RECHT EN DE OVERHEID
WAT IS RECHT?
- Geen exacte definitie
- Geheel van regelgeving van overheidsstructuren & justitie
Recht = compromis van ideologische & politieke opvattingen die op een bepaald moment
overheersen in een samenleving
3 ESSENTIËLE KENMERKEN
1 GEDRAGSREGELS & NORMEN DIE ORDE BRENGEN ID. SL
Functie recht = ordening brengen id. SL
Mensen leven samen → nood aan onderlinge afspraken
Recht =
- Tijdsgebonden
- Plaatsgebonden
- Ideologisch gebonden
Evolueert mee met stromingen
Is maakbaar
2 OPGELEGD DOOR DE OVERHEID
Niet alle regels = recht → moet opgelegd zijn door de overheid
Geen doel op zich → middel om zaken te ordenen
Beïnvloed door:
- Romeinse recht
- Recht van Napoleon Bonaparte
- Joods Christelijke godsdiensten
- Ideologieën Franse Revolutie & verlichting
3 DWINGEND KARAKTER VAN RECHT
Als mensen zich niet tot de rechtsregels houden zorgt dit voor chaos
→ Mechanismen die ervoor zorgen dat recht effectief wordt toegepast
We spreken pas van recht wanneer afspraken, gedragsregels … kunnen worden afgedwongen via
een rechtbank
,INDELING VAN HET RECHT
Toenemende complexiteit SL → recht wordt complexer & gediversifieerder
+ juridisering van de samenleving
MANIEREN OM RECHT IN TE DELEN
PUBLIEK EN PRIVAAT RECHT
WAT wordt er geregeld
Publiek recht Privaat recht
= regelt de verhouding tussen overheden = regelt de verhoudingen tussen burgers of
onderling & de verhouding tussen overheid en ondernemingen
burger
Voorbeelden:
Onevenwicht: overheid in conflict met - Kopen/ verkopen
individueel belang - Huren/ verhuren
- Lenen
Gaat over: - Ouderschap
- Structuur - Aansprakelijkheid
- Werking
- Financiën v.d. overheid
- Alles wat strafbaar is
Voorbeelden:
- Grondwet
- Staatsstructuur
- Werking van de overheid
- Sociale uitkeringen
INTERNATIONAAL EN NATIONAAL RECHT
WAAR het recht tot stand is gekomen
Internationaal recht/ grensoverschrijdend Nationaal recht
recht
= recht dat tot stand komt buiten de = recht binnen eigen landsgrenzen
landsgrenzen & dat de verhouding tussen
landen regelt
Komt op twee manieren tot stand:
1. Binnen internationale organisatie (vb.
VN) of tijdens internationale
bijeenkomsten (vb. klimaattop)
2. Door landen onderling
Wordt vastgelegd in verdragen
Recht binnen EU = supranationaal recht
,STRAFBAAR EN NIET STRAFBAAR
AARD wat er is gebeurd
Strafrechtelijke handeling = er staat een straf op wat je hebt gedaan
Vb.: Verkeersovertreding, fraude, vandalisme, drugs dealen, …
Burgerrechtelijke handeling = er staat geen straf op wat je hebt gedaan
Vb.: Je schrijft je in voor een opleiding, je koopt of huurt iets, je moet een schadevergoeding
betalen, …
Je weet dat een handeling strafbaar is wanneer dit zo vermeld staat in de wetgeving en als er
in de wet staat welke sanctie hierbij hoort
- Strafwetboek
- Wegcode
- Sociaal strafwetboek
- Fiscaal recht
- …
Strafbare handeling = een misdrijf (algemene term)
➔ Bij kinderen noemen ze dit een jeugddelict
Er worden op een andere manier omgegaan met een strafrechtelijke handeling:
- De overheid wordt betrokken
- Je moet voor de strafrechtbank komen
- De strafrechter kan je een straf opleggen
Toestemming en intentie
handelingen worden strafbaar als er geen toestemming was van de persoon die benadeelt
werd
Bij strafbare handelingen doet de toestemming van het slachtoffer er vaak niet toe
Vb.: Toestemming van een 14- jarige voor seksuele handelingen, toestemming om geweld op
jou te plegen,…
Bij de meeste strafbare handelingen speelt de intentie van de dader een rol, de dader is
ervan bewust iets strafbaars te doen = opzettelijke misdrijven
Vb.: Iemand bestelen, iemand slaan, verwonden, …
Ook handelingen die een ongeluk zijn, kunnen strafbare gevolgen hebben als het ongeluk te
wijten is aan een zware fout = onopzettelijke misdrijven
vb.: Iemand per ongeluk aanrijden: dit wordt strafbaar als het ongeluk te
wijten is aan te snel rijden of rijden onder invloed.
, Tuchtsancties
= sancties die worden opgelegd door een ‘tuchtorgaan’, ze komen niet in het strafregister
want ze zijn niet opgelegd door een strafrechtbank.
Ze zijn gericht om discipline binnen een groep te handhaven.
Vb.: tuchtcommissies in het onderwijs en de overheid, tuchtcommissies binnen
beroepsgroepen, …
EEN DEMOCRATISCHE OVERHEID
WAT IS EEN OVERHEID?
➔ Instanties die bevoegd zijn om recht op te maken op een bepaald bestuursniveau
1. Europese Unie (EU)
2. Federale overheid
3. Regionale overheden
4. Provinciale overheden
5. Lokale of gemeentelijke overheden
Op deze vijf bestuursniveaus hebben we telkens een ‘democratische overheid’
Binnen die overheid zijn er instanties die rechtstreeks en niet rechtstreeks verkozen zijn
door de bevolking
WAT IS EEN DEMOCRATIE?
Verschil democratie en autocratie:
Democratie =
overheid wordt verkozen door de bevolking (via verkiezingen)
Autocratie (dictatuur of alleenheerschappij) =
macht in handen van ofwel een bevoorrechte elite, ofwel een religieuze groepering, ofwel
eenzelfde koningshuis, ofwel de enige politieke partij
WAT IS RECHT?
- Geen exacte definitie
- Geheel van regelgeving van overheidsstructuren & justitie
Recht = compromis van ideologische & politieke opvattingen die op een bepaald moment
overheersen in een samenleving
3 ESSENTIËLE KENMERKEN
1 GEDRAGSREGELS & NORMEN DIE ORDE BRENGEN ID. SL
Functie recht = ordening brengen id. SL
Mensen leven samen → nood aan onderlinge afspraken
Recht =
- Tijdsgebonden
- Plaatsgebonden
- Ideologisch gebonden
Evolueert mee met stromingen
Is maakbaar
2 OPGELEGD DOOR DE OVERHEID
Niet alle regels = recht → moet opgelegd zijn door de overheid
Geen doel op zich → middel om zaken te ordenen
Beïnvloed door:
- Romeinse recht
- Recht van Napoleon Bonaparte
- Joods Christelijke godsdiensten
- Ideologieën Franse Revolutie & verlichting
3 DWINGEND KARAKTER VAN RECHT
Als mensen zich niet tot de rechtsregels houden zorgt dit voor chaos
→ Mechanismen die ervoor zorgen dat recht effectief wordt toegepast
We spreken pas van recht wanneer afspraken, gedragsregels … kunnen worden afgedwongen via
een rechtbank
,INDELING VAN HET RECHT
Toenemende complexiteit SL → recht wordt complexer & gediversifieerder
+ juridisering van de samenleving
MANIEREN OM RECHT IN TE DELEN
PUBLIEK EN PRIVAAT RECHT
WAT wordt er geregeld
Publiek recht Privaat recht
= regelt de verhouding tussen overheden = regelt de verhoudingen tussen burgers of
onderling & de verhouding tussen overheid en ondernemingen
burger
Voorbeelden:
Onevenwicht: overheid in conflict met - Kopen/ verkopen
individueel belang - Huren/ verhuren
- Lenen
Gaat over: - Ouderschap
- Structuur - Aansprakelijkheid
- Werking
- Financiën v.d. overheid
- Alles wat strafbaar is
Voorbeelden:
- Grondwet
- Staatsstructuur
- Werking van de overheid
- Sociale uitkeringen
INTERNATIONAAL EN NATIONAAL RECHT
WAAR het recht tot stand is gekomen
Internationaal recht/ grensoverschrijdend Nationaal recht
recht
= recht dat tot stand komt buiten de = recht binnen eigen landsgrenzen
landsgrenzen & dat de verhouding tussen
landen regelt
Komt op twee manieren tot stand:
1. Binnen internationale organisatie (vb.
VN) of tijdens internationale
bijeenkomsten (vb. klimaattop)
2. Door landen onderling
Wordt vastgelegd in verdragen
Recht binnen EU = supranationaal recht
,STRAFBAAR EN NIET STRAFBAAR
AARD wat er is gebeurd
Strafrechtelijke handeling = er staat een straf op wat je hebt gedaan
Vb.: Verkeersovertreding, fraude, vandalisme, drugs dealen, …
Burgerrechtelijke handeling = er staat geen straf op wat je hebt gedaan
Vb.: Je schrijft je in voor een opleiding, je koopt of huurt iets, je moet een schadevergoeding
betalen, …
Je weet dat een handeling strafbaar is wanneer dit zo vermeld staat in de wetgeving en als er
in de wet staat welke sanctie hierbij hoort
- Strafwetboek
- Wegcode
- Sociaal strafwetboek
- Fiscaal recht
- …
Strafbare handeling = een misdrijf (algemene term)
➔ Bij kinderen noemen ze dit een jeugddelict
Er worden op een andere manier omgegaan met een strafrechtelijke handeling:
- De overheid wordt betrokken
- Je moet voor de strafrechtbank komen
- De strafrechter kan je een straf opleggen
Toestemming en intentie
handelingen worden strafbaar als er geen toestemming was van de persoon die benadeelt
werd
Bij strafbare handelingen doet de toestemming van het slachtoffer er vaak niet toe
Vb.: Toestemming van een 14- jarige voor seksuele handelingen, toestemming om geweld op
jou te plegen,…
Bij de meeste strafbare handelingen speelt de intentie van de dader een rol, de dader is
ervan bewust iets strafbaars te doen = opzettelijke misdrijven
Vb.: Iemand bestelen, iemand slaan, verwonden, …
Ook handelingen die een ongeluk zijn, kunnen strafbare gevolgen hebben als het ongeluk te
wijten is aan een zware fout = onopzettelijke misdrijven
vb.: Iemand per ongeluk aanrijden: dit wordt strafbaar als het ongeluk te
wijten is aan te snel rijden of rijden onder invloed.
, Tuchtsancties
= sancties die worden opgelegd door een ‘tuchtorgaan’, ze komen niet in het strafregister
want ze zijn niet opgelegd door een strafrechtbank.
Ze zijn gericht om discipline binnen een groep te handhaven.
Vb.: tuchtcommissies in het onderwijs en de overheid, tuchtcommissies binnen
beroepsgroepen, …
EEN DEMOCRATISCHE OVERHEID
WAT IS EEN OVERHEID?
➔ Instanties die bevoegd zijn om recht op te maken op een bepaald bestuursniveau
1. Europese Unie (EU)
2. Federale overheid
3. Regionale overheden
4. Provinciale overheden
5. Lokale of gemeentelijke overheden
Op deze vijf bestuursniveaus hebben we telkens een ‘democratische overheid’
Binnen die overheid zijn er instanties die rechtstreeks en niet rechtstreeks verkozen zijn
door de bevolking
WAT IS EEN DEMOCRATIE?
Verschil democratie en autocratie:
Democratie =
overheid wordt verkozen door de bevolking (via verkiezingen)
Autocratie (dictatuur of alleenheerschappij) =
macht in handen van ofwel een bevoorrechte elite, ofwel een religieuze groepering, ofwel
eenzelfde koningshuis, ofwel de enige politieke partij
