Geschiedenis samenvatting havo hoofdstuk 5 en 6

Hoofdstuk 5 De wereld in de tijd van ontdekkers en hervormers
Hoofdstuk 6 De tijd van regenten en vorsten


Kenmerkende aspecten H4:
 De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van
een agrarisch-urbane samenleving
 De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van
steden
 Het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de
geestelijke macht het primaat behoorde te hebben
 De expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de
vorm van kruistochten
 Het begin van staatsvorming en centralisatie


Kenmerkende aspecten H5:
 Het begin van de Europese overzeese expansie.
 Het veranderde mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van
een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
 De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
 De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-
Europa tot gevolg had
 Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een
Nederlandse staat


Kenmerkende aspecten H6:
 Het streven van vorsten naar absolute macht
 De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en
cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek
 Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van
wereldeconomie
 De wetenschappelijke revolutie

, §5.1 De renaissance
 Het veranderde mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een nieuwe
wetenschappelijke belangstelling
 De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.

- Handelaren en bankiers werden in de late middeleeuwen een machtige bovenlaag
in Italiaanse steden.
- Ze hadden geprofiteerd van de handel  showden hun rijkdom d.m.v. kunst en
grote huizen te bouwen.
- Er ontstonden in die gebieden een nieuw mens- en wereldbeeld en een nieuw
levensgevoel  de rijke Italiaanse stedelingen kregen belangstelling voor het
klassieke erfgoed.
Griekse en Romeinse beelden en gebouwen werden bewonderd om hun schoonheid.
De middeleeuwen werd gezien als een donkere tussenperiode, die hun eigen tijd
scheidde van de glorieuze oudheid. De herleving van de waarden en schoonheid
idealen kreeg de naam renaissance. De renaissance begon in de 15 e eeuw en
verspreidde zich vanaf 1500 over de rest van Europa  begin vroegmoderne tijd

Bij herontdekking klassieke oudheid humanisme een belangrijke rol. Humanistische
geleerden lazen en vertaalden oude teksten  probeerden de teksten te herstellen
en voorzagen ze van uitleg, want de oude teksten (geschreven door monniken) klopte niet
helemaal.
1453: Na Turkse verovering van Constantinopel kreeg het humanisme een boost 
de geleerden namen hun kennis en manuscripten van de Griekse oudheid mee naar
Italië. Later werd het humanisme een opleiding voor hogere burgers.

Erasmus belangrijke humanist buiten Italië; Rotterdam. Hij was christelijke humanist
en vond dat de studie van oude teksten ertoe moest leiden dat het oude christendom
werd verdiept en gezuiverd.
Leergierigheid en kritische instelling in tijd van ontdekkers en hervormers
stimuleerden ook het natuurwetenschappelijk denken.

Architecten en kunstenaars bestudeerden werk van Grieken en Romeinen. Ze
onderzochten de natuur en de menselijke anatomie (lichaamsbouw) om personages
levensecht te kunnen schilderen en beeldhouden. Er werden niet meer alleen
Bijbelse dingen gemaakt, maar ook portretten, landschappen en mythologische
figuren. De kerk bleef wel een belangrijke opdrachtgever en de Bijbel een
inspiratiebron, maar kunstenaars werden zelfbewuster en persoonlijker.