Samenvatting EEG en het afwijkend EEG1
Hoofdstuk 1: Het EEG als aanvullend onderzoek
Redenen voor EEG als aanvullend onderzoek:
- Diagnostiek en differentiaaldiagnostiek
o Kenmerken van de test: sensitiviteit (kans op terecht positieve uitslag) en specificiteit
(kans op terecht negatieve uitslag).
o Kenmerken van een patiëntenpopulatie: a priori kans is de kans dat een aandoening
wel of niet aanwezig zonder een test. A posteriori wordt bepaald door sensitiviteit,
specificiteit en a priori kans.
De likeahood ratio is de verhouding tussen kansen = kans op afwijkende test bij
aanwezige aandoening / kans op afwijkende test bij afwezige aandoening.
Pretest odds = a priori kans / (1 – a priori kans)
Posttest odds = pretest odds x likelihood ratio
A posteriori kans = posttest odds / (1 + posttest odds)
A = sensitiviteit
D = specificiteit
E = PPW
o Klinische relevantie van de testuitslag: Een test heeft nut als het iets verandert aan
het beleid voor de patiënt.
- Bepalen van de ernst van de aandoening
- Monitoring
- Slaapstoornissen
Sterke punten van het EEG als aanvullend onderzoek:
- Hoge sensitiviteit voor functiestoornissen van de (functionerende) neuronen.
- Goede temporele resolutie (tijdsresolutie), veranderingen worden direct gemeten.
- Goedkoop, niet ingrijpend, makkelijk uit te voeren.
Zwakke punten van het EEG als aanvullend onderzoek:
- Geeft weinig tot geen informatie over de oorzaak van afwijkingen. Er wordt wel onderscheid
gemaakt tussen afwijkingen specifiek voor epilepsie en niet-specifieke afwijkingen.
- Matige spatiële resolutie. Exacte locatie van afwijkende activiteit kan niet worden
achterhaald.
,Magneto Encefalo Grafie (MEG) is een functieonderzoek van de cortex
waarbij magnetische velden worden gemeten. Wordt vooral gebruikt in
wetenschappelijk onderzoek bij neurodegeneratieve aandoeningen,
lokalisatie van de functionele cortex en bronlokalisatie als prechirurgische
screening bij epilepsiechirurgie. fMRI meet het zuurstofverbruik in de hersenen.
Het EEG als aanvullend onderzoek bij epilepsie:
- A priori kans op epilepsie is groter bij ouderen door grotere kans op CVA en degeneratieve
hersenaandoeningen.
- Een standaard EEG heeft een sensitiviteit van 30% voor epilepsie. Dit percentage neemt toe
bij het herhalen van het EEG. De sensitiviteit neemt toe naarmate er minder tijd tussen het
insult en de registratie zit. Een langdurig EEG, slaap, hyperventilatie en lichtflits stimulatie
verhogen de sensitiviteit van het EEG.
- De specificiteit van het EEG is ook afhankelijk van de a priori kansen.
Hoofdstuk 2: Veranderingen in de fysiologische activiteit
Afwijkingen aan de alfa-activiteit:
Een vertraging van het alfaritme kan worden veroorzaakt door metabole encefalopathie, bij
cerebrale hypoperfusie en door medicatie. Het alfaritme kan ook versnellen door koorts,
hyperthyreoïdie en het gebruik van benzodiazepines.
Het syndroom van Bancaud: alfaritme wordt maar aan 1 kant onderdrukt, een afwijking aan de niet-
reagerende kant.
Fenomeen van Farbrot: assymmetrische volgreacties.
Afwijkingen aan de Bèta-activiteit:
Vaak de eerste activiteit die afneemt corticale beschadigingen. De Beta-activiteit kan ook toenemen
als gevolg van relaxatie, doezelen, sedativa, hypnotica, anxiolitica en door benzodiazepines.
Afwijkingen aan de Thèta-activiteit:
Bij het beoordelen van de hoeveelheid Thèta-activiteit is het bewustzijnsniveau en leeftijd belangrijk.
Op latere leeftijd komen vaak korte theta-reeksjes voor, vaak links temporaal, dit wordt Benign
Temporal Thèta of the Elderly (BTTE) genoemd.
Cigánek-ritme: midline theta-activiteit, een fysiologisch ritme wat voorkomt tijdens doezelen of juist
bij cognitieve taken.
Activité de brêche: een centraal ritme wat optreedt bij een defect in het schedeldak. Hogere
frequenties worden er minder uitgefilterd en amplitudes zijn hoger. Het lijkt op een scherpe mu-
vorm vermengd met snellere activiteit tot 20 Hz. Dit is een fysiologisch verschijnsel. Een afname van
amplitude bij een schedeldefect is wel verdacht voor corticale disfunctie.
Iso-elektrisch EEG: alle activiteit ontbreekt. Iemand is hersendood als hieraan wordt voldaan:
- Het ontbreken van bewustzijn (E1M1V1)
- Het ontbreken van hersenstamreflexen
- Het ontbreken van een spontane ademhaling (intubering)
- Reversibele oorzaak moet worden uitgesloten (hypothermie <32°C, eerste 24 uur na
reanimatie, intoxicatie, hypotensie <80 mm Hg, ernstige biochemische of metabole stoornis,
stoornissen van de neuromusculaire overgang, locked in-syndroom.
,Veranderingen in het EEG tijdens de slaap:
Het EEG bij de verschillende slaapstadia:
Hypnagoge hypersynchronisatie: bilateraal
synchrone ontladingen van thèta en delta
activiteit met hoge amplitude, treedt op bij
kinderen bij de overgang van waak naar slaap
en is fysiologisch. Van slaap naar waak kan
hypnopompe hypersynchronisatie optreden.
Slaapspoelen zijn in ontwikkeling tot 12 weken, daarna moeten ze aanwezig zijn. Is dit niet het geval
dan duidt dit op onderliggende pathologie.
Extreme spindles zijn ritmische reeksen van 8-15 Hz en amplitudes van 100-400 µV en komen voor bij
de frontale gebieden. Wordt vaak gezien bij mentaal geretardeerde kinderen en is licht afwijkend.
Frontal arousal rythm komt voor bij kinderen tussen de 10 en 20 jaar. Het zijn reeksen scherpe alfa
en theta activiteit. Dit is fysiologische activiteit.
POSTS (Positive Occipital Sharp Transcients during Sleep): fysiologisch en treedt op tijdens de lichte
NREM-slaap. POSTS moeten symmetrisch zijn.
Het ontbreken van slaapverschijnselen wordt gezien bij de ziekte van Huntington
Frontal slow waves of drowiness is fysiologische ritmische delta-activiteit over de frontale gebieden
wat kan worden gezien bij ouderen wanneer ze in slaap vallen.
Hoofdstuk 3: Afwijkende activiteit: trage activiteit en periodieke complexen of ontladingen
Periodieke complexen bestaan uit:
- constante samenstelling van het aantal golven (pieken, scherpe golven en of trage golven)
- onderscheiden zich duidelijk van het achtergrondpatroon.
Afwijkende delta-activiteit onderscheid zich door:
- Vorm
- ritmische delta-activiteit
- niet-ritmische/polymorfe delta-activiteit
- Manier van voorkomen
- continu
- paroxismen
- intermitterend
- Verdeling
- diffuus
- gelokaliseerd
- lokaal
- focaal
Trage activiteit wordt onderverdeeld in “Intermitterende Ritmische Delta-Activiteit” (IRDA) en Niet-
ritmische delta-activiteit (focaal of diffuus).
, IRDA: regelmatige, sinusoïdale vorm met constante frequentie van 2,5 Hz, een hoge amplitude en
bilateraal synchroon intermitterend optredend. IRDA in een EEG is altijd afwijkend en past bij een
gelokaliseerde structurele cerebrale laesie of een diffuse stoornis zoals encefalopathie, infectie,
intoxicatie of subcorticale pathologie. IRDA wordt vaak samen gezien met een vertraagd
achtergrondpatroon. Klinisch: vaak wisselende aandacht, concentratie en bewustzijn. IRDA neemt
toe bij doezel of hyperventilatie en REM-slaap en neemt juist af in NREM-slaap. IRDA wordt
onderdrukt bij het openen van de ogen en bij aandachtig kijken.
- FIRDA: Frontale Intermitterende Delta-Activiteit
Komt bij volwassenen voor en is altijd afwijkend, wijst op betrokkenheid van grijze stof
(corticaal en subcorticaal). Het komt soms samen voor met gegeneraliseerde epilepsie.
Uitzondering: sleep-onset FIRDA; 1,5 - 2 Hz; frontale delta-activiteit; komt voor bij ouderen;
hetzelfde als ‘Slow frontal deltawaves of downsiness’. Het wordt ook gezien bij anesthesie.
- OIRDA: Occipitale Intermitterende Ritmische Delta-Activiteit
Komt voor bij kinderen, frequentie 2-3 Hz, amplitude >100 µV (makkelijk te verwarren met
alfa-varianten maar de amplitude van OIRDA is hoger). Het komt vaak samen voor met
absence-epilepsie.
- TIRDA: Temporale Intermitterende Delta-Activiteit
Dit heeft wel een specifieke en lokaliserende betekenis. TIRDA is geassocieerd met
temporaalkwab epilepsie: mesiotemporale epilepsie. De onderliggende pathologie is vaak
mesiale temporale sclerose waarbij de hippocampus en amygdala betrokken zijn.
Niet-ritmische polymorfe delta-activiteit wordt veroorzaakt door (een structurele of functionele)
beschadigingen van de onderliggende witte stof.
- Focale niet-ritmische delta-activiteit
- Structurele oorzaken: tumor, infarct, hematoom, infectie, intracerebraal abces of
een contusiehaard
- Functionele oorzaken: migraine of de postictale fase van een epileptische aanval
- Criteria voor BTTE (Benign Temporal Transcients of the Elderly):
- Komt voor na 60 jaar
- Temporaal
- Bij voorkeur links
- Geen verstoring van het achtergrondritme
- Geen abnormale asmmetrie van het alfaritme
- Morfologie is meestal afgeplat maar soms onregelmatig
- Amplitude <60 µV
- De activiteit is reactief
- Een toename bij hyperventilatie en doezelen
- Treedt op als geïsoleerde golf of in paren, niet in reeksen.
- Diffuse niet-ritmische delta-activiteit: treedt continu op, meestal niet reactief, aspecifieke
afwijking. Het wijst op een diffuse cerebrale aandoening (structureel of functioneel);
- Oorzaken: metabole stoornissen, intoxicatie, leukodystrofieën, meningo-encefalitis
of een subarachnoïdale bloeding
- Klinische verschijnselen: bewustzijnsstoornissen
- Prognose: de mate van vertraging van het EEG hangt samen met de diepte van de
coma/bewustzijnsverlies. De prognose hangt af van de ernst en oorzaak van de
Hoofdstuk 1: Het EEG als aanvullend onderzoek
Redenen voor EEG als aanvullend onderzoek:
- Diagnostiek en differentiaaldiagnostiek
o Kenmerken van de test: sensitiviteit (kans op terecht positieve uitslag) en specificiteit
(kans op terecht negatieve uitslag).
o Kenmerken van een patiëntenpopulatie: a priori kans is de kans dat een aandoening
wel of niet aanwezig zonder een test. A posteriori wordt bepaald door sensitiviteit,
specificiteit en a priori kans.
De likeahood ratio is de verhouding tussen kansen = kans op afwijkende test bij
aanwezige aandoening / kans op afwijkende test bij afwezige aandoening.
Pretest odds = a priori kans / (1 – a priori kans)
Posttest odds = pretest odds x likelihood ratio
A posteriori kans = posttest odds / (1 + posttest odds)
A = sensitiviteit
D = specificiteit
E = PPW
o Klinische relevantie van de testuitslag: Een test heeft nut als het iets verandert aan
het beleid voor de patiënt.
- Bepalen van de ernst van de aandoening
- Monitoring
- Slaapstoornissen
Sterke punten van het EEG als aanvullend onderzoek:
- Hoge sensitiviteit voor functiestoornissen van de (functionerende) neuronen.
- Goede temporele resolutie (tijdsresolutie), veranderingen worden direct gemeten.
- Goedkoop, niet ingrijpend, makkelijk uit te voeren.
Zwakke punten van het EEG als aanvullend onderzoek:
- Geeft weinig tot geen informatie over de oorzaak van afwijkingen. Er wordt wel onderscheid
gemaakt tussen afwijkingen specifiek voor epilepsie en niet-specifieke afwijkingen.
- Matige spatiële resolutie. Exacte locatie van afwijkende activiteit kan niet worden
achterhaald.
,Magneto Encefalo Grafie (MEG) is een functieonderzoek van de cortex
waarbij magnetische velden worden gemeten. Wordt vooral gebruikt in
wetenschappelijk onderzoek bij neurodegeneratieve aandoeningen,
lokalisatie van de functionele cortex en bronlokalisatie als prechirurgische
screening bij epilepsiechirurgie. fMRI meet het zuurstofverbruik in de hersenen.
Het EEG als aanvullend onderzoek bij epilepsie:
- A priori kans op epilepsie is groter bij ouderen door grotere kans op CVA en degeneratieve
hersenaandoeningen.
- Een standaard EEG heeft een sensitiviteit van 30% voor epilepsie. Dit percentage neemt toe
bij het herhalen van het EEG. De sensitiviteit neemt toe naarmate er minder tijd tussen het
insult en de registratie zit. Een langdurig EEG, slaap, hyperventilatie en lichtflits stimulatie
verhogen de sensitiviteit van het EEG.
- De specificiteit van het EEG is ook afhankelijk van de a priori kansen.
Hoofdstuk 2: Veranderingen in de fysiologische activiteit
Afwijkingen aan de alfa-activiteit:
Een vertraging van het alfaritme kan worden veroorzaakt door metabole encefalopathie, bij
cerebrale hypoperfusie en door medicatie. Het alfaritme kan ook versnellen door koorts,
hyperthyreoïdie en het gebruik van benzodiazepines.
Het syndroom van Bancaud: alfaritme wordt maar aan 1 kant onderdrukt, een afwijking aan de niet-
reagerende kant.
Fenomeen van Farbrot: assymmetrische volgreacties.
Afwijkingen aan de Bèta-activiteit:
Vaak de eerste activiteit die afneemt corticale beschadigingen. De Beta-activiteit kan ook toenemen
als gevolg van relaxatie, doezelen, sedativa, hypnotica, anxiolitica en door benzodiazepines.
Afwijkingen aan de Thèta-activiteit:
Bij het beoordelen van de hoeveelheid Thèta-activiteit is het bewustzijnsniveau en leeftijd belangrijk.
Op latere leeftijd komen vaak korte theta-reeksjes voor, vaak links temporaal, dit wordt Benign
Temporal Thèta of the Elderly (BTTE) genoemd.
Cigánek-ritme: midline theta-activiteit, een fysiologisch ritme wat voorkomt tijdens doezelen of juist
bij cognitieve taken.
Activité de brêche: een centraal ritme wat optreedt bij een defect in het schedeldak. Hogere
frequenties worden er minder uitgefilterd en amplitudes zijn hoger. Het lijkt op een scherpe mu-
vorm vermengd met snellere activiteit tot 20 Hz. Dit is een fysiologisch verschijnsel. Een afname van
amplitude bij een schedeldefect is wel verdacht voor corticale disfunctie.
Iso-elektrisch EEG: alle activiteit ontbreekt. Iemand is hersendood als hieraan wordt voldaan:
- Het ontbreken van bewustzijn (E1M1V1)
- Het ontbreken van hersenstamreflexen
- Het ontbreken van een spontane ademhaling (intubering)
- Reversibele oorzaak moet worden uitgesloten (hypothermie <32°C, eerste 24 uur na
reanimatie, intoxicatie, hypotensie <80 mm Hg, ernstige biochemische of metabole stoornis,
stoornissen van de neuromusculaire overgang, locked in-syndroom.
,Veranderingen in het EEG tijdens de slaap:
Het EEG bij de verschillende slaapstadia:
Hypnagoge hypersynchronisatie: bilateraal
synchrone ontladingen van thèta en delta
activiteit met hoge amplitude, treedt op bij
kinderen bij de overgang van waak naar slaap
en is fysiologisch. Van slaap naar waak kan
hypnopompe hypersynchronisatie optreden.
Slaapspoelen zijn in ontwikkeling tot 12 weken, daarna moeten ze aanwezig zijn. Is dit niet het geval
dan duidt dit op onderliggende pathologie.
Extreme spindles zijn ritmische reeksen van 8-15 Hz en amplitudes van 100-400 µV en komen voor bij
de frontale gebieden. Wordt vaak gezien bij mentaal geretardeerde kinderen en is licht afwijkend.
Frontal arousal rythm komt voor bij kinderen tussen de 10 en 20 jaar. Het zijn reeksen scherpe alfa
en theta activiteit. Dit is fysiologische activiteit.
POSTS (Positive Occipital Sharp Transcients during Sleep): fysiologisch en treedt op tijdens de lichte
NREM-slaap. POSTS moeten symmetrisch zijn.
Het ontbreken van slaapverschijnselen wordt gezien bij de ziekte van Huntington
Frontal slow waves of drowiness is fysiologische ritmische delta-activiteit over de frontale gebieden
wat kan worden gezien bij ouderen wanneer ze in slaap vallen.
Hoofdstuk 3: Afwijkende activiteit: trage activiteit en periodieke complexen of ontladingen
Periodieke complexen bestaan uit:
- constante samenstelling van het aantal golven (pieken, scherpe golven en of trage golven)
- onderscheiden zich duidelijk van het achtergrondpatroon.
Afwijkende delta-activiteit onderscheid zich door:
- Vorm
- ritmische delta-activiteit
- niet-ritmische/polymorfe delta-activiteit
- Manier van voorkomen
- continu
- paroxismen
- intermitterend
- Verdeling
- diffuus
- gelokaliseerd
- lokaal
- focaal
Trage activiteit wordt onderverdeeld in “Intermitterende Ritmische Delta-Activiteit” (IRDA) en Niet-
ritmische delta-activiteit (focaal of diffuus).
, IRDA: regelmatige, sinusoïdale vorm met constante frequentie van 2,5 Hz, een hoge amplitude en
bilateraal synchroon intermitterend optredend. IRDA in een EEG is altijd afwijkend en past bij een
gelokaliseerde structurele cerebrale laesie of een diffuse stoornis zoals encefalopathie, infectie,
intoxicatie of subcorticale pathologie. IRDA wordt vaak samen gezien met een vertraagd
achtergrondpatroon. Klinisch: vaak wisselende aandacht, concentratie en bewustzijn. IRDA neemt
toe bij doezel of hyperventilatie en REM-slaap en neemt juist af in NREM-slaap. IRDA wordt
onderdrukt bij het openen van de ogen en bij aandachtig kijken.
- FIRDA: Frontale Intermitterende Delta-Activiteit
Komt bij volwassenen voor en is altijd afwijkend, wijst op betrokkenheid van grijze stof
(corticaal en subcorticaal). Het komt soms samen voor met gegeneraliseerde epilepsie.
Uitzondering: sleep-onset FIRDA; 1,5 - 2 Hz; frontale delta-activiteit; komt voor bij ouderen;
hetzelfde als ‘Slow frontal deltawaves of downsiness’. Het wordt ook gezien bij anesthesie.
- OIRDA: Occipitale Intermitterende Ritmische Delta-Activiteit
Komt voor bij kinderen, frequentie 2-3 Hz, amplitude >100 µV (makkelijk te verwarren met
alfa-varianten maar de amplitude van OIRDA is hoger). Het komt vaak samen voor met
absence-epilepsie.
- TIRDA: Temporale Intermitterende Delta-Activiteit
Dit heeft wel een specifieke en lokaliserende betekenis. TIRDA is geassocieerd met
temporaalkwab epilepsie: mesiotemporale epilepsie. De onderliggende pathologie is vaak
mesiale temporale sclerose waarbij de hippocampus en amygdala betrokken zijn.
Niet-ritmische polymorfe delta-activiteit wordt veroorzaakt door (een structurele of functionele)
beschadigingen van de onderliggende witte stof.
- Focale niet-ritmische delta-activiteit
- Structurele oorzaken: tumor, infarct, hematoom, infectie, intracerebraal abces of
een contusiehaard
- Functionele oorzaken: migraine of de postictale fase van een epileptische aanval
- Criteria voor BTTE (Benign Temporal Transcients of the Elderly):
- Komt voor na 60 jaar
- Temporaal
- Bij voorkeur links
- Geen verstoring van het achtergrondritme
- Geen abnormale asmmetrie van het alfaritme
- Morfologie is meestal afgeplat maar soms onregelmatig
- Amplitude <60 µV
- De activiteit is reactief
- Een toename bij hyperventilatie en doezelen
- Treedt op als geïsoleerde golf of in paren, niet in reeksen.
- Diffuse niet-ritmische delta-activiteit: treedt continu op, meestal niet reactief, aspecifieke
afwijking. Het wijst op een diffuse cerebrale aandoening (structureel of functioneel);
- Oorzaken: metabole stoornissen, intoxicatie, leukodystrofieën, meningo-encefalitis
of een subarachnoïdale bloeding
- Klinische verschijnselen: bewustzijnsstoornissen
- Prognose: de mate van vertraging van het EEG hangt samen met de diepte van de
coma/bewustzijnsverlies. De prognose hangt af van de ernst en oorzaak van de
