zeer gevarieerde kustlijn, vnl. aan de westkant
- WEST
o Liguria: steil, grillig, rotsachtig
door nabijheid van de Alpi marittime en de Appennino ligure
o La Spezia – monding Tiber: langgerekt, vlak, zanderig
(met enkele moerassen en uitzonderlijke rotspartijen)
o Monding Tiber – Calabria: grillig, hoogteverschillen; vlaktes, baaien & inhammen vs.
gebergtes
o Calabria: steil & bergachtig, langs de Ionische zee weer regelmatiger
- OOST
o Adriatische kust: veel regelmatiger, ± recht, af en toe onderbroken door uitlopers van de
Apennijnen
o Povlakte: weer grilliger, moerassen & lagunes (door deltavorming)
Alta e bassa pianura2
o Steden liggen voornamelijk in alta pianura
o Bassa pianura: problemen met overstromingen
2
= hoogvlakte en laagvlate
2
,Rivieren
Relatief korte rivieren in Italië
- Langste: Po (652 km) van Oost naar West, mondt uit in de Adriatische Zee
Povlakte
o Noord-Italië
o Opgebouwd uit sedimenten van de Alpen
o Monding = delta (over 2 regio’s: Emilia-Romagna en Veneto)
o Lagere deel: zware kleibodems & moerassig
Pianura padana: bijna 100% gecultiveerd
Drooglegging & landwinning
Enorm vruchtbaar
o In het Noorden, Venetië: lagunes
Regelmatig hoogwaterstanden
Door klimaatopwarming grote problemen: zeespiegel stijgt
zware gebouwen op moerasgrond zakken weg, regelmatige overstromingen
Waterkeringsproject MOSE3: beweegbare dijken (2003-2020)
- < 200 km, behalve Tiber, Arno & Po
- Grote debietverschillen
o Zuid-Italië: zomer: rivieren droog ( fiumara, rivier met onregelmatige verloop)
winter: overvloedige regen modderstromen en aardverschuivingen
o Noord-Italië: verschillen in neerslagdebiet wegsmelten van gletsjers in Alpen
Meren
- Vooral in de vooralpen en Centraal-Italië
- Meest bekende: Lago di Garda (grootste), Lago di Como, Lago maggiore, Lago di Lugano
- Op het schiereiland: Lago Trasimeno, Lago Bolsena, Lago di Nemi
- Lago di Fùcino: drooggelegd in de 19e eeuw
4. Reliëf
Vlakke gebieden 25%
- Kustvlaktes, riviervlaktes & binnenvlaktes
- Belangrijk: Povlakte
- Andere: Valdarno (r), Maremma (k), piana di Catania (k), Tavoliere delle Puglie (b), piana del
Volturno (b)
- Polderwerken en drooglegging
Vruchtbaar!
Heuvelland 40%
- Toscaanse heuvellandschap
- Marche en Sardegna
3
Verwijzing naar Mozes
3
, Gebergtes 35%
- Alpen
o Noord-Italië: van de grens met Frankrijk tot de grens met Slovenië
o Hoogste toppen: Monte Bianco, Monte Rosa, Cervino (Matterhorn)
o Dolomiti
Trentino, Alto Adige & Veneto
Karakteristieke geologie & uitzicht: kleur en vorm
dolomiet, graniet & zandsteen
o Julische Alpen & Karstgebergte
- Apennijnen
o Liguria tot Calabria, Sicilië
o Noordelijke Apennijnen: Liguria, Emilia-Romagna, Toscana; wisselende hoogte
o Centrale Apennijnen: Umbria, Marche, Lazio, Abruzzo; bergachtig
o Zuidelijke Apennijnen: Campania, Basilicata, Calabria
o Sicilië (bergruggen Noord-Sicilië), de Etna
5. Continent, schiereiland, eiland
Noord-Italië: Europese continent
Midden- en Zuid-Italië: schiereiland: laars
Eilanden: Sicilia, Sardegna4 + kleine eilanden (o.a. Elba)
bij SICILIA: bij SARDEGNA:
- Eolische eilanden - “Aparte” plaats (geografisch +
- Ustica, Pantelleria cultureel)
- Egadische eilanden - Geologische eenheid met Corsica
- Pelagische eilanden - Bocche di Bonifacio
ELBA: CAPRI & ISCHIA
- Onderdeel v. Toscana - Kust v. Napels
- Arcipelago toscano - Beangrijk voor toerisme!
6. De aarde beweegt
Italië heeft een complexe geologische structuur
ligt op de breuklijn tussen de Euraziatische en de Afrikaanse continentale plaat
Ontstaan van bergketens
Seismologische activiteit: aardbevingen
o 20e eeuw: veel grote aardbevingen, enorme verwoestingen, veel doden
(1908, 1915, 1976, 1980, 2009)
o 2016-2017: reeks aardbevingen in de centrale Apennijnen
Vulkanisme
o Actief enkel in het Zuiden: Sicilië, Eolische eilanden, Campania en Campi Flegrei (bij
Napels) (2019)
il bradisismo: bewegende zeebodem die op hele korte tijd naar boven en beneden
gaat
4
Maar net iets kleiner dan België
4
1. Italië als fysische ruimte
Grenzen van Italië ± gelijk met natuurlijke grenzen:
- Alpen
- Middellandse Zee
- Eilanden: Sicilië en Sardinië
! uitzondering: Corsica, ligt geografisch dicht bij Italië maar hoort bij Frankrijk
Vrij afgebakende identiteit
Fysisch-geografische indeling: 3 delen
- Continentaal Italië
- Italiaans schiereiland (laars)
- Eilanden
Geografische indeling: 3 delen ( meest gebruikte indeling)
komt grotendeels overeen met fysisch-geografische indeling
- Noord-Italië (settentrione)
- Centrum (centro)
- Zuid-Italië + eilanden (meridione)
Noord-Zuid as is 2x zo lang als Oost-West as
2. Noord-Zuid en Oost-West
Noord-Zuid as
- Trait d’union1 tussen Europa & Afrika
- Kerngebied Noord-Italië (Lombardije) dicht bij Centraal-Europa
- Sicilië dicht bij Afrika
afstand tot Tunesië: ca. 150 km
- Afstand Noord-Italië – Centraal-Europa < Noord-Italië – Zuid-Italië
Oost-West as
- Centraal in Middellandse Zee
- Ontmoetingsplaats tussen Oost en West
- Griekse & Spaanse kolonisatie
- Belang van Sicilië ( kruispunt tussen culturen + conflictzone)
Doorgaans vooral de N-Z as van belang
MAAR O-W historisch belangrijk kruispunt van culturen (vooral in het Zuiden)
1
verbinding
1
, 3. Zeeën, rivieren, meren
Zeeën
Middellandse Zee bestaat uit meerdere zeeën deze zijn relatief klein
- Tyrreense Zee
- Adriatische Zee
- Ionische Zee
- Ligurische Zee
Tussen de zeeën: zee-engtes en kanalen
o Lo stretto di Messina: zee-engte tussen Sicilia en Calabria
Verbinding tussen de Tyrreense Zee en de Ionische Zee
Slechts 3km breed
Willen al heel lang een brug bouwen, maar bouw wordt steeds uitgesteld
o Kanaal van Otranto: verbinding tussen Adriatische Zee en Ionische Zee
o Kanaal van Piombino en het Canale di Corsica: scheiding tussen Tyrreense Zee en Ligurische
Zee
o Bocche di Bonifacio: zee-engte tussen Corsica en Sardegna
Verbinding tussen zee van Sardegna en de Tyrreense Zee
12-15 km breed
o Canale di Sicilia: kanaal tussen Sicilië en Afrika
Kustlijnen
Lange kustlijn, slechts 5 regio’s zonder kust
- Piemonte
- Valle d’ Aosta
- Lombardia
- Trentino-Alto Adige
- Umbria
Zeer gevarieerde kustlijn, vnl. aan de westkant
- WEST
o Liguria: steil, grillig, rotsachtig
door nabijheid van de Alpi marittime en de Appennino ligure
o La Spezia – monding Tiber: langgerekt, vlak, zanderig
(met enkele moerassen en uitzonderlijke rotspartijen)
o Monding Tiber – Calabria: grillig, hoogteverschillen; vlaktes, baaien & inhammen vs.
gebergtes
o Calabria: steil & bergachtig, langs de Ionische zee weer regelmatiger
- OOST
o Adriatische kust: veel regelmatiger, ± recht, af en toe onderbroken door uitlopers van de
Apennijnen
o Povlakte: weer grilliger, moerassen & lagunes (door deltavorming)
Alta e bassa pianura2
o Steden liggen voornamelijk in alta pianura
o Bassa pianura: problemen met overstromingen
2
= hoogvlakte en laagvlate
2
,Rivieren
Relatief korte rivieren in Italië
- Langste: Po (652 km) van Oost naar West, mondt uit in de Adriatische Zee
Povlakte
o Noord-Italië
o Opgebouwd uit sedimenten van de Alpen
o Monding = delta (over 2 regio’s: Emilia-Romagna en Veneto)
o Lagere deel: zware kleibodems & moerassig
Pianura padana: bijna 100% gecultiveerd
Drooglegging & landwinning
Enorm vruchtbaar
o In het Noorden, Venetië: lagunes
Regelmatig hoogwaterstanden
Door klimaatopwarming grote problemen: zeespiegel stijgt
zware gebouwen op moerasgrond zakken weg, regelmatige overstromingen
Waterkeringsproject MOSE3: beweegbare dijken (2003-2020)
- < 200 km, behalve Tiber, Arno & Po
- Grote debietverschillen
o Zuid-Italië: zomer: rivieren droog ( fiumara, rivier met onregelmatige verloop)
winter: overvloedige regen modderstromen en aardverschuivingen
o Noord-Italië: verschillen in neerslagdebiet wegsmelten van gletsjers in Alpen
Meren
- Vooral in de vooralpen en Centraal-Italië
- Meest bekende: Lago di Garda (grootste), Lago di Como, Lago maggiore, Lago di Lugano
- Op het schiereiland: Lago Trasimeno, Lago Bolsena, Lago di Nemi
- Lago di Fùcino: drooggelegd in de 19e eeuw
4. Reliëf
Vlakke gebieden 25%
- Kustvlaktes, riviervlaktes & binnenvlaktes
- Belangrijk: Povlakte
- Andere: Valdarno (r), Maremma (k), piana di Catania (k), Tavoliere delle Puglie (b), piana del
Volturno (b)
- Polderwerken en drooglegging
Vruchtbaar!
Heuvelland 40%
- Toscaanse heuvellandschap
- Marche en Sardegna
3
Verwijzing naar Mozes
3
, Gebergtes 35%
- Alpen
o Noord-Italië: van de grens met Frankrijk tot de grens met Slovenië
o Hoogste toppen: Monte Bianco, Monte Rosa, Cervino (Matterhorn)
o Dolomiti
Trentino, Alto Adige & Veneto
Karakteristieke geologie & uitzicht: kleur en vorm
dolomiet, graniet & zandsteen
o Julische Alpen & Karstgebergte
- Apennijnen
o Liguria tot Calabria, Sicilië
o Noordelijke Apennijnen: Liguria, Emilia-Romagna, Toscana; wisselende hoogte
o Centrale Apennijnen: Umbria, Marche, Lazio, Abruzzo; bergachtig
o Zuidelijke Apennijnen: Campania, Basilicata, Calabria
o Sicilië (bergruggen Noord-Sicilië), de Etna
5. Continent, schiereiland, eiland
Noord-Italië: Europese continent
Midden- en Zuid-Italië: schiereiland: laars
Eilanden: Sicilia, Sardegna4 + kleine eilanden (o.a. Elba)
bij SICILIA: bij SARDEGNA:
- Eolische eilanden - “Aparte” plaats (geografisch +
- Ustica, Pantelleria cultureel)
- Egadische eilanden - Geologische eenheid met Corsica
- Pelagische eilanden - Bocche di Bonifacio
ELBA: CAPRI & ISCHIA
- Onderdeel v. Toscana - Kust v. Napels
- Arcipelago toscano - Beangrijk voor toerisme!
6. De aarde beweegt
Italië heeft een complexe geologische structuur
ligt op de breuklijn tussen de Euraziatische en de Afrikaanse continentale plaat
Ontstaan van bergketens
Seismologische activiteit: aardbevingen
o 20e eeuw: veel grote aardbevingen, enorme verwoestingen, veel doden
(1908, 1915, 1976, 1980, 2009)
o 2016-2017: reeks aardbevingen in de centrale Apennijnen
Vulkanisme
o Actief enkel in het Zuiden: Sicilië, Eolische eilanden, Campania en Campi Flegrei (bij
Napels) (2019)
il bradisismo: bewegende zeebodem die op hele korte tijd naar boven en beneden
gaat
4
Maar net iets kleiner dan België
4
