Historische reflectie
Hoofdstuk 1: de zee
Onder me vloeit de zee van het verleden, boven me
drijft de ether der toekomst, en ik sta daar tusschen-
in als op een stip van werkelijkheid… Het heden is
het eenige, dat is, of dat ten minste schijnt te zijn. De
stip is; de stip, ten minste, schijnt; die zee niet, en die
lucht niet, want die zee is slechts herinnering en die
lucht slechts illuzie (Couperus, 1892)
➔ Uit het boek Extaze: Een boek van geluk, waar hij schreef over de liefdesrelatie tussen een
jonge weduwe en een familievriend. Het hoofdfiguur, Cecile wil haar emoties doorgronden en
schrijft wat hier boven staat in haar dagboek.
➔ Metafoor betekend: vanuit het heden laten we onze blik glijden over het ruime sop van het
verleden, met de toekomst ergens in de ijle lucht. Die houd een belofte in, zonnig of bewolkt. Al
weten dat omstandigheden kunnen veranderen.
1. De zee als metafoor
De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij
de visboer. Ze zijn als vissen die rondzwemmen in een
uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan; en wat
de historicus vangt, hangt deels van het toeval af,
maar vooral van het deel van de oceaan dat hij kiest
om te bevissen en de uitrusting die hij kiest om te
gebruiken - deze twee factoren worden natuurlijk
bepaald door het soort vis dat hij wil vangen. Over het
algemeen krijgt de historicus het soort feiten dat hij
wil. Geschiedenis is interpretatie (Carr, 1961)
→ Carr gaf een lezing die een aantal stellingen bevatte van klassieke geschiedschrijvers die als
provocerend (uitdagend) en controversieel werden beschouwd. Die schrijvers hadden het idee dat
geschiedenis objectief en wetenschappelijk was door zich te focussen op feiten, Carr ging daar niet
mee akkoord.
→ hij stelt dat geschiedschrijving geenszins en een vrijblijvende werkzaamheid is
1
,De zee biedt een enorme historisch archief waarvan de documenten, hoewel verwoest
aangetast, verzonken, kunnen worden gered, samengevoegd en, uiteindelijk, opnieuw herinnerd
(Jurgen Kramer, geciteerd door Rostek, 2011)
➔ tegenverhalen van de slachtoffers van de kolonisatie bleven lang uit beeld. → herinneringen
verzwolgen door de zee. Kunnen die verhalen nog worden bovengehaald? Diverse meningen,
die van Kramer is een eerder hoopvol perspectief
Intra-geschiedenis
➔ een overgebleven sediment van de geschiedenis
De golven van de geschiedenis, met hun geruis en hun schuim dat weerkaatst in de zon, rollen over een
ononderbroken, diepe zee, immers veel dieper dan de laag die over een stille zee golft en waarvan de
uiteindelijke bodem nooit door de zon wordt bereikt… (Miguel de Unamuno, geciteerd door Johnson,
2003)
De valse traditie die begraven ligt in boeken en papieren en monumenten en steen
Het dagelijkse werk van de boeren, als stille koralen op de zeebodem, legt de fundamenten waaruit de
eilandjes van de waarneembare geschiedenis oprijzen (Miguel de Unamuno)
➔ wees erop dat kranten en later de geschiedenisboeken nauwelijks aandacht schonken aan het
‘stille leven’ van gewone mensen, roept op om niet alleen oog te hebben op de top laag, de
elite van de samenleving. Hij vindt dat de geschiedenis ligt bij de gewone mensen. We moeten
voorbij de machthebbers kijken, voorbij de eilandjes in de zee. Waardoor je op een andere
manier gaat vissen in de zee en andere visies zal krijgen.
De kaarten geven een machtsverhouding
weer. De zee lijkt oneindig. Moeilijk in te
schatten wat er onder het water zich
bevindt. → we weten over dat verleden
bijzonder weinig, en veranderd zoals de
geschiedenis veranderd.
2
,Waar zijn jullie monumenten, veldslagen en martelaren?
Waar zijn jullie triabale herinnering? Heren, is dat grijze
gewelf. De zee. De zee heeft ons opgesloten. De zee is
geschiedenis. (Walcott, 1979)
➔ Eeuwenlang heeft de zee voor onheil gezorgd,
kolonisatie, slavenhandel, geweld en onderdrukking.
Maritieme dominantie vertaalde zich in hoe de
geschiedenis van de eilanden werd vertelt.
➔ Stelt dat de overwinnaars de geschiedenis schrijven.
Het is een manier om mensen mee te krijgen in een verhaal en degene die macht hebben gaan
de geschiedenis aanpassen om hun eigen idee door te laten dringen → meer kijken naar intra-
geschiedenis.
➔ “de zee is geschiedenis” → richt zich tot de Caraïben, want is van daar afkomstig → richt zich
tot eigen eilanden en vraagt zich af waar zijn jullie monumenten, Een tsunami heeft alles
weggespoeld. → we hebben niets aan tradities die door anderen zijn opgelegd dus laten we
terug keren naar onze eigen tradities
➔ Interpreteert de zee als iets dubbel → zee heeft zowel welvaart gebracht, maar ook schepen
gebracht die die eilanden hebben gekoloniseerd
2. Afbakenen van territoriale wateren
➔ Het afspreken wie de baas is over welk stuk zee. → ontstaat politieke discussie rond
➔ Ook over de toe-eigening van de zee van het verleden bestaat een discussie. Kunnen
landen of groepen historische discours op zich nemen en voor eigen doeleinden
inzetten?
Het Canon van Vlaanderen = een tijdlijn van
belangrijke historische punten binnen bv. Sociaal werk
→ geschreven door de vorige regering → NVA wou hun
partij punten door geschiedenis overbrengen = een
vorm van propaganda, manipulatie
Geschiedenis wordt gebruikt om jongeren of mensen te
kneden tot een bepaald ideaal. → hoewel heeft een groep
historici het Canon voorbereid en zaken geselecteerd om weer te geven hoe de
geschiedenis van Vlaanderen eruit zag
➔ Canon niet beschouwen als eindpunt
Schone slaapster theorie → bekijken op twee manieren
1. Een kaart om mensen dingen te vertellen
2. Staatsgrenzen geprojecteerd → Belgen hebben altijd bestaan als een
schone slaapster en in 1830 heeft de schone prins ons wakker gekust
en is België ontstaan
3
, → Een volk heeft altijd ontstaan maar pas op een bepaald moment door de omgeving officieel
geworden
Wat is een natie? → moeilijke vraag, wekt veel emoties op, kan heel uiteenlopend invullen
Strikte invulling: Andere kant:
je kan enkel deel uitmaken van een Iedereen kan deel uitmaken van
natie als je hier geboren bent en je de natie → opengrenzen en we
DNA uit hier afkomstig is. Dus zij die zijn allemaal wereldburgers
naar hier migreren zullen nooit deel
uitmaken van de natie.
Natie = gemeenschap? → wie reken je dan mee in onze
gemeenschap? Alle mensen waarmee we solidair zijn. Maar met wie
wil je delen? Met iedereen of enkel degene die hier geboren zijn?
→ Wat zijn de elementen om de verbondenheid van die
gemeenschap te omschrijven? Bv. Je moet dezelfde taal spreken,
dezelfde traditie en waarden en normen respecteren, dezelfde religie
hebben,…
→ welkom onder bepaalde voorwaarden
Moeilijke discussie gezien hoe de invulling van het concept geleid heeft tot conflict. De naties is het
geen dat ons verbind.
Schone slaapster theorie niet zonder risico
Is Nationalisme slecht? Valt te zien waar, en is afhankelijk van de invulling van wat een natie is.
Standplaatsgebondenheid → we staan altijd op een positie als we ergens naar iets kijken, we hebben
altijd een bril aan, verschillende mensen kunnen naar hetzelfde kijken en anders interpreteren
→ geen enkele vorm van communicatie is objectief
➔ De standplaatsgebondenheid bepaald hoe de slang wordt geïnterpreteerd. Kan op
verschillende manieren bekeken worden
4
Hoofdstuk 1: de zee
Onder me vloeit de zee van het verleden, boven me
drijft de ether der toekomst, en ik sta daar tusschen-
in als op een stip van werkelijkheid… Het heden is
het eenige, dat is, of dat ten minste schijnt te zijn. De
stip is; de stip, ten minste, schijnt; die zee niet, en die
lucht niet, want die zee is slechts herinnering en die
lucht slechts illuzie (Couperus, 1892)
➔ Uit het boek Extaze: Een boek van geluk, waar hij schreef over de liefdesrelatie tussen een
jonge weduwe en een familievriend. Het hoofdfiguur, Cecile wil haar emoties doorgronden en
schrijft wat hier boven staat in haar dagboek.
➔ Metafoor betekend: vanuit het heden laten we onze blik glijden over het ruime sop van het
verleden, met de toekomst ergens in de ijle lucht. Die houd een belofte in, zonnig of bewolkt. Al
weten dat omstandigheden kunnen veranderen.
1. De zee als metafoor
De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij
de visboer. Ze zijn als vissen die rondzwemmen in een
uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan; en wat
de historicus vangt, hangt deels van het toeval af,
maar vooral van het deel van de oceaan dat hij kiest
om te bevissen en de uitrusting die hij kiest om te
gebruiken - deze twee factoren worden natuurlijk
bepaald door het soort vis dat hij wil vangen. Over het
algemeen krijgt de historicus het soort feiten dat hij
wil. Geschiedenis is interpretatie (Carr, 1961)
→ Carr gaf een lezing die een aantal stellingen bevatte van klassieke geschiedschrijvers die als
provocerend (uitdagend) en controversieel werden beschouwd. Die schrijvers hadden het idee dat
geschiedenis objectief en wetenschappelijk was door zich te focussen op feiten, Carr ging daar niet
mee akkoord.
→ hij stelt dat geschiedschrijving geenszins en een vrijblijvende werkzaamheid is
1
,De zee biedt een enorme historisch archief waarvan de documenten, hoewel verwoest
aangetast, verzonken, kunnen worden gered, samengevoegd en, uiteindelijk, opnieuw herinnerd
(Jurgen Kramer, geciteerd door Rostek, 2011)
➔ tegenverhalen van de slachtoffers van de kolonisatie bleven lang uit beeld. → herinneringen
verzwolgen door de zee. Kunnen die verhalen nog worden bovengehaald? Diverse meningen,
die van Kramer is een eerder hoopvol perspectief
Intra-geschiedenis
➔ een overgebleven sediment van de geschiedenis
De golven van de geschiedenis, met hun geruis en hun schuim dat weerkaatst in de zon, rollen over een
ononderbroken, diepe zee, immers veel dieper dan de laag die over een stille zee golft en waarvan de
uiteindelijke bodem nooit door de zon wordt bereikt… (Miguel de Unamuno, geciteerd door Johnson,
2003)
De valse traditie die begraven ligt in boeken en papieren en monumenten en steen
Het dagelijkse werk van de boeren, als stille koralen op de zeebodem, legt de fundamenten waaruit de
eilandjes van de waarneembare geschiedenis oprijzen (Miguel de Unamuno)
➔ wees erop dat kranten en later de geschiedenisboeken nauwelijks aandacht schonken aan het
‘stille leven’ van gewone mensen, roept op om niet alleen oog te hebben op de top laag, de
elite van de samenleving. Hij vindt dat de geschiedenis ligt bij de gewone mensen. We moeten
voorbij de machthebbers kijken, voorbij de eilandjes in de zee. Waardoor je op een andere
manier gaat vissen in de zee en andere visies zal krijgen.
De kaarten geven een machtsverhouding
weer. De zee lijkt oneindig. Moeilijk in te
schatten wat er onder het water zich
bevindt. → we weten over dat verleden
bijzonder weinig, en veranderd zoals de
geschiedenis veranderd.
2
,Waar zijn jullie monumenten, veldslagen en martelaren?
Waar zijn jullie triabale herinnering? Heren, is dat grijze
gewelf. De zee. De zee heeft ons opgesloten. De zee is
geschiedenis. (Walcott, 1979)
➔ Eeuwenlang heeft de zee voor onheil gezorgd,
kolonisatie, slavenhandel, geweld en onderdrukking.
Maritieme dominantie vertaalde zich in hoe de
geschiedenis van de eilanden werd vertelt.
➔ Stelt dat de overwinnaars de geschiedenis schrijven.
Het is een manier om mensen mee te krijgen in een verhaal en degene die macht hebben gaan
de geschiedenis aanpassen om hun eigen idee door te laten dringen → meer kijken naar intra-
geschiedenis.
➔ “de zee is geschiedenis” → richt zich tot de Caraïben, want is van daar afkomstig → richt zich
tot eigen eilanden en vraagt zich af waar zijn jullie monumenten, Een tsunami heeft alles
weggespoeld. → we hebben niets aan tradities die door anderen zijn opgelegd dus laten we
terug keren naar onze eigen tradities
➔ Interpreteert de zee als iets dubbel → zee heeft zowel welvaart gebracht, maar ook schepen
gebracht die die eilanden hebben gekoloniseerd
2. Afbakenen van territoriale wateren
➔ Het afspreken wie de baas is over welk stuk zee. → ontstaat politieke discussie rond
➔ Ook over de toe-eigening van de zee van het verleden bestaat een discussie. Kunnen
landen of groepen historische discours op zich nemen en voor eigen doeleinden
inzetten?
Het Canon van Vlaanderen = een tijdlijn van
belangrijke historische punten binnen bv. Sociaal werk
→ geschreven door de vorige regering → NVA wou hun
partij punten door geschiedenis overbrengen = een
vorm van propaganda, manipulatie
Geschiedenis wordt gebruikt om jongeren of mensen te
kneden tot een bepaald ideaal. → hoewel heeft een groep
historici het Canon voorbereid en zaken geselecteerd om weer te geven hoe de
geschiedenis van Vlaanderen eruit zag
➔ Canon niet beschouwen als eindpunt
Schone slaapster theorie → bekijken op twee manieren
1. Een kaart om mensen dingen te vertellen
2. Staatsgrenzen geprojecteerd → Belgen hebben altijd bestaan als een
schone slaapster en in 1830 heeft de schone prins ons wakker gekust
en is België ontstaan
3
, → Een volk heeft altijd ontstaan maar pas op een bepaald moment door de omgeving officieel
geworden
Wat is een natie? → moeilijke vraag, wekt veel emoties op, kan heel uiteenlopend invullen
Strikte invulling: Andere kant:
je kan enkel deel uitmaken van een Iedereen kan deel uitmaken van
natie als je hier geboren bent en je de natie → opengrenzen en we
DNA uit hier afkomstig is. Dus zij die zijn allemaal wereldburgers
naar hier migreren zullen nooit deel
uitmaken van de natie.
Natie = gemeenschap? → wie reken je dan mee in onze
gemeenschap? Alle mensen waarmee we solidair zijn. Maar met wie
wil je delen? Met iedereen of enkel degene die hier geboren zijn?
→ Wat zijn de elementen om de verbondenheid van die
gemeenschap te omschrijven? Bv. Je moet dezelfde taal spreken,
dezelfde traditie en waarden en normen respecteren, dezelfde religie
hebben,…
→ welkom onder bepaalde voorwaarden
Moeilijke discussie gezien hoe de invulling van het concept geleid heeft tot conflict. De naties is het
geen dat ons verbind.
Schone slaapster theorie niet zonder risico
Is Nationalisme slecht? Valt te zien waar, en is afhankelijk van de invulling van wat een natie is.
Standplaatsgebondenheid → we staan altijd op een positie als we ergens naar iets kijken, we hebben
altijd een bril aan, verschillende mensen kunnen naar hetzelfde kijken en anders interpreteren
→ geen enkele vorm van communicatie is objectief
➔ De standplaatsgebondenheid bepaald hoe de slang wordt geïnterpreteerd. Kan op
verschillende manieren bekeken worden
4
