Kan dat zomaar? – Huub Evers – Ethische kwesties in de journalistiek
H1 Over het maken van afspraken met journalisten
-off the record: kan de journalist inschatten dat de geïnterviewde problemen krijgt met wat hij in het
interview zei, dan kan afgesproken worden die uitlatingen uit het interview te houden. Tenzij het
gaat om het algemeen belang.
-inzage vóór publicatie: bedoeld om feitelijke onjuistheden uit de tekst te halen.
-autoriseren: dat er op elk onderdeel nog aanpassingen gedaan mogen worden of hele passages
geschrapt mogen worden. Komt veel voor in de topsport (clubbelangen).
-embargo: als een redactie moet wachten met publiceren van een persbericht of document. Het blijft
de verantwoordelijkheid van de journalist om een embargoverzoek te beoordelen.
H2 Over anonieme bronnen en bronbescherming
-Wikileaks: stelt zich ten doel om geheim, gecensureerd of anderszins vertrouwelijk materiaal dat
door anonieme klokkenluiders is aangeleverd en dat van politiek, diplomatiek of ethisch belang is, te
publiceren.
-verschoningsrecht: als een journalist weigert zijn bronnen te noemen en een beroep doet op het
verschoningsrecht. Formeel heeft een journalist dat recht niet. Journalisten kunnen hun werk niet
fatsoenlijk doen wanneer de vertrouwelijkheid van hun bronnen in het geding komt of wanneer ze
als verlengstuk van politie en justitie worden gebruikt.
-het Europees Hof voor de Rechten van de Mens vindt dat bronbescherming voor journalisten een
van de basisvoorwaarden voor de persvrijheid is.
H3 Over hoor en wederhoor
-alle betrokken partijen spreken en vervolgens controleren of de feiten kloppen, maar wederhoor is
niet verplicht. Bij ernstige beschuldigingen wordt het wel verwacht (en zelfs een morele plicht).
-journalisten mogen zich op eerdere publicaties in eigen of andere media baseren en hoeven niet
eerst de feiten en beweringen nogmaals te controleren.
H4 Moeten journalisten altijd zeggen wie ze zijn?
-de Raad voor de Journalistiek hanteert als norm dat een journalist zich bekend moet maken aan de
mensen met wie hij beroepshalve te maken heeft. Hij mag dit alleen achterwege laten als er sprake is
van een “gewichtig maatschappelijk belang”.
-journalisten mogen telefoongesprekken opnemen wanneer ze dat nodig vinden om uitspraken zo
zorgvuldig mogelijk weer te geven, maar wanneer ze het telefoongesprek zelf willen uitzenden,
hebben ze toestemming nodig van de geïnterviewde.
-een journalist mag alleen met draaiende camera op mensen afstappen als dit de enige manier is om
ernstige misstanden te onthullen.
H5 Over privacybescherming door de media
-er is de wettelijke plicht om de persoonlijke levenssfeer van burgers te respecteren, maar de media
bepalen zelf hoe ze dat doen (per redactie verschillend).
-verdachten en veroordeelden: naam wordt niet voluit genoemd en de foto krijgt het bekende
zwarte balkje. Het privacybelang weegt in deze gevallen zwaarder dan het journalistieke belang van
openbaarmaking en het algemeen belang.
-tegenwoordig is alles te vinden op het internet.
-slachtoffers: zoveel mogelijk beschermen en anoniem houden.
H1 Over het maken van afspraken met journalisten
-off the record: kan de journalist inschatten dat de geïnterviewde problemen krijgt met wat hij in het
interview zei, dan kan afgesproken worden die uitlatingen uit het interview te houden. Tenzij het
gaat om het algemeen belang.
-inzage vóór publicatie: bedoeld om feitelijke onjuistheden uit de tekst te halen.
-autoriseren: dat er op elk onderdeel nog aanpassingen gedaan mogen worden of hele passages
geschrapt mogen worden. Komt veel voor in de topsport (clubbelangen).
-embargo: als een redactie moet wachten met publiceren van een persbericht of document. Het blijft
de verantwoordelijkheid van de journalist om een embargoverzoek te beoordelen.
H2 Over anonieme bronnen en bronbescherming
-Wikileaks: stelt zich ten doel om geheim, gecensureerd of anderszins vertrouwelijk materiaal dat
door anonieme klokkenluiders is aangeleverd en dat van politiek, diplomatiek of ethisch belang is, te
publiceren.
-verschoningsrecht: als een journalist weigert zijn bronnen te noemen en een beroep doet op het
verschoningsrecht. Formeel heeft een journalist dat recht niet. Journalisten kunnen hun werk niet
fatsoenlijk doen wanneer de vertrouwelijkheid van hun bronnen in het geding komt of wanneer ze
als verlengstuk van politie en justitie worden gebruikt.
-het Europees Hof voor de Rechten van de Mens vindt dat bronbescherming voor journalisten een
van de basisvoorwaarden voor de persvrijheid is.
H3 Over hoor en wederhoor
-alle betrokken partijen spreken en vervolgens controleren of de feiten kloppen, maar wederhoor is
niet verplicht. Bij ernstige beschuldigingen wordt het wel verwacht (en zelfs een morele plicht).
-journalisten mogen zich op eerdere publicaties in eigen of andere media baseren en hoeven niet
eerst de feiten en beweringen nogmaals te controleren.
H4 Moeten journalisten altijd zeggen wie ze zijn?
-de Raad voor de Journalistiek hanteert als norm dat een journalist zich bekend moet maken aan de
mensen met wie hij beroepshalve te maken heeft. Hij mag dit alleen achterwege laten als er sprake is
van een “gewichtig maatschappelijk belang”.
-journalisten mogen telefoongesprekken opnemen wanneer ze dat nodig vinden om uitspraken zo
zorgvuldig mogelijk weer te geven, maar wanneer ze het telefoongesprek zelf willen uitzenden,
hebben ze toestemming nodig van de geïnterviewde.
-een journalist mag alleen met draaiende camera op mensen afstappen als dit de enige manier is om
ernstige misstanden te onthullen.
H5 Over privacybescherming door de media
-er is de wettelijke plicht om de persoonlijke levenssfeer van burgers te respecteren, maar de media
bepalen zelf hoe ze dat doen (per redactie verschillend).
-verdachten en veroordeelden: naam wordt niet voluit genoemd en de foto krijgt het bekende
zwarte balkje. Het privacybelang weegt in deze gevallen zwaarder dan het journalistieke belang van
openbaarmaking en het algemeen belang.
-tegenwoordig is alles te vinden op het internet.
-slachtoffers: zoveel mogelijk beschermen en anoniem houden.
