DEEL 1: WE LEVEN IN TIJDEN VAN
ANGST
“Angst is de belangrijkste bron van bijgeloof en één van de belangrijkste
oorzaken van wreedheid. Angst overwinnen is het begin van wijsheid.”
Russell
We leven in een maatschappij waarin angst een grote rol speelt. Dat beïnvloedt
hoe we denken, voelen en handelen. Filosofen zoals Hobbes, Rousseau en Russell
hebben hierover nagedacht, elk op hun eigen manier.
Hobbes:
- De mens wordt gedreven door angst
- Elke mens is erop gericht zichzelf te beschermen en zal hiervoor tot het
uiterste gaan
- Natuurstaat van de mens is een oorlog van allen tegen allen
- deze permanente staat van angst kan ingeperkt worden wanneer mensen
met elkaar een sociaal contract afsluiten
sociaal contract: ze richten een staat op met een leidersfiguur die alle
autoriteit in handen krijgt op voorwaarde dat de veiligheid van elke burger
gewaarborgd is (beantwoord niet aan de realiteit)
Rousseau:
- de mens wordt gedreven door het goede
- de mens is van nature goed en wil elkaar helpen
- maar de maatschappij dwingt ons om buiten de lijntjes te kleuren
- je kan maar met 160 mensen samenleven zonder regels ook al ben je zo
goed, maar vanaf dan zullen er regels opgelegd moeten worden die
bepaalde zaken gaan verbieden
(we zijn met teveel)
Russel:
- Russell zegt dat angst leidt tot bijgeloof en wreedheid (zoals haat, geweld,
enz.).
- Alleen door onze angst onder ogen te zien en te overwinnen, kunnen we
wijsheid bereiken.
- Hij vindt dat we de wereld niet alleen moeten verklaren met feiten en
logica, maar ook moeten leren waarderen – met openheid en
verwondering.
HOOFDSTUK 1: ANGST VOEDT DE VERSCHILLEN…
,Waarom mensen zich aangetrokken voelen tot radicale ideeën
- Als mensen om bang zijn door bv. politieke problemen dan zoeken ze
houvast
- Die vinden ze soms bij populistische of radicale groepen
- Die hebben een zwart-wit boodschap (dualistisch denken): we voelen ons
ofwel veilig ofwel bedreigd, weinig ruimte voor nuance
- Voor dualistische denkers creëert dit zekerheid
Wat is mixofobie?
- In een vertrouwde omgeving voelen we ons meestal op ons gemak, maar
zodra we geconfronteerd worden met iets of iemand die anders is, kan dat
angst oproepen.
- Mixofobie = angst voor menging
- Sommige mensen willen alles “zuiver” houden – in hun hoofd én in de
samenleving.
- Ze zijn bang voor menging van culturen, ideeën of gewoontes die hun
vertrouwde omgeving kunnen veranderen.
- Voorbeelden hiervan zijn uitspraken als: "Wat is er mis met typische
Belgische kost?" of slogans als "Eigen volk eerst".
- Vanuit deze angsten ontstaan bewegingen die het eigen volk of cultuur
willen beschermen tegen invloeden van buitenaf.
Wat is nativisme?
- Een irrationele en obsessieve angst voor vreemdelingen
- Dit zijn politieke stromingen die vooral de inheemse cultuur wil
beschermen en zich afzet tegen alles wat vreemd is.
- Strengere wetten opstellen, zodat eigen ideeën blijven bv. halal vlees
verbieden
- Om nativistische ideeën ingang te doen vinden in de politiek, ontstaan er
twee soorten bewegingen:
1) Behoudsgezinde burgerbewegingen
o Ik hou me vast aan hoe het was, alles wat vreemd is moet vernietigd
worden
o Willen dat er niet veel verandert in de samenleving
o Voelen zich onzeker of bang door nieuwe ideeën, andere culturen of
moderne gewoontes
o Ze willen terug naar oude vertrouwde waarden en tradities
o Bv. “vroeger was het beter”, “we moeten onze cultuur beschermen”
o Hoe meer leden, hoe angstiger de maatschappij
o Verzetten zich tegen verandering en willen het vreemde vernietigen.
o Voorbeelden: Nazisme, Combat 18.
Geen politieke invloed, alleen drukkingsgroepen
2) Conservatieve gezinsbewegingen
o Zien zichzelf niet als populair of rechts
o Angst als bindende factor
o Zijn tegen snelle of grote veranderingen
, o Ze geloven in orde, traditie, gezag en familie
o Normen en regels moeten blijven zoals ze zijn
o Bv. klassieke gezin behouden, minder invloed van andere culturen
o Willen traditionele waarden verdedigen
o Spelen in op de angsten van burgers om stemmen te winnen.
o Angst is de verbindende factor tussen de kiezer en de partij.
o Mensen denken hierdoor minder kritisch na over partijprogramma’s.
o Migranten worden voorgesteld als een bedreiging voor Vlaamse
gezinnen.
o Voorbeelden: Vlaams Belang.
HOOFDSTUK 2:… OF LEIDT TOT SAMENWERKING
Mohammed Bouazizi: “diepgewortelde angst voor de toekomst en geen
vooruitzichten stelt mensen in staat tot de meest ondenkbare acties”
Mohammed had een illegale groentekar die hij gebruikte om te werken en daarna
geld te sparen om mijn familie te kunnen voeden. Op een dag kwam de politie
langs en pakte zijn kassa mee, maar dat liet hij niet zo. Hij ging hem terug halen
bij het kantoor, maar daar namen ze hem niet serieus. Hij dreigde zichzelf in
brand te steken en uiteindelijk deed hij dat ook. Hierdoor kwam er veer protest
tegen dictators!
Sergei Krikalev: “angst leidt er toe dat wij nu in de ruimte zitten.”
Sergei is een kosmonaut (ruimtevaarder) die vastzat op het Russische
ruimtestation Mir. Door politieke veranderingen op aarde en technische
problemen kon hij lange tijd nergens landen. Daarom bleef hij in een baan rond
de aarde zweven, zonder te weten of hij ooit nog terug naar huis zou kunnen. Hij
bleef bijna een jaar in de ruimte, wat erg zwaar en eenzaam was.
Uiteindelijk, op 25 maart 1992, mocht hij terugkeren naar de aarde, op de
grootste ruimtebasis ter wereld: Baikonoer in Kazachstan. Wat bijzonder is: toen
Sergei vertrok, bestond de Sovjetunie nog, en hij was een Sovjetburger. Maar
toen hij terugkeerde, was de Sovjetunie uiteengevallen, en hij werd een burger
van het nieuwe Rusland. Hij vertrok dus als Sovjet, maar landde als Rus.
HOOFDSTUK 3: MAAR IS STREEDS EEN AS VAN KWAAD
Martha Nussbaum
De Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum zegt dat mensen de wereld vaak
opdelen in twee kampen:
- Goed vs. Kwaad
- Wij vs. Zij
Dat noemt zij de “as van het kwaad”.
Het is een manier van denken waarin mensen geloven dat er een duidelijke
scheiding is tussen goede mensen (zoals zijzelf) en slechte mensen (zoals "de
ander").
, Waar zie je dat terug?
1) hoe mensen naar de wereld kijken
- Ze noemt dit de botsing der beschavingen
- Men ziet de wereld als een strijd tussen verschillende groepen of culturen
o Bv. “onze cultuur is beschaafd, die van hen is barbaars”
o Bv. “wij zijn vredelievend, zij zijn agressief”
2) in films, series
- In populaire cultuur zien we vaak hetzelfde patroon:
o Een goede held vecht tegen een slechte vijand
o Liedjes gaan over gelukkig of ongelukkig, niet over iets daartussenin
- Hierdoor raken mensen gewend aan zwart-wit denken: je moet kiezen wie
goed is en wie fout is.
3) bij terroristische aanslagen
- Na zo’n gebeurtenis denken mensen vaak snel:
- “Dat was een religieuze aanslag.”
- Maar ze denken niet na over de echte oorzaken of de achtergrond van de
daders.
- Opnieuw wordt de wereld verdeeld in “ons” (goed) en “de ander” (slecht).
Volgens Nussbaum zorgt deze manier van denken voor angst:
We vergroten de negatieve eigenschappen van 'de anderen'.
We vergroten de positieve eigenschappen van 'onszelf'.
Zo ontstaat er een scheef beeld van de werkelijkheid.
HOOFDSTUK 4: COLLECTIEVE ANGST MAG MEN NIET
CULTIVEREN
Wat is angst?
- Angst is een oeroude emotie – alle levende wezens kennen het
- Bv. je schrikt van een harde knal, dit is een natuurlijke automatische angst
- Maar sommige angsten zijn aangeleerd door de maatschappij:
o Angst voor vreemdelingen of andere culturen
o Die angsten zijn niet natuurlijk en kunnen worden afgeleerd
Hoe werkt angst in ons lichaam en ons brein?
- Angst werkt als een dirigent in je hersenen
o In gevaarlijke situaties neemt die dirigent de controle over
o Je lichaam reageert automatisch: vechten, vluchten of bevriezen
Wat doet angst met samenlevingen?
ANGST
“Angst is de belangrijkste bron van bijgeloof en één van de belangrijkste
oorzaken van wreedheid. Angst overwinnen is het begin van wijsheid.”
Russell
We leven in een maatschappij waarin angst een grote rol speelt. Dat beïnvloedt
hoe we denken, voelen en handelen. Filosofen zoals Hobbes, Rousseau en Russell
hebben hierover nagedacht, elk op hun eigen manier.
Hobbes:
- De mens wordt gedreven door angst
- Elke mens is erop gericht zichzelf te beschermen en zal hiervoor tot het
uiterste gaan
- Natuurstaat van de mens is een oorlog van allen tegen allen
- deze permanente staat van angst kan ingeperkt worden wanneer mensen
met elkaar een sociaal contract afsluiten
sociaal contract: ze richten een staat op met een leidersfiguur die alle
autoriteit in handen krijgt op voorwaarde dat de veiligheid van elke burger
gewaarborgd is (beantwoord niet aan de realiteit)
Rousseau:
- de mens wordt gedreven door het goede
- de mens is van nature goed en wil elkaar helpen
- maar de maatschappij dwingt ons om buiten de lijntjes te kleuren
- je kan maar met 160 mensen samenleven zonder regels ook al ben je zo
goed, maar vanaf dan zullen er regels opgelegd moeten worden die
bepaalde zaken gaan verbieden
(we zijn met teveel)
Russel:
- Russell zegt dat angst leidt tot bijgeloof en wreedheid (zoals haat, geweld,
enz.).
- Alleen door onze angst onder ogen te zien en te overwinnen, kunnen we
wijsheid bereiken.
- Hij vindt dat we de wereld niet alleen moeten verklaren met feiten en
logica, maar ook moeten leren waarderen – met openheid en
verwondering.
HOOFDSTUK 1: ANGST VOEDT DE VERSCHILLEN…
,Waarom mensen zich aangetrokken voelen tot radicale ideeën
- Als mensen om bang zijn door bv. politieke problemen dan zoeken ze
houvast
- Die vinden ze soms bij populistische of radicale groepen
- Die hebben een zwart-wit boodschap (dualistisch denken): we voelen ons
ofwel veilig ofwel bedreigd, weinig ruimte voor nuance
- Voor dualistische denkers creëert dit zekerheid
Wat is mixofobie?
- In een vertrouwde omgeving voelen we ons meestal op ons gemak, maar
zodra we geconfronteerd worden met iets of iemand die anders is, kan dat
angst oproepen.
- Mixofobie = angst voor menging
- Sommige mensen willen alles “zuiver” houden – in hun hoofd én in de
samenleving.
- Ze zijn bang voor menging van culturen, ideeën of gewoontes die hun
vertrouwde omgeving kunnen veranderen.
- Voorbeelden hiervan zijn uitspraken als: "Wat is er mis met typische
Belgische kost?" of slogans als "Eigen volk eerst".
- Vanuit deze angsten ontstaan bewegingen die het eigen volk of cultuur
willen beschermen tegen invloeden van buitenaf.
Wat is nativisme?
- Een irrationele en obsessieve angst voor vreemdelingen
- Dit zijn politieke stromingen die vooral de inheemse cultuur wil
beschermen en zich afzet tegen alles wat vreemd is.
- Strengere wetten opstellen, zodat eigen ideeën blijven bv. halal vlees
verbieden
- Om nativistische ideeën ingang te doen vinden in de politiek, ontstaan er
twee soorten bewegingen:
1) Behoudsgezinde burgerbewegingen
o Ik hou me vast aan hoe het was, alles wat vreemd is moet vernietigd
worden
o Willen dat er niet veel verandert in de samenleving
o Voelen zich onzeker of bang door nieuwe ideeën, andere culturen of
moderne gewoontes
o Ze willen terug naar oude vertrouwde waarden en tradities
o Bv. “vroeger was het beter”, “we moeten onze cultuur beschermen”
o Hoe meer leden, hoe angstiger de maatschappij
o Verzetten zich tegen verandering en willen het vreemde vernietigen.
o Voorbeelden: Nazisme, Combat 18.
Geen politieke invloed, alleen drukkingsgroepen
2) Conservatieve gezinsbewegingen
o Zien zichzelf niet als populair of rechts
o Angst als bindende factor
o Zijn tegen snelle of grote veranderingen
, o Ze geloven in orde, traditie, gezag en familie
o Normen en regels moeten blijven zoals ze zijn
o Bv. klassieke gezin behouden, minder invloed van andere culturen
o Willen traditionele waarden verdedigen
o Spelen in op de angsten van burgers om stemmen te winnen.
o Angst is de verbindende factor tussen de kiezer en de partij.
o Mensen denken hierdoor minder kritisch na over partijprogramma’s.
o Migranten worden voorgesteld als een bedreiging voor Vlaamse
gezinnen.
o Voorbeelden: Vlaams Belang.
HOOFDSTUK 2:… OF LEIDT TOT SAMENWERKING
Mohammed Bouazizi: “diepgewortelde angst voor de toekomst en geen
vooruitzichten stelt mensen in staat tot de meest ondenkbare acties”
Mohammed had een illegale groentekar die hij gebruikte om te werken en daarna
geld te sparen om mijn familie te kunnen voeden. Op een dag kwam de politie
langs en pakte zijn kassa mee, maar dat liet hij niet zo. Hij ging hem terug halen
bij het kantoor, maar daar namen ze hem niet serieus. Hij dreigde zichzelf in
brand te steken en uiteindelijk deed hij dat ook. Hierdoor kwam er veer protest
tegen dictators!
Sergei Krikalev: “angst leidt er toe dat wij nu in de ruimte zitten.”
Sergei is een kosmonaut (ruimtevaarder) die vastzat op het Russische
ruimtestation Mir. Door politieke veranderingen op aarde en technische
problemen kon hij lange tijd nergens landen. Daarom bleef hij in een baan rond
de aarde zweven, zonder te weten of hij ooit nog terug naar huis zou kunnen. Hij
bleef bijna een jaar in de ruimte, wat erg zwaar en eenzaam was.
Uiteindelijk, op 25 maart 1992, mocht hij terugkeren naar de aarde, op de
grootste ruimtebasis ter wereld: Baikonoer in Kazachstan. Wat bijzonder is: toen
Sergei vertrok, bestond de Sovjetunie nog, en hij was een Sovjetburger. Maar
toen hij terugkeerde, was de Sovjetunie uiteengevallen, en hij werd een burger
van het nieuwe Rusland. Hij vertrok dus als Sovjet, maar landde als Rus.
HOOFDSTUK 3: MAAR IS STREEDS EEN AS VAN KWAAD
Martha Nussbaum
De Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum zegt dat mensen de wereld vaak
opdelen in twee kampen:
- Goed vs. Kwaad
- Wij vs. Zij
Dat noemt zij de “as van het kwaad”.
Het is een manier van denken waarin mensen geloven dat er een duidelijke
scheiding is tussen goede mensen (zoals zijzelf) en slechte mensen (zoals "de
ander").
, Waar zie je dat terug?
1) hoe mensen naar de wereld kijken
- Ze noemt dit de botsing der beschavingen
- Men ziet de wereld als een strijd tussen verschillende groepen of culturen
o Bv. “onze cultuur is beschaafd, die van hen is barbaars”
o Bv. “wij zijn vredelievend, zij zijn agressief”
2) in films, series
- In populaire cultuur zien we vaak hetzelfde patroon:
o Een goede held vecht tegen een slechte vijand
o Liedjes gaan over gelukkig of ongelukkig, niet over iets daartussenin
- Hierdoor raken mensen gewend aan zwart-wit denken: je moet kiezen wie
goed is en wie fout is.
3) bij terroristische aanslagen
- Na zo’n gebeurtenis denken mensen vaak snel:
- “Dat was een religieuze aanslag.”
- Maar ze denken niet na over de echte oorzaken of de achtergrond van de
daders.
- Opnieuw wordt de wereld verdeeld in “ons” (goed) en “de ander” (slecht).
Volgens Nussbaum zorgt deze manier van denken voor angst:
We vergroten de negatieve eigenschappen van 'de anderen'.
We vergroten de positieve eigenschappen van 'onszelf'.
Zo ontstaat er een scheef beeld van de werkelijkheid.
HOOFDSTUK 4: COLLECTIEVE ANGST MAG MEN NIET
CULTIVEREN
Wat is angst?
- Angst is een oeroude emotie – alle levende wezens kennen het
- Bv. je schrikt van een harde knal, dit is een natuurlijke automatische angst
- Maar sommige angsten zijn aangeleerd door de maatschappij:
o Angst voor vreemdelingen of andere culturen
o Die angsten zijn niet natuurlijk en kunnen worden afgeleerd
Hoe werkt angst in ons lichaam en ons brein?
- Angst werkt als een dirigent in je hersenen
o In gevaarlijke situaties neemt die dirigent de controle over
o Je lichaam reageert automatisch: vechten, vluchten of bevriezen
Wat doet angst met samenlevingen?
