Nederlands Recht Begrepen – Summary
H1 Recht
Het belangrijkste doel van het recht is het ordenen van de samenleving en het geven van
regels om conflicten op te lossen zodat de orde kan terugkeren.
Het recht is het geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
Er zijn verschillende rechtsgebieden:
Staatsrecht
Het staatsrecht geeft grondregels voor de organisatie van de Staat. Het biedt een beschrijving
van de verschillende organen van de Staat, van hun onderlinge verhouding en van de relatie
tussen burger en overheid.
Bestuursrecht
Het bestuursrecht biedt een ‘organisatieplaatje’ van de overheid. Het schetst de overheid ‘in
ruste’. Het bestuursrecht houdt zicht bezig met de overheid ‘in actie’. Het geeft regels over de
bestuurstaak van de overheid. Het bestuursrecht biedt burgers het recht op bezwaar en beroep
als ze zich tegen handelingen of besluiten van de besturende overheid willen verzetten.
Strafrecht
Typerend voor het strafrecht is dat het verboden gedragingen beschrijft waarop een straf
staat. In het strafrecht spelen politie, Openbaar Ministerie en de rechter een belangrijke rol.
De politie spoort strafbare feiten op en de personen die van deze feiten verdacht worden. Het
Openbaar Ministerie beslist op basis van het opsporingsonderzoek of de verdachten zullen
worden vervolgd (de zaak wordt aan de recht voorgelegd). Het is de taak van de rechter om
het bewijst te beoordelen dat het Openbaar Ministerie voor de verdenking aanlevert. Meent
de rechter dat er voldoende bewijs is geleverd dat de verdachte het strafbaar feit heeft begaan,
dan is het ook de taak van de rechter om te beslissen of en zo ja welke straf hij de
veroordeelde oplegt. Het Openbaar Ministerie is er daarna verantwoordelijk voor dat de
veroordeelde de straf ook feitelijk ondergaat.
Burgerlijk recht
Het burgerlijk recht regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers (en bedrijven) onderling.
Deze rechtsrelaties kunnen van heel verschillende aard zijn. Het burgerlijk recht wordt ook
wel civiel recht of privaatrecht genoemd.
Het staatsrecht, het bestuursrecht en het strafrecht behoren tot het publiekrecht. In het
burgerlijk recht heeft de overheid geen specifieke taak, want daarin gaat het om
rechtsverhoudingen tussen burgers onderling. Het burgerlijk recht behoort tot het
privaatrecht.
,Binnen het publiekrecht heeft de overheid wel een specifieke rol. Ze is daar ‘hoedster van het
algemeen belang’. Om het algemeen belang, het gemeenschappelijk belang van alle burgers,
goed te kunnen behartigen, beschikken organen van de overheid binnen het publiekrecht over
specifieke bevoegdheden waarmee ze de ‘medewerking’ van burgers en organisaties zo nodig
kunnen afdwingen.
Het materieel recht beschrijft rechten en plichten van mensen en instellingen. Het formeel
recht wordt pas van belang als materiele rechten geschonden worden of als er een redelijk
vermoeden bestaat dat een dergelijke schending heeft plaatsgevonden. Het formeel recht
geeft namelijk antwoord op de vraag wat er kan worden gedaan tegen schending van een
recht of een plicht uit het materieel recht.
Samenvattend kan worden gezegd dat het materieel recht de inhoud van het recht beschrijft,
rechten en plichten, en dat het formeel recht vooral procesrecht bevat.
Materieel recht --> Rechten en plichten
Formeel recht --> Handhaving van het materieel recht
Ieder land is vrij om zijn eigen rechtsregels te maken. Deze regels gelden alleen op het
grondgebied van dat land. We noemen dit het nationaal recht. Daarnaast is er het
internationaal recht, dat de rechtsrelaties tussen verschillende staten regelt. Dit soort
rechtsrelaties wordt vooral vastgelegd in verdragen.
De rechtsregels die we onder andere in wetten en verdragen vinden, vormen samen het
objectieve recht. De rechten en bevoegdheden die mensen aan dit objectieve recht ontlenen,
worden subjectieve rechten genoemd. De regels in het objectieve recht die betrekking hebben
op rechten van mensen vormen de basis van de subjectieve rechten die zij kunnen uitoefenen.
, H2 Rechtsbronnen
De plaatsen waar het recht te vinden is, worden rechtsbronnen genoemd. De 4 belangrijkste
rechtsbronnen zijn:
Het internationale verdrag
De wet
De jurisprudentie
De gewoonte
Een overheidsregel met algemene werking wordt een ‘wet’ genoemd. Dit begrip heeft echter
nog een tweede betekenis. Met ‘wet’ wordt namelijk ook gedoeld op een besluit afkomstig
van de regering en de volksvertegenwoordiging samen. Om deze 2 verschillende
betekenissen van het begrip ‘wet’ uit elkaar te houden, worden de termen ‘wet in formele zin’
en ‘wet in materiele zin’ gebruikt.
Een wet in formele zin is een besluit afkomstig van de regering en de
volksvertegenwoordiging samen, dat volgens een vaste procedure tot stand is gekomen. Bij
een wet in formele zin is de aandacht gericht op de procedure en op de maker van de wet.
Alleen wetten afkomstig van de ‘hoogste’ wetgever, namelijk de regering en
volksvertegenwoordiging samen, en tot stand gekomen volgens een in de Grondwet
vastgestelde procedure, zijn wetten in formele zin.
Een wet in materiele zin is de verzamelnaam voor alle algemeen verbindende
overheidsvoorschriften, ongeacht welk wetgevend overheidsorgaan het voorschrift heeft
gemaakt. Bij een wet in materiele zin gaat het erom voor wie de regel is bedoeld. Als de
overheidsregel algemene werking heeft, of voor een bepaalde groep mensen geldt, is het een
wet in materiele zin.
Aan de naam van een wet is altijd te zien of het om een wet in formele zin gaat. De naam van
een wet in formele zin bevat namelijk altijd de term ‘wet’.
Beide wetsbegrippen, wet in materiele zin en wet in formele zin, overlappen elkaar
gedeeltelijk. De meeste wetten in formele zin hebben algemene werking en zijn ook wetten in
materiele zin. Onder het materieel wetsbegrip vallen echter veel meer overheidsregels dan
wetten in formele zin. Want iedere overheidsregel met algemene werking is een wet in
materiele zin.
Er zijn een paar wetten in formele zin die geen algemene werking hebben. Dit zijn wetten in
formele zin die geen wet in materiele zin zijn.
H1 Recht
Het belangrijkste doel van het recht is het ordenen van de samenleving en het geven van
regels om conflicten op te lossen zodat de orde kan terugkeren.
Het recht is het geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
Er zijn verschillende rechtsgebieden:
Staatsrecht
Het staatsrecht geeft grondregels voor de organisatie van de Staat. Het biedt een beschrijving
van de verschillende organen van de Staat, van hun onderlinge verhouding en van de relatie
tussen burger en overheid.
Bestuursrecht
Het bestuursrecht biedt een ‘organisatieplaatje’ van de overheid. Het schetst de overheid ‘in
ruste’. Het bestuursrecht houdt zicht bezig met de overheid ‘in actie’. Het geeft regels over de
bestuurstaak van de overheid. Het bestuursrecht biedt burgers het recht op bezwaar en beroep
als ze zich tegen handelingen of besluiten van de besturende overheid willen verzetten.
Strafrecht
Typerend voor het strafrecht is dat het verboden gedragingen beschrijft waarop een straf
staat. In het strafrecht spelen politie, Openbaar Ministerie en de rechter een belangrijke rol.
De politie spoort strafbare feiten op en de personen die van deze feiten verdacht worden. Het
Openbaar Ministerie beslist op basis van het opsporingsonderzoek of de verdachten zullen
worden vervolgd (de zaak wordt aan de recht voorgelegd). Het is de taak van de rechter om
het bewijst te beoordelen dat het Openbaar Ministerie voor de verdenking aanlevert. Meent
de rechter dat er voldoende bewijs is geleverd dat de verdachte het strafbaar feit heeft begaan,
dan is het ook de taak van de rechter om te beslissen of en zo ja welke straf hij de
veroordeelde oplegt. Het Openbaar Ministerie is er daarna verantwoordelijk voor dat de
veroordeelde de straf ook feitelijk ondergaat.
Burgerlijk recht
Het burgerlijk recht regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers (en bedrijven) onderling.
Deze rechtsrelaties kunnen van heel verschillende aard zijn. Het burgerlijk recht wordt ook
wel civiel recht of privaatrecht genoemd.
Het staatsrecht, het bestuursrecht en het strafrecht behoren tot het publiekrecht. In het
burgerlijk recht heeft de overheid geen specifieke taak, want daarin gaat het om
rechtsverhoudingen tussen burgers onderling. Het burgerlijk recht behoort tot het
privaatrecht.
,Binnen het publiekrecht heeft de overheid wel een specifieke rol. Ze is daar ‘hoedster van het
algemeen belang’. Om het algemeen belang, het gemeenschappelijk belang van alle burgers,
goed te kunnen behartigen, beschikken organen van de overheid binnen het publiekrecht over
specifieke bevoegdheden waarmee ze de ‘medewerking’ van burgers en organisaties zo nodig
kunnen afdwingen.
Het materieel recht beschrijft rechten en plichten van mensen en instellingen. Het formeel
recht wordt pas van belang als materiele rechten geschonden worden of als er een redelijk
vermoeden bestaat dat een dergelijke schending heeft plaatsgevonden. Het formeel recht
geeft namelijk antwoord op de vraag wat er kan worden gedaan tegen schending van een
recht of een plicht uit het materieel recht.
Samenvattend kan worden gezegd dat het materieel recht de inhoud van het recht beschrijft,
rechten en plichten, en dat het formeel recht vooral procesrecht bevat.
Materieel recht --> Rechten en plichten
Formeel recht --> Handhaving van het materieel recht
Ieder land is vrij om zijn eigen rechtsregels te maken. Deze regels gelden alleen op het
grondgebied van dat land. We noemen dit het nationaal recht. Daarnaast is er het
internationaal recht, dat de rechtsrelaties tussen verschillende staten regelt. Dit soort
rechtsrelaties wordt vooral vastgelegd in verdragen.
De rechtsregels die we onder andere in wetten en verdragen vinden, vormen samen het
objectieve recht. De rechten en bevoegdheden die mensen aan dit objectieve recht ontlenen,
worden subjectieve rechten genoemd. De regels in het objectieve recht die betrekking hebben
op rechten van mensen vormen de basis van de subjectieve rechten die zij kunnen uitoefenen.
, H2 Rechtsbronnen
De plaatsen waar het recht te vinden is, worden rechtsbronnen genoemd. De 4 belangrijkste
rechtsbronnen zijn:
Het internationale verdrag
De wet
De jurisprudentie
De gewoonte
Een overheidsregel met algemene werking wordt een ‘wet’ genoemd. Dit begrip heeft echter
nog een tweede betekenis. Met ‘wet’ wordt namelijk ook gedoeld op een besluit afkomstig
van de regering en de volksvertegenwoordiging samen. Om deze 2 verschillende
betekenissen van het begrip ‘wet’ uit elkaar te houden, worden de termen ‘wet in formele zin’
en ‘wet in materiele zin’ gebruikt.
Een wet in formele zin is een besluit afkomstig van de regering en de
volksvertegenwoordiging samen, dat volgens een vaste procedure tot stand is gekomen. Bij
een wet in formele zin is de aandacht gericht op de procedure en op de maker van de wet.
Alleen wetten afkomstig van de ‘hoogste’ wetgever, namelijk de regering en
volksvertegenwoordiging samen, en tot stand gekomen volgens een in de Grondwet
vastgestelde procedure, zijn wetten in formele zin.
Een wet in materiele zin is de verzamelnaam voor alle algemeen verbindende
overheidsvoorschriften, ongeacht welk wetgevend overheidsorgaan het voorschrift heeft
gemaakt. Bij een wet in materiele zin gaat het erom voor wie de regel is bedoeld. Als de
overheidsregel algemene werking heeft, of voor een bepaalde groep mensen geldt, is het een
wet in materiele zin.
Aan de naam van een wet is altijd te zien of het om een wet in formele zin gaat. De naam van
een wet in formele zin bevat namelijk altijd de term ‘wet’.
Beide wetsbegrippen, wet in materiele zin en wet in formele zin, overlappen elkaar
gedeeltelijk. De meeste wetten in formele zin hebben algemene werking en zijn ook wetten in
materiele zin. Onder het materieel wetsbegrip vallen echter veel meer overheidsregels dan
wetten in formele zin. Want iedere overheidsregel met algemene werking is een wet in
materiele zin.
Er zijn een paar wetten in formele zin die geen algemene werking hebben. Dit zijn wetten in
formele zin die geen wet in materiele zin zijn.
