Penologie en detentierecht
Tentamen 100%
Table of Contents
Week 1.........................................................................................................................3
Visie Recht doen, kansen bieden. Naar een effectievere tenuitvoerlegging van de
gevangenisstraf, Ministerie van Justitie en Veiligheid 2018.........................................3
S. Meijer, ‘Verscherpt toetsingskader promoveren en degraderen gedetineerden’,
Sancties 2020/89,.............................................................................................................. 6
S. Meijer, ‘Gezocht: personeel. Over het capaciteitstekort in het gevangeniswezen
en een herziening in het sanctiestelsel’, Sancties 2024/16,..........................................7
S. Meijer, ‘Straffen en behandelen. a. De vrijheidsstraf’, DD 2025/9 (N.B. alleen par. 1
Invoeringstoets Wet straffen en beschermen en par. 3 Capaciteitstekorten DJI),......8
Hoorcollege 1.................................................................................................................. 11
J.M. Elbers e.a., ‘Straffen en belonen in detentie. Een planevaluatie van het
Nederlandse systeem van Promoveren en Degraderen’, Tijdschrift voor
Criminologie, 2021 (63) 3, p. 263-291 (met uitzondering van paragraaf
methodologische kanttekeningen),...............................................................................19
Week 2, 8-12 september...........................................................................................20
Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, ‘Advies Spanning in
detentie’ (enkel hoofdstuk 4.5 en 4.6, p. 64-66)............................................................20
7.4.4 Ontvankelijkheid van het beklag (F.W. Bleichrodt & P.C. Vegter, Sanctierecht
2021)................................................................................................................................ 22
Kenniscentrum Commissie van Toezicht, ‘De beklagprocedure voor volwassen
gedetineerden’ (m.u.v. van de kopjes ‘Aanhouding van (verdere) behandeling)’,
‘Rogatoir verhoor’, ‘Beroepsprocedure bij de RSJ’ en ‘Cassatie in het belang der
wet’)................................................................................................................................. 24
Kenniscentrum Commissie van Toezicht, ‘Bemiddeling’............................................27
A. Laagland en P. de Vries, ‘Waartegen kan een gedetineerde klagen?’, Sancties
2025/29,........................................................................................................................... 28
T. van der Rijst en P. Jacobs, ‘The Dutch Complaint Procedure: A “Picture-Perfect
Procedure?’ (2022) 18(1), Utrecht Law Review 1013....................................................31
Hoorcollege 2.................................................................................................................. 33
Week 3, 15-19 september.........................................................................................44
P.A.M. Mevis, ‘levenslang; een tussenstand’, DD 2022/7,............................................44
Hoge Raad 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1747.................................................46
RSJ, Advies vormgeving van de levenslange gevangenisstraf tot aan het moment
van de herbeoordeling, 2023,........................................................................................47
W.F. van Hattum, ‘De beoordelingsprocedure levenslanggestraften in de praktijk.
Onmiddellijke aanpassing vereist’, Nederlands Juristenblad 2024/255, p. 1909-1912,
......................................................................................................................................... 49
Hoorcollege 3.................................................................................................................. 50
,Week 4, 22-26 september.........................................................................................57
Memorie van Toelichting Wet straffen en beschermen, (alleen paragraaf 1 tot en met
4 en 9 over de v.i.-regeling)............................................................................................57
S. Struijk, ‘Wetsvoorstel straffen en beschermen: wordt het kind met het badwater
weggegooid?’, Sancties 2020/13...................................................................................58
S. Struijk, ‘Duizelingwekkende en zorgwekkende ontwikkelingen in de rechtspositie
van gedetineerden’, Boom Strafblad 2020/5,................................................................59
S. Meijer en Y. Hamelzky, ‘Het re-integratieverlof voor gedetineerden’, Sancties
2022/23, p. 90-99,............................................................................................................ 61
Hoorcollege 4.................................................................................................................. 62
P. Schuyt, ‘Voorwaardelijke invrijheidstelling: het beeld en de werkelijkheid’,
Sancties, 2019/2.............................................................................................................. 73
Week 5, 29 september, 3 oktober............................................................................74
F.W. Bleichrodt en P.C. Vegter, Sanctierecht, Deventer: Kluwer 2021, par. 5.3..........74
Advies RSJ, ‘Langdurig in de tbs. Stagnatie in de door- en uitstroom van ter
beschikking gestelden’, 2020........................................................................................77
Voortgangsbrief forensische zorg d.d. 30 juni 2025,...................................................78
Hoorcollege 5, TBS.........................................................................................................79
M.J.F. van der Wolf, ‘Tbs – door mensen, voor mensen. Over het belang van
medewerkers en slachtoffers/nabestaanden in de tenuitvoerlegging van de
tbs’,Strafblad 2018/45. Met uitzondering van par. 3.1 & 3.2,........................................85
Week 6-10 oktober.......................................................................................................... 86
S. Meijer, ‘KwartaalSignaal 166’, Ars Aequi 2023, p. 9851-9853..................................86
S. Meijer, ‘KwartaalSignaal 168’, Ars Aequi 2023, p. 9977-9979..................................87
S. Struijk, S. Meijer, P. Verrest en F. Calderoni, Vergelijkend onderzoek Italiaans 41-
bis detentieregime, Den Haag: WODC 2023 (alleen de samenvatting).......................88
Kamerstukken II 2023/24, 36376-25 (Reactie op de amendementen bij het Voorstel
van wet tot wijziging van de Penitentiaire beginselenwet in verband met
aanvullende maatregelen tegen georganiseerde criminaliteit tijdens detentie),.......89
Advies Raad van State over geamendeerd wetsvoorstel om de Penitentiaire
beginselenwet te wijzigen..............................................................................................90
Hoorcollege 6.................................................................................................................. 92
J.W. Soeteman, E.K.L. van den Bosch en T. van der Dijl, ‘Voorgestelde wijziging van
de Penitentiaire beginselenwet vanuit advocatuurlijk perspectief’, Sancties 2023...97
Week 7, 13-17 oktober..............................................................................................98
C. Kelk, ‘Veranderende mensbeelden van gedetineerden’, Justitiële Verkenningen,
41(5), 2015, p. 81-96........................................................................................................99
S. Meijer, ‘Veranderende mensbeelden tien jaar later’, Sancties 2025/28................100
Hoorcollege 7................................................................................................................ 101
,Week 1
Visie Recht doen, kansen bieden. Naar een effectievere
tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf, Ministerie van
Justitie en Veiligheid 2018
1. Doel en uitgangspunten van de visie
Het kabinet wil gevangenisstraffen effectiever maken door vergelding en
recidivevermindering te combineren. Straffen moeten de samenleving beschermen
én daders de kans bieden zich te verbeteren.
Drie centrale uitgangspunten vormen de basis van het beleid:
1. Straf is straf (geloofwaardige uitvoering, vrijheidsbeneming staat centraal),
2. Gedrag telt (gedetineerden zijn zelf verantwoordelijk, goed gedrag wordt beloond)
3. Werken aan veilige terugkeer (re-integratie is essentieel om herhaling te
voorkomen).
2. Straf is straf – geloofwaardige uitvoering van gevangenisstraffen
Vrijheidsbeneming vormt de kern van de straf en is bedoeld om zowel de
samenleving te beschermen als recht te doen aan slachtoffers. De huidige regeling
voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.), waarbij automatische invrijheidstelling na twee
derde van de straf plaatsvindt, tast volgens het kabinet de geloofwaardigheid aan.
Voorgestelde wijzigingen
- V.i. niet meer van rechtswege wordt toegekend maar op basis van individuele
beoordeling.
- Dat de maximale duur van v.i. wordt beperkt tot twee jaar
- Dat de beoordeling wordt gebaseerd op
1. Risico’s bij vrijlating,
2. Gedrag tijdens detentie
3. De belangen van slachtoffers. (locatieverboden of contactverboden)
- Het gevangeniswezen start een programma voor de ontwikkeling van
risicotaxatie voor het verlenen van externe vrijheden.
- Niet-naleving van gestelde voorwaarden krijgt direct consequenties.
Gedetineerden moeten hun v.i. verdienen door actief aan re-integratie te werken.
Ipv onthouden van wangedrag, echt actief goed gedrag vertonen, echt hun v.i.
verdienen.
3. Gedrag telt – nadruk op verantwoordelijkheid en motivatie van
gedetineerden
, Veel gedetineerden kampen met complexe problematiek zoals schulden, verslaving,
psychische stoornissen en licht verstandelijke beperkingen. Daarom is een
persoonsgerichte aanpak noodzakelijk. Deze begint met een snelle en uitgebreide
screening bij aanvang van de detentie, aangevuld met informatie van partners zoals
de reclassering. Voor iedere gedetineerde wordt een detentie- en re-integratieplan
opgesteld met concrete gedrags- en re-integratiedoelen op het gebied van werk,
huisvesting, schulden, identiteitsbewijs en zorgverzekering. Gedrag wordt leidend bij
het detentieverloop. Gedetineerden starten in een basisprogramma met minimale
activiteiten en kunnen door aantoonbaar goed gedrag promoveren naar een
plusprogramma met extra activiteiten en mogelijkheden voor verlof. Algemeen en
regimesgebonden verlof worden vervangen door re-integratieverlof dat altijd
gekoppeld is aan concrete doelen zoals solliciteren, het regelen van huisvesting of
deelname aan gedragsinterventies.
1. Aanvang detentie: snelle en volledige screening
Bij binnenkomst wordt de gedetineerde uitgebreid gescreend om risico’s,
beperkingen en behoeften in kaart te brengen. Op basis hiervan wordt een
persoonlijk detentie- en re-integratieplan opgesteld met concrete doelen.
2. Basisprogramma
Iedere gedetineerde start in het basisprogramma met minimale rechten en
activiteiten zoals arbeid, onderwijs en bezoek. Dit vormt de standaardinvulling van
detentie.
3. Plusprogramma
Bij aantoonbaar goed gedrag kan een gedetineerde promoveren naar het
plusprogramma. Dit biedt meer activiteiten, trainingen en de mogelijkheid tot verlof.
Slecht gedrag kan leiden tot degradatie terug naar het basisprogramma.
4. Re-integratieverlof
Vrijheden buiten de muren worden alleen verleend als ze bijdragen aan concrete re-
integratiedoelen, zoals solliciteren, huisvesting regelen of deelnemen aan zorg of
werk. Dit vervangt algemeen en regimesgebonden verlof.
5. Penitentiair programma
In de laatste fase van detentie kunnen gedetineerden buiten de inrichting deelnemen
aan een gestructureerd activiteitenprogramma gericht op werk, scholing en
terugkeer in de samenleving.
Tentamen 100%
Table of Contents
Week 1.........................................................................................................................3
Visie Recht doen, kansen bieden. Naar een effectievere tenuitvoerlegging van de
gevangenisstraf, Ministerie van Justitie en Veiligheid 2018.........................................3
S. Meijer, ‘Verscherpt toetsingskader promoveren en degraderen gedetineerden’,
Sancties 2020/89,.............................................................................................................. 6
S. Meijer, ‘Gezocht: personeel. Over het capaciteitstekort in het gevangeniswezen
en een herziening in het sanctiestelsel’, Sancties 2024/16,..........................................7
S. Meijer, ‘Straffen en behandelen. a. De vrijheidsstraf’, DD 2025/9 (N.B. alleen par. 1
Invoeringstoets Wet straffen en beschermen en par. 3 Capaciteitstekorten DJI),......8
Hoorcollege 1.................................................................................................................. 11
J.M. Elbers e.a., ‘Straffen en belonen in detentie. Een planevaluatie van het
Nederlandse systeem van Promoveren en Degraderen’, Tijdschrift voor
Criminologie, 2021 (63) 3, p. 263-291 (met uitzondering van paragraaf
methodologische kanttekeningen),...............................................................................19
Week 2, 8-12 september...........................................................................................20
Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, ‘Advies Spanning in
detentie’ (enkel hoofdstuk 4.5 en 4.6, p. 64-66)............................................................20
7.4.4 Ontvankelijkheid van het beklag (F.W. Bleichrodt & P.C. Vegter, Sanctierecht
2021)................................................................................................................................ 22
Kenniscentrum Commissie van Toezicht, ‘De beklagprocedure voor volwassen
gedetineerden’ (m.u.v. van de kopjes ‘Aanhouding van (verdere) behandeling)’,
‘Rogatoir verhoor’, ‘Beroepsprocedure bij de RSJ’ en ‘Cassatie in het belang der
wet’)................................................................................................................................. 24
Kenniscentrum Commissie van Toezicht, ‘Bemiddeling’............................................27
A. Laagland en P. de Vries, ‘Waartegen kan een gedetineerde klagen?’, Sancties
2025/29,........................................................................................................................... 28
T. van der Rijst en P. Jacobs, ‘The Dutch Complaint Procedure: A “Picture-Perfect
Procedure?’ (2022) 18(1), Utrecht Law Review 1013....................................................31
Hoorcollege 2.................................................................................................................. 33
Week 3, 15-19 september.........................................................................................44
P.A.M. Mevis, ‘levenslang; een tussenstand’, DD 2022/7,............................................44
Hoge Raad 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1747.................................................46
RSJ, Advies vormgeving van de levenslange gevangenisstraf tot aan het moment
van de herbeoordeling, 2023,........................................................................................47
W.F. van Hattum, ‘De beoordelingsprocedure levenslanggestraften in de praktijk.
Onmiddellijke aanpassing vereist’, Nederlands Juristenblad 2024/255, p. 1909-1912,
......................................................................................................................................... 49
Hoorcollege 3.................................................................................................................. 50
,Week 4, 22-26 september.........................................................................................57
Memorie van Toelichting Wet straffen en beschermen, (alleen paragraaf 1 tot en met
4 en 9 over de v.i.-regeling)............................................................................................57
S. Struijk, ‘Wetsvoorstel straffen en beschermen: wordt het kind met het badwater
weggegooid?’, Sancties 2020/13...................................................................................58
S. Struijk, ‘Duizelingwekkende en zorgwekkende ontwikkelingen in de rechtspositie
van gedetineerden’, Boom Strafblad 2020/5,................................................................59
S. Meijer en Y. Hamelzky, ‘Het re-integratieverlof voor gedetineerden’, Sancties
2022/23, p. 90-99,............................................................................................................ 61
Hoorcollege 4.................................................................................................................. 62
P. Schuyt, ‘Voorwaardelijke invrijheidstelling: het beeld en de werkelijkheid’,
Sancties, 2019/2.............................................................................................................. 73
Week 5, 29 september, 3 oktober............................................................................74
F.W. Bleichrodt en P.C. Vegter, Sanctierecht, Deventer: Kluwer 2021, par. 5.3..........74
Advies RSJ, ‘Langdurig in de tbs. Stagnatie in de door- en uitstroom van ter
beschikking gestelden’, 2020........................................................................................77
Voortgangsbrief forensische zorg d.d. 30 juni 2025,...................................................78
Hoorcollege 5, TBS.........................................................................................................79
M.J.F. van der Wolf, ‘Tbs – door mensen, voor mensen. Over het belang van
medewerkers en slachtoffers/nabestaanden in de tenuitvoerlegging van de
tbs’,Strafblad 2018/45. Met uitzondering van par. 3.1 & 3.2,........................................85
Week 6-10 oktober.......................................................................................................... 86
S. Meijer, ‘KwartaalSignaal 166’, Ars Aequi 2023, p. 9851-9853..................................86
S. Meijer, ‘KwartaalSignaal 168’, Ars Aequi 2023, p. 9977-9979..................................87
S. Struijk, S. Meijer, P. Verrest en F. Calderoni, Vergelijkend onderzoek Italiaans 41-
bis detentieregime, Den Haag: WODC 2023 (alleen de samenvatting).......................88
Kamerstukken II 2023/24, 36376-25 (Reactie op de amendementen bij het Voorstel
van wet tot wijziging van de Penitentiaire beginselenwet in verband met
aanvullende maatregelen tegen georganiseerde criminaliteit tijdens detentie),.......89
Advies Raad van State over geamendeerd wetsvoorstel om de Penitentiaire
beginselenwet te wijzigen..............................................................................................90
Hoorcollege 6.................................................................................................................. 92
J.W. Soeteman, E.K.L. van den Bosch en T. van der Dijl, ‘Voorgestelde wijziging van
de Penitentiaire beginselenwet vanuit advocatuurlijk perspectief’, Sancties 2023...97
Week 7, 13-17 oktober..............................................................................................98
C. Kelk, ‘Veranderende mensbeelden van gedetineerden’, Justitiële Verkenningen,
41(5), 2015, p. 81-96........................................................................................................99
S. Meijer, ‘Veranderende mensbeelden tien jaar later’, Sancties 2025/28................100
Hoorcollege 7................................................................................................................ 101
,Week 1
Visie Recht doen, kansen bieden. Naar een effectievere
tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf, Ministerie van
Justitie en Veiligheid 2018
1. Doel en uitgangspunten van de visie
Het kabinet wil gevangenisstraffen effectiever maken door vergelding en
recidivevermindering te combineren. Straffen moeten de samenleving beschermen
én daders de kans bieden zich te verbeteren.
Drie centrale uitgangspunten vormen de basis van het beleid:
1. Straf is straf (geloofwaardige uitvoering, vrijheidsbeneming staat centraal),
2. Gedrag telt (gedetineerden zijn zelf verantwoordelijk, goed gedrag wordt beloond)
3. Werken aan veilige terugkeer (re-integratie is essentieel om herhaling te
voorkomen).
2. Straf is straf – geloofwaardige uitvoering van gevangenisstraffen
Vrijheidsbeneming vormt de kern van de straf en is bedoeld om zowel de
samenleving te beschermen als recht te doen aan slachtoffers. De huidige regeling
voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.), waarbij automatische invrijheidstelling na twee
derde van de straf plaatsvindt, tast volgens het kabinet de geloofwaardigheid aan.
Voorgestelde wijzigingen
- V.i. niet meer van rechtswege wordt toegekend maar op basis van individuele
beoordeling.
- Dat de maximale duur van v.i. wordt beperkt tot twee jaar
- Dat de beoordeling wordt gebaseerd op
1. Risico’s bij vrijlating,
2. Gedrag tijdens detentie
3. De belangen van slachtoffers. (locatieverboden of contactverboden)
- Het gevangeniswezen start een programma voor de ontwikkeling van
risicotaxatie voor het verlenen van externe vrijheden.
- Niet-naleving van gestelde voorwaarden krijgt direct consequenties.
Gedetineerden moeten hun v.i. verdienen door actief aan re-integratie te werken.
Ipv onthouden van wangedrag, echt actief goed gedrag vertonen, echt hun v.i.
verdienen.
3. Gedrag telt – nadruk op verantwoordelijkheid en motivatie van
gedetineerden
, Veel gedetineerden kampen met complexe problematiek zoals schulden, verslaving,
psychische stoornissen en licht verstandelijke beperkingen. Daarom is een
persoonsgerichte aanpak noodzakelijk. Deze begint met een snelle en uitgebreide
screening bij aanvang van de detentie, aangevuld met informatie van partners zoals
de reclassering. Voor iedere gedetineerde wordt een detentie- en re-integratieplan
opgesteld met concrete gedrags- en re-integratiedoelen op het gebied van werk,
huisvesting, schulden, identiteitsbewijs en zorgverzekering. Gedrag wordt leidend bij
het detentieverloop. Gedetineerden starten in een basisprogramma met minimale
activiteiten en kunnen door aantoonbaar goed gedrag promoveren naar een
plusprogramma met extra activiteiten en mogelijkheden voor verlof. Algemeen en
regimesgebonden verlof worden vervangen door re-integratieverlof dat altijd
gekoppeld is aan concrete doelen zoals solliciteren, het regelen van huisvesting of
deelname aan gedragsinterventies.
1. Aanvang detentie: snelle en volledige screening
Bij binnenkomst wordt de gedetineerde uitgebreid gescreend om risico’s,
beperkingen en behoeften in kaart te brengen. Op basis hiervan wordt een
persoonlijk detentie- en re-integratieplan opgesteld met concrete doelen.
2. Basisprogramma
Iedere gedetineerde start in het basisprogramma met minimale rechten en
activiteiten zoals arbeid, onderwijs en bezoek. Dit vormt de standaardinvulling van
detentie.
3. Plusprogramma
Bij aantoonbaar goed gedrag kan een gedetineerde promoveren naar het
plusprogramma. Dit biedt meer activiteiten, trainingen en de mogelijkheid tot verlof.
Slecht gedrag kan leiden tot degradatie terug naar het basisprogramma.
4. Re-integratieverlof
Vrijheden buiten de muren worden alleen verleend als ze bijdragen aan concrete re-
integratiedoelen, zoals solliciteren, huisvesting regelen of deelnemen aan zorg of
werk. Dit vervangt algemeen en regimesgebonden verlof.
5. Penitentiair programma
In de laatste fase van detentie kunnen gedetineerden buiten de inrichting deelnemen
aan een gestructureerd activiteitenprogramma gericht op werk, scholing en
terugkeer in de samenleving.
