Inhoudstafel
Methodiek en design van klinische studies
1) Les 1: Anatomie en Fysiologie van Klinische Studies
2) Les 2: Observa@onele studies
3) Les 3: Interven@onele studies
4) Les 4: Selec@e van de studiepopula@e/me@ngen
5) Les 5: Selec@e van de uitkomsten
6) Les 6: Bias en Confounding
7) Les 7: Real life effec@veness
8) Les 8: Rapporteren van klinische studies
9) Les 9: Benefit risk ra@o
10) Les 10: Farmacogene@ca
11) Les 11: Ethische aspecten
12) Les 12: Hoe een paper / guideline beoordelen?
Belang vd cursus:
Klinische wetenschappelijk onderzoek à evidence-based medicine/ pharmacy
,H1: ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN KLINISCH WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
• Anatomie van klinisch wetenschappelijk onderzoek
= structuur, hoe is het opgebouwd
• Fysiologie
= hoe werkt het
1. Inleiding
Stel we ze\en de ziekte centraal dan is het belangrijk om:
• Correcte, accurate diagnose stellen
- Liefst zo vroeg mogelijk
- Gevoelig
- Specifiek
• Prognose
= verloop van ziekte in de toekomst
- Snel/traag
- Zelflimiterend (bv verkoudheid)
- Acuut levensbedreigend (bv acuut myocardinfarct) à zeer snel opnemen in ziekenhuis
• E@ologie
= oorzaak van de ziekte
- Wanneer oorzaak en prognose gekend is, kan men overgaan naar interven@e
• Interven@e
- Ofwel therapie / behandeling = wnr ziekte zich al heec voorgedaan
- Ofwel preven@e = wnr ziekte zich nog niet heec voorgedaan (vb vaccina@es polio)
- Symptomen behandelen bij chronische ziektes !
THERAPIE
• Farmacotherapie
= behandelingen met geneesmiddelen
• Immunotherapie
- 2 soorten:
1) Allergieën behandelen
2) Kanker behandelen
Bv PD-1 en PDL-1 = surface merkers v immuuncellen à die het IM kalm houden
à zodat we geen eigen lichaamcellen gaan aanvallen, maar dat is dan wel ook een rem op
onze immuunrespons tegen kanker
à willen remmen wegnemen van eigen immuunsysteem
à zodanig dat kankercellen kunnen gedood worden
• Radiotherapie
• Heelkunde
• Fysiotherapie (door bewegen)
• Ergotherapie (het hebben van een job is heel gezond)
• Psychotherapie (mentaal)
à Besluit: therapie bestaat niet enkel uit farmacotherapie maar nog veel andere ook !
,INDELING ONDERZOEKSTYPEN
• Explorerend beschrijvend onderzoek:
= uitspraken over de mate waarin & de manier waarop zich een verschijnsel voordoet
- Hiermee beginnen we
- Nieuwe aandoening waar er nog niets van gekend is, dan starten we hiermee
- Vb: In San Francisco s@erven mannen dr nieuwe vorm van pneumonie. Nl ze hadden PJP
(longontsteking veroorzaakt dr schimmel, die enkel dodelijk is voor immuun
gecompromi\eerde pa@ënten)
à wat bleek: dat waren vnl homoseksuele mannen
à men dacht aan seksueel overdraagbare aandoening dr virus (HIV-virus)
• Toetsend verklarend
= Specifieke hypothese toetsen
- Je kent oorzaak: HIV dat AIDS veroorzaakt
- Je kent ui@ngsvorm: nl PJP (die bij normale gezonde persoon geen last zou veroorzaken)
à Behandeling eerst met an@retrovirale middelen, maar bleek heel snel resisten@e te geven
à Daarna in combina@etherapie = HAART = highly ac@ve an@retroviral therapy
o Gevolg: HIV virus niet meer detecteerbaar à geen viruspar@kels meer terug te
vinden in bloed (heel lage virale load)
o CD4-T cellen ↑ waardoor immuunsysteem ↑
↳ deze werden aangevallen door HIV
à hypothese getest & blijkt correct te zijn
WAT ZIJN DE LEVELS VAN EVIDENTIE
Eviden@e
= Moeten aantonen dat ons GM werkzaam en veilig is
à hangt af vh studie design (soort studie)
• A: Hoogste evidenBe
- Obv grote gerandomiseerde klinische studie met heel veel data
- Let op: Daling van eviden@e door bias (= systema@sche fouten)
• B: goede evidenBe
- Obv kleine gerandomiseerde klinische studie
• C: minder evidenBe
- Obv enkel observa@onele studie (enkel toegekeken)
- Geen gerandomiseerde klinische studies
- S@jging van eviden@e door goede studieopzet, veel data en grondig werk
• D: nog minder evidenBe
- Obv Expert Panel judgement consensus
- Geen studies maar enkel een panel van experten die hun gedacht zeggen
, 2. Anatomie van klinisch wetenschappelijk onderzoek
Algemeen:
1) Onderzoeksvraag
2) Betekenis van de studie
3) Design
- Beste design is niet al@jd mogelijk door ethische of andere redenen
4) Onderzoekspopula@e
5) Variabelen
6) Sta@s@sche methodologie
1) Onderzoeksvraag:
Start met één goede vraag die beantwoord aan volgende 5 kenmerken: FINER
a. Feasible
- Haalbaar
- Bv Asbest onderzoek of dit longvlieskanker veroorzaakt, maar dit is niet haalbaar want
laten@e@jd vr ontwikkelen van kanker is 40 jaar
o Een prospec@eve cohort studie is in dit geval niet haalbaar !
o We kunnen wel een case-control studie uitvoeren: cases met longvlieskanker
vergelijk met cases zonder longvlieskanker maar zelfde leecijd en geslacht. Dan
vragen wat deze mensen van werk hebben gedaan,…
b. InterersBng
c. Novel
- Vernieuwend
- Iets wat in detail is aangetoond moeten we niet meer gaan onderzoeken
- Vb: inhala@ecor@costeroïden in de behandeling van astma is algemeen geweten & goed
bestudeerd à niet nog een keer studie uitvoeren
d. Ethical
- Bv niet ethisch om een placebo-gecontroleerde-gerandomiseerde studie te doen ve ziekte
waar al een goede behandeling vr bestaat
e. Relevant
- So what?: wat verandert dit onderzoek in de prak@jk vr pa@ënt/arts/apotheker etc !!
2) Betekenis van de studie
Nadenken over volgende vragen:
• Wat is al gekend?
- Mbv literatuuronderzoek om te kijken wat al gekend is en wat nog niet
- Wat zijn belangrijke tekortkomingen in het onderzoek
• Welke vraag zal het geplande onderzoek beantwoorden
• Wat is de betekenis van dit antwoord voor de klinische wetenschap en de gezondheidszorg
- So what vraag
LITERATUUR ONDERZOEK
• Vermijden van duplica@e ve onderzoek:
- een paar keer onderzoeken mag om besluiten te verwerpen of beves@gen (werken met
andere popula@e etc)
Methodiek en design van klinische studies
1) Les 1: Anatomie en Fysiologie van Klinische Studies
2) Les 2: Observa@onele studies
3) Les 3: Interven@onele studies
4) Les 4: Selec@e van de studiepopula@e/me@ngen
5) Les 5: Selec@e van de uitkomsten
6) Les 6: Bias en Confounding
7) Les 7: Real life effec@veness
8) Les 8: Rapporteren van klinische studies
9) Les 9: Benefit risk ra@o
10) Les 10: Farmacogene@ca
11) Les 11: Ethische aspecten
12) Les 12: Hoe een paper / guideline beoordelen?
Belang vd cursus:
Klinische wetenschappelijk onderzoek à evidence-based medicine/ pharmacy
,H1: ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN KLINISCH WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
• Anatomie van klinisch wetenschappelijk onderzoek
= structuur, hoe is het opgebouwd
• Fysiologie
= hoe werkt het
1. Inleiding
Stel we ze\en de ziekte centraal dan is het belangrijk om:
• Correcte, accurate diagnose stellen
- Liefst zo vroeg mogelijk
- Gevoelig
- Specifiek
• Prognose
= verloop van ziekte in de toekomst
- Snel/traag
- Zelflimiterend (bv verkoudheid)
- Acuut levensbedreigend (bv acuut myocardinfarct) à zeer snel opnemen in ziekenhuis
• E@ologie
= oorzaak van de ziekte
- Wanneer oorzaak en prognose gekend is, kan men overgaan naar interven@e
• Interven@e
- Ofwel therapie / behandeling = wnr ziekte zich al heec voorgedaan
- Ofwel preven@e = wnr ziekte zich nog niet heec voorgedaan (vb vaccina@es polio)
- Symptomen behandelen bij chronische ziektes !
THERAPIE
• Farmacotherapie
= behandelingen met geneesmiddelen
• Immunotherapie
- 2 soorten:
1) Allergieën behandelen
2) Kanker behandelen
Bv PD-1 en PDL-1 = surface merkers v immuuncellen à die het IM kalm houden
à zodat we geen eigen lichaamcellen gaan aanvallen, maar dat is dan wel ook een rem op
onze immuunrespons tegen kanker
à willen remmen wegnemen van eigen immuunsysteem
à zodanig dat kankercellen kunnen gedood worden
• Radiotherapie
• Heelkunde
• Fysiotherapie (door bewegen)
• Ergotherapie (het hebben van een job is heel gezond)
• Psychotherapie (mentaal)
à Besluit: therapie bestaat niet enkel uit farmacotherapie maar nog veel andere ook !
,INDELING ONDERZOEKSTYPEN
• Explorerend beschrijvend onderzoek:
= uitspraken over de mate waarin & de manier waarop zich een verschijnsel voordoet
- Hiermee beginnen we
- Nieuwe aandoening waar er nog niets van gekend is, dan starten we hiermee
- Vb: In San Francisco s@erven mannen dr nieuwe vorm van pneumonie. Nl ze hadden PJP
(longontsteking veroorzaakt dr schimmel, die enkel dodelijk is voor immuun
gecompromi\eerde pa@ënten)
à wat bleek: dat waren vnl homoseksuele mannen
à men dacht aan seksueel overdraagbare aandoening dr virus (HIV-virus)
• Toetsend verklarend
= Specifieke hypothese toetsen
- Je kent oorzaak: HIV dat AIDS veroorzaakt
- Je kent ui@ngsvorm: nl PJP (die bij normale gezonde persoon geen last zou veroorzaken)
à Behandeling eerst met an@retrovirale middelen, maar bleek heel snel resisten@e te geven
à Daarna in combina@etherapie = HAART = highly ac@ve an@retroviral therapy
o Gevolg: HIV virus niet meer detecteerbaar à geen viruspar@kels meer terug te
vinden in bloed (heel lage virale load)
o CD4-T cellen ↑ waardoor immuunsysteem ↑
↳ deze werden aangevallen door HIV
à hypothese getest & blijkt correct te zijn
WAT ZIJN DE LEVELS VAN EVIDENTIE
Eviden@e
= Moeten aantonen dat ons GM werkzaam en veilig is
à hangt af vh studie design (soort studie)
• A: Hoogste evidenBe
- Obv grote gerandomiseerde klinische studie met heel veel data
- Let op: Daling van eviden@e door bias (= systema@sche fouten)
• B: goede evidenBe
- Obv kleine gerandomiseerde klinische studie
• C: minder evidenBe
- Obv enkel observa@onele studie (enkel toegekeken)
- Geen gerandomiseerde klinische studies
- S@jging van eviden@e door goede studieopzet, veel data en grondig werk
• D: nog minder evidenBe
- Obv Expert Panel judgement consensus
- Geen studies maar enkel een panel van experten die hun gedacht zeggen
, 2. Anatomie van klinisch wetenschappelijk onderzoek
Algemeen:
1) Onderzoeksvraag
2) Betekenis van de studie
3) Design
- Beste design is niet al@jd mogelijk door ethische of andere redenen
4) Onderzoekspopula@e
5) Variabelen
6) Sta@s@sche methodologie
1) Onderzoeksvraag:
Start met één goede vraag die beantwoord aan volgende 5 kenmerken: FINER
a. Feasible
- Haalbaar
- Bv Asbest onderzoek of dit longvlieskanker veroorzaakt, maar dit is niet haalbaar want
laten@e@jd vr ontwikkelen van kanker is 40 jaar
o Een prospec@eve cohort studie is in dit geval niet haalbaar !
o We kunnen wel een case-control studie uitvoeren: cases met longvlieskanker
vergelijk met cases zonder longvlieskanker maar zelfde leecijd en geslacht. Dan
vragen wat deze mensen van werk hebben gedaan,…
b. InterersBng
c. Novel
- Vernieuwend
- Iets wat in detail is aangetoond moeten we niet meer gaan onderzoeken
- Vb: inhala@ecor@costeroïden in de behandeling van astma is algemeen geweten & goed
bestudeerd à niet nog een keer studie uitvoeren
d. Ethical
- Bv niet ethisch om een placebo-gecontroleerde-gerandomiseerde studie te doen ve ziekte
waar al een goede behandeling vr bestaat
e. Relevant
- So what?: wat verandert dit onderzoek in de prak@jk vr pa@ënt/arts/apotheker etc !!
2) Betekenis van de studie
Nadenken over volgende vragen:
• Wat is al gekend?
- Mbv literatuuronderzoek om te kijken wat al gekend is en wat nog niet
- Wat zijn belangrijke tekortkomingen in het onderzoek
• Welke vraag zal het geplande onderzoek beantwoorden
• Wat is de betekenis van dit antwoord voor de klinische wetenschap en de gezondheidszorg
- So what vraag
LITERATUUR ONDERZOEK
• Vermijden van duplica@e ve onderzoek:
- een paar keer onderzoeken mag om besluiten te verwerpen of beves@gen (werken met
andere popula@e etc)
