H1.1
Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
Sociale psychologie: de studie naar de manier waarop gedachten,
gevoelens en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de (fysieke
of niet-fysieke) aanwezigheid van andere mensen, de sociale situatie.
Sociale invloed: het gaat hierbij om het effect dat andere personen
hebben op onze eigen gedachten, gevoelens, houdingen of gedragingen.
- Dit kan door directe invloeden (overtuigen), door enkel de
aanwezigheid van anderen of zelfs door de normen en waarden van
mensen die niet aanwezig zijn (zoals ouders).
Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
Kurt Lewin is een van de oprichters van de sociale psychologie, hij
bracht inzichten over uit Nazi-Duitsland met een sterke focus op
sociale problemen.
Psychologen hebben veel geleerd van de filosofische theorieën over
bewustzijn en over hoe mensen een mening vormen over de sociale
wereld.
Tegenwoordig proberen sociaal psychologen het menselijk gedrag te
verklaren op empirische wijze, dus door het testen van hypotheses
met behulp van onderzoeken en experimenten.
Als wetenschappers hebben zij dan ook als doel om antwoorden te
vinden op diverse vraagstukken uit het dagelijkse leven.
Mensen hebben vaak de neiging om (schokkende) gebeurtenissen te
verklaren en daarmee te versimpelen. Er zijn echter zoveel sociale
verklaringen die allemaal logisch lijken, dat het onduidelijk is welke
de correcte is. Vaak spreken de verklaringen elkaar ook tegen.
Sociaal psychologen kunnen een ‘educated guess’ of een
hypothese maken over welke van deze verklaringen het meest
waarschijnlijk is en deze vervolgens testen.
Disciplines van sociale psychologie: (evolutionaire psychologie, p.
28)
Evolutionaire psychologie: legt sociaal gedrag uit in termen van
genetische factoren dat zich heeft ontwikkeld over tijd door
natuurlijke selectie.
De disciplines die het sterkst gerelateerd zijn aan sociale
psychologie:
- Sociologie: richt zich op groepen mensen (afkomst, leeftijd,
land) en heeft hierbij vaak dezelfde interessegebieden als
sociale psychologie (zoals agressie).
- Persoonlijkheidspsychologie: bestudeert individuele
verschillen (min of meer ongeacht de omstandigheden).
Sociale psychologie ligt in het midden en richt zich op het
individu in de context van een sociale situatie en op universele
psychologische processen die mensen vatbaar(der) maken voor
sociale invloed (individuele persoonlijkheid blijkt hierbij vaak een
ondergeschikte rol te spelen).
, Omdat sociale psychologie nog een vrij jonge wetenschap is die zich
voornamelijk heeft ontwikkeld in de VS, zijn veel bevindingen nog
niet getoetst in andere werelddelen, wat nodig is om te bepalen of
ze universeel zijn.
- Cross-cultureel onderzoek: heel belangrijk omdat daarmee
theorieën worden aangescherpt.
Invloed van een situatie op interpretatie:
Fundamentele attributiefout: in een situatie wordt de invloed
van de omgevingsfactoren (de sociale invloed) onderschat, terwijl de
invloed van de persoonlijkheid op het gedrag wordt overschat.
Deze ‘oversimplificatie’ kan ertoe leiden dat we een slachtoffer
aanwijzen als schuldige terwijl het individu overmeesterd werd door
vrijwel onweerstaanbare sociale krachten. Ook geeft het ons een
vals veilig gevoel. Als we aannemen dat terroristen zware
psychologische problemen hebben, lijkt de kans kleiner dat het ons
overkomt. Hiermee onderschatten we onze eigen beïnvloedbaarheid
door sociaal psychologische processen.
Experiment van Stanford over de benaming van een spel laat zien
dat de situatie sterker meetelt dan iemands karakter.
H1.2
Wat is de kracht van sociale interpretatie?
Kracht van sociale interpretatie:
Voor sociaal psychologen is de relatie tussen de sociale omgeving en
het individu tweerichtingsverkeer. De situatie beïnvloedt het
gedrag maar het gedrag is ook afhankelijk van de interpretatie,
oftewel ‘construal’, van de sociale omgeving.
Om deze reden is het voor sociaal psychologen vaak belangrijker
om te begrijpen hoe mensen hun omgeving waarnemen en
interpreteren dan te begrijpen wat er zich werkelijk in de omgeving
afspeelt.
- Behavioristen stellen dat je menselijk gedrag alleen kunt
begrijpen door naar omgevingsfactoren te kijken: hoe
positieve en negatieve ervaringen gedrag aanmoedigen of
afremmen. Ze negeren bewust cognitie (denken en voelen)
omdat ze dit te vaag vinden voor wetenschappelijk onderzoek.
Toch is gedrag vaak te complex om alleen via observaties te
verklaren, en reageren individuen verschillend op dezelfde
situatie, waardoor de rol van interpretatie over het hoofd
wordt gezien.
- In de Gestaltpsychologie ligt de nadruk juist op hoe mensen
hun omgeving subjectief waarnemen en interpreteren. Het
idee is dat “het geheel meer is dan de som der delen.” Kurt
Lewin breidde deze principes uit naar sociale psychologie en
, legde nadruk op het concept van construal (de persoonlijke
interpretatie van situaties).
Construal kan grote gevolgen hebben, zoals bij naïef
realisme (Ross), waarbij mensen hun eigen ideeën als
superieur zien. Dit kan problemen veroorzaken in bijvoorbeeld
internationale onderhandelingen of juridische zaken.
H1.3
Waar komen contruals vandaan?
Waar komen construals vandaan:
Twee belangrijke menselijke basismotieven:
1. De behoefte om je goed te voelen over jezelf (‘self-esteem
approach’),
- Eigenwaarde: de mate waarin mensen zichzelf als goed en
competent beschouwen, waarbij sommige mensen behoefte
hebben aan een hogere eigenwaarde dan anderen.
- Soms is het lastig om het gevoel van eigenwaarde te
behouden en proberen mensen de realiteit wat mooier te
maken voor zichzelf. Dit gaat ten koste van de behoefte om
accuraat te zijn, maar in sommige gevallen wordt dat
geaccepteerd.
- Onze eigen fouten toegeven is moeilijk, maar als het niet
gebeurt wordt de kans dat je ze weer maakt vergroot.
- Mensen zullen altijd een positief beeld van zichzelf blijven
houden, deels door gedrag uit het verleden goed te praten. Als
er gekozen moet worden tussen het verbloemen van de
werkelijkheid om je eigenwaarde te redden of het
representeren van de werkelijkheid zoals deze is ten koste van
de eigenwaarde, wordt er gekozen voor het eerste.
2. De behoefte om accuraat te zijn (‘social cognition approach’).
- Sociaal psychologen kijken ook naar de manier waarop
individuen naar zichzelf en naar de wereld kijken (sociale
cognitie). Ze gaan er daarbij vanuit dat geprobeerd wordt om
een zo accuraat mogelijk beeld te vormen om vervolgens de
sociale wereld te kunnen voorspellen.
- Vaak is echter niet alle informatie beschikbaar om een
bepaalde situatie zo goed in te schatten of is er te weinig tijd
of doorzettingsvermogen om hierachter te komen. Hierdoor is
er geen “compleet geïnformeerd” beeld.
- Een factor die interfereert met het vormen van een correct
beeld is bijvoorbeeld de verwachting van de sociale wereld.
- Een veelvuldig ondersteunde hypothese is de ‘self-fulfilling
prophecy’: wat inhoudt dat overtuigingen over bijvoorbeeld
de prestatie op een test die prestatie door middel van bepaald
gedrag daadwerkelijk kunnen veroorzaken.
H1.4
Waarom sociale psychologie studeren?
, Motieven voor het onderzoeken van sociale invloeden:
1. Nieuwsgierigheid. Sociale media wordt hier vaak voor gebruikt.
2. Oorzaak van sociaal gedrag achterhalen om bij te dragen aan het
oplossen van sociale problemen (zoals agressie en vooroordelen) of
het bevorderen van prosociaal gedrag (zoals altruïsme en
tolerantie).
Het begrijpen en kunnen verklaren van schadelijk sociaal gedrag
leidt tot de uitdaging om het te veranderen. Mensen bang maken is
niet eens een slecht idee: het motiveert mensen om afstand te doen
van hun schadelijke gedrag. Maar in sommige gevallen werkt dit
juist averechts doordat mensen ontkennen dat het hen kan
overkomen. Dit gedrag is gebaseerd op de self-esteem approach.
H13.1
Wat zijn vooroordelen?
Vooroordelen: vijandige of negatieve houdingen tegenover mensen in
een bepaalde groep, puur en alleen omdat ze tot die groep behoren.
- Komen bij elke groep voor (zowel bij minderheden als bij de
meerderheidsgroep).
- Vooroordelen kunnen escaleren tot extreme haat, het zien van
anderen als minder dan menselijk, martelingen, moord en
zelfs genocide.
- Er zijn veel persoonlijkheidseigenschappen waarover
vooroordelen kunnen ontstaan. Grote eigenschappen zijn
bijvoorbeeld nationaliteit, afkomst, geloof en geslacht.
Kleinere eigenschappen kunnen uiterlijk, werk en hobby’s zijn.
- Mensen die het slachtoffer zijn van vooroordelen krijgen vaak
vroeg in hun leven te maken met een lage eigenwaarde (je
raakt ervan overtuigd dat de andere groep beter is dan jouw
groep.
- Openlijke vooroordelen en discriminatie zijn inmiddels
verminderd. Er zijn meer mogelijkheden voor vrouwen en
minderheden en mensen uit deze groepen nemen nu veel
vaker invloedrijke plaatsen in. Toch bestaan er nog steeds veel
vooroordelen.
Attitudes: De evaluatieve gedachten die mensen hebben over hun
sociale omgeving en de zaken die zich daarin bevinden. Bestaan uit drie
componenten: een cognitieve (stereotypen), affectieve (emoties) en
gedragscomponent (discriminatie).
Stereotype (cognitieve component): een generalisatie over een
groep mensen waarbij bepaalde eigenschappen toegekend worden
aan alle leden van de groep (er wordt geen rekening gehouden met
de individuele variatie).
- Een stereotype bestaat dus uit gedachten, toewijzing van
eigenschappen aan personen binnen een groep, zonder daar
een positief of negatief affect aan te verbinden.
Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
Sociale psychologie: de studie naar de manier waarop gedachten,
gevoelens en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de (fysieke
of niet-fysieke) aanwezigheid van andere mensen, de sociale situatie.
Sociale invloed: het gaat hierbij om het effect dat andere personen
hebben op onze eigen gedachten, gevoelens, houdingen of gedragingen.
- Dit kan door directe invloeden (overtuigen), door enkel de
aanwezigheid van anderen of zelfs door de normen en waarden van
mensen die niet aanwezig zijn (zoals ouders).
Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
Kurt Lewin is een van de oprichters van de sociale psychologie, hij
bracht inzichten over uit Nazi-Duitsland met een sterke focus op
sociale problemen.
Psychologen hebben veel geleerd van de filosofische theorieën over
bewustzijn en over hoe mensen een mening vormen over de sociale
wereld.
Tegenwoordig proberen sociaal psychologen het menselijk gedrag te
verklaren op empirische wijze, dus door het testen van hypotheses
met behulp van onderzoeken en experimenten.
Als wetenschappers hebben zij dan ook als doel om antwoorden te
vinden op diverse vraagstukken uit het dagelijkse leven.
Mensen hebben vaak de neiging om (schokkende) gebeurtenissen te
verklaren en daarmee te versimpelen. Er zijn echter zoveel sociale
verklaringen die allemaal logisch lijken, dat het onduidelijk is welke
de correcte is. Vaak spreken de verklaringen elkaar ook tegen.
Sociaal psychologen kunnen een ‘educated guess’ of een
hypothese maken over welke van deze verklaringen het meest
waarschijnlijk is en deze vervolgens testen.
Disciplines van sociale psychologie: (evolutionaire psychologie, p.
28)
Evolutionaire psychologie: legt sociaal gedrag uit in termen van
genetische factoren dat zich heeft ontwikkeld over tijd door
natuurlijke selectie.
De disciplines die het sterkst gerelateerd zijn aan sociale
psychologie:
- Sociologie: richt zich op groepen mensen (afkomst, leeftijd,
land) en heeft hierbij vaak dezelfde interessegebieden als
sociale psychologie (zoals agressie).
- Persoonlijkheidspsychologie: bestudeert individuele
verschillen (min of meer ongeacht de omstandigheden).
Sociale psychologie ligt in het midden en richt zich op het
individu in de context van een sociale situatie en op universele
psychologische processen die mensen vatbaar(der) maken voor
sociale invloed (individuele persoonlijkheid blijkt hierbij vaak een
ondergeschikte rol te spelen).
, Omdat sociale psychologie nog een vrij jonge wetenschap is die zich
voornamelijk heeft ontwikkeld in de VS, zijn veel bevindingen nog
niet getoetst in andere werelddelen, wat nodig is om te bepalen of
ze universeel zijn.
- Cross-cultureel onderzoek: heel belangrijk omdat daarmee
theorieën worden aangescherpt.
Invloed van een situatie op interpretatie:
Fundamentele attributiefout: in een situatie wordt de invloed
van de omgevingsfactoren (de sociale invloed) onderschat, terwijl de
invloed van de persoonlijkheid op het gedrag wordt overschat.
Deze ‘oversimplificatie’ kan ertoe leiden dat we een slachtoffer
aanwijzen als schuldige terwijl het individu overmeesterd werd door
vrijwel onweerstaanbare sociale krachten. Ook geeft het ons een
vals veilig gevoel. Als we aannemen dat terroristen zware
psychologische problemen hebben, lijkt de kans kleiner dat het ons
overkomt. Hiermee onderschatten we onze eigen beïnvloedbaarheid
door sociaal psychologische processen.
Experiment van Stanford over de benaming van een spel laat zien
dat de situatie sterker meetelt dan iemands karakter.
H1.2
Wat is de kracht van sociale interpretatie?
Kracht van sociale interpretatie:
Voor sociaal psychologen is de relatie tussen de sociale omgeving en
het individu tweerichtingsverkeer. De situatie beïnvloedt het
gedrag maar het gedrag is ook afhankelijk van de interpretatie,
oftewel ‘construal’, van de sociale omgeving.
Om deze reden is het voor sociaal psychologen vaak belangrijker
om te begrijpen hoe mensen hun omgeving waarnemen en
interpreteren dan te begrijpen wat er zich werkelijk in de omgeving
afspeelt.
- Behavioristen stellen dat je menselijk gedrag alleen kunt
begrijpen door naar omgevingsfactoren te kijken: hoe
positieve en negatieve ervaringen gedrag aanmoedigen of
afremmen. Ze negeren bewust cognitie (denken en voelen)
omdat ze dit te vaag vinden voor wetenschappelijk onderzoek.
Toch is gedrag vaak te complex om alleen via observaties te
verklaren, en reageren individuen verschillend op dezelfde
situatie, waardoor de rol van interpretatie over het hoofd
wordt gezien.
- In de Gestaltpsychologie ligt de nadruk juist op hoe mensen
hun omgeving subjectief waarnemen en interpreteren. Het
idee is dat “het geheel meer is dan de som der delen.” Kurt
Lewin breidde deze principes uit naar sociale psychologie en
, legde nadruk op het concept van construal (de persoonlijke
interpretatie van situaties).
Construal kan grote gevolgen hebben, zoals bij naïef
realisme (Ross), waarbij mensen hun eigen ideeën als
superieur zien. Dit kan problemen veroorzaken in bijvoorbeeld
internationale onderhandelingen of juridische zaken.
H1.3
Waar komen contruals vandaan?
Waar komen construals vandaan:
Twee belangrijke menselijke basismotieven:
1. De behoefte om je goed te voelen over jezelf (‘self-esteem
approach’),
- Eigenwaarde: de mate waarin mensen zichzelf als goed en
competent beschouwen, waarbij sommige mensen behoefte
hebben aan een hogere eigenwaarde dan anderen.
- Soms is het lastig om het gevoel van eigenwaarde te
behouden en proberen mensen de realiteit wat mooier te
maken voor zichzelf. Dit gaat ten koste van de behoefte om
accuraat te zijn, maar in sommige gevallen wordt dat
geaccepteerd.
- Onze eigen fouten toegeven is moeilijk, maar als het niet
gebeurt wordt de kans dat je ze weer maakt vergroot.
- Mensen zullen altijd een positief beeld van zichzelf blijven
houden, deels door gedrag uit het verleden goed te praten. Als
er gekozen moet worden tussen het verbloemen van de
werkelijkheid om je eigenwaarde te redden of het
representeren van de werkelijkheid zoals deze is ten koste van
de eigenwaarde, wordt er gekozen voor het eerste.
2. De behoefte om accuraat te zijn (‘social cognition approach’).
- Sociaal psychologen kijken ook naar de manier waarop
individuen naar zichzelf en naar de wereld kijken (sociale
cognitie). Ze gaan er daarbij vanuit dat geprobeerd wordt om
een zo accuraat mogelijk beeld te vormen om vervolgens de
sociale wereld te kunnen voorspellen.
- Vaak is echter niet alle informatie beschikbaar om een
bepaalde situatie zo goed in te schatten of is er te weinig tijd
of doorzettingsvermogen om hierachter te komen. Hierdoor is
er geen “compleet geïnformeerd” beeld.
- Een factor die interfereert met het vormen van een correct
beeld is bijvoorbeeld de verwachting van de sociale wereld.
- Een veelvuldig ondersteunde hypothese is de ‘self-fulfilling
prophecy’: wat inhoudt dat overtuigingen over bijvoorbeeld
de prestatie op een test die prestatie door middel van bepaald
gedrag daadwerkelijk kunnen veroorzaken.
H1.4
Waarom sociale psychologie studeren?
, Motieven voor het onderzoeken van sociale invloeden:
1. Nieuwsgierigheid. Sociale media wordt hier vaak voor gebruikt.
2. Oorzaak van sociaal gedrag achterhalen om bij te dragen aan het
oplossen van sociale problemen (zoals agressie en vooroordelen) of
het bevorderen van prosociaal gedrag (zoals altruïsme en
tolerantie).
Het begrijpen en kunnen verklaren van schadelijk sociaal gedrag
leidt tot de uitdaging om het te veranderen. Mensen bang maken is
niet eens een slecht idee: het motiveert mensen om afstand te doen
van hun schadelijke gedrag. Maar in sommige gevallen werkt dit
juist averechts doordat mensen ontkennen dat het hen kan
overkomen. Dit gedrag is gebaseerd op de self-esteem approach.
H13.1
Wat zijn vooroordelen?
Vooroordelen: vijandige of negatieve houdingen tegenover mensen in
een bepaalde groep, puur en alleen omdat ze tot die groep behoren.
- Komen bij elke groep voor (zowel bij minderheden als bij de
meerderheidsgroep).
- Vooroordelen kunnen escaleren tot extreme haat, het zien van
anderen als minder dan menselijk, martelingen, moord en
zelfs genocide.
- Er zijn veel persoonlijkheidseigenschappen waarover
vooroordelen kunnen ontstaan. Grote eigenschappen zijn
bijvoorbeeld nationaliteit, afkomst, geloof en geslacht.
Kleinere eigenschappen kunnen uiterlijk, werk en hobby’s zijn.
- Mensen die het slachtoffer zijn van vooroordelen krijgen vaak
vroeg in hun leven te maken met een lage eigenwaarde (je
raakt ervan overtuigd dat de andere groep beter is dan jouw
groep.
- Openlijke vooroordelen en discriminatie zijn inmiddels
verminderd. Er zijn meer mogelijkheden voor vrouwen en
minderheden en mensen uit deze groepen nemen nu veel
vaker invloedrijke plaatsen in. Toch bestaan er nog steeds veel
vooroordelen.
Attitudes: De evaluatieve gedachten die mensen hebben over hun
sociale omgeving en de zaken die zich daarin bevinden. Bestaan uit drie
componenten: een cognitieve (stereotypen), affectieve (emoties) en
gedragscomponent (discriminatie).
Stereotype (cognitieve component): een generalisatie over een
groep mensen waarbij bepaalde eigenschappen toegekend worden
aan alle leden van de groep (er wordt geen rekening gehouden met
de individuele variatie).
- Een stereotype bestaat dus uit gedachten, toewijzing van
eigenschappen aan personen binnen een groep, zonder daar
een positief of negatief affect aan te verbinden.
