Casus 2: Democratie en populisme
- Chantal Mouffe kunnen begrijpen, is niet makkelijk
- David van Reybrouck is toegankelijker maar ook goed kunnen begrijpen
- Hoe moet dus de democratie ingevuld worden en wat is het antwoord van
het populisme? ⇒ Chantal en David formuleren elks een ander antwoord
Chantal Mouffe
Volonté Géneral = de wil van het volk?
● Belgische filosofe
● Le pen veroordeeld voor verduisteren van geld en kan zich niet meer verkiesbaar
stellen
○ Is dit een juridische of politieke beslissing?
○ Democratie wordt ondermijnd, want mensen kunnen niet meer stemmen op
wie ze willen stemmen. Anderen zeggen dat dit juist wel democratie is door
de scheiding der machten
=> concept van 'democratie' wordt hier dus in vraag gesteld, wat is het
belangrijkste?
● Volonté général (benadrukt algemeen belang, maar is niet per se de meerderheid) <-
> volonté du tous (de wil van allen en kan je alleen in numeriek voorstellen, wat de
meerderheid wil)
○ Gaat in tegen volonté du tous want ze heeft veel aanhang
○ Andere zeggen dat het in het belang is van de democratie, dit is het
algemeen belang
Populisme: wat is dat precies?
● Er loopt iets verkeerd in de democratie waardoor mensen zich niet gehoord voelen
● Populisten gaan op deze frustratie inspelen en zeggen dat ze die mensen wel
zouden laten horen
● Veel elementen van politieke theorieën vinden we hier terug
○ Aristoteles zocht naar een machtsevenwicht, om capabele mensen mee
bewind te laten voeren en ook voldoende macht te geven aan het volk omdat
er anders onevenwichten zijn
○ Common wil, volonté général van rousseau die hier als concept in vraag
wordt gesteld. Algemeen belang is een vermomd eigenbelang zeggen
populisten
○ Idee dat populisme ingaat tegen bepaalde eigenschappen van de liberale
democratie, het concept 'democratie' is vaak gelinkt met de liberalen door te
focussen op die volonté général, door te zeggen dat de rechterlijke macht
onafhankelijk inspraak kan hebben
● De vraag die ze stellen: moet de democratie wel op die manier werken, die volonté
général?
1
, De wil van het volk= volonté de tous?
● Ze willen dat er meer gekeken wordt naar die meerderheid, naar de volonté du tous
○ Occupy wall street: 99% en die 1% zijn de banken die alles te zeggen hebben
en die 99% hebben niks te zeggen
○ “Make america great again”: gaan er vanuit dat wat er mis is met amerika is
hoe je de democratie organiseerd. Er is een idee dat er een zuivering kan
plaatsvinden van het land (sluit aan bij wat Nozick naar verwees over de
gedachte dat je de american dream kan waarmaken als je gewoon hard werkt
en de staat hoeft daar niet te veel tussen te komen)
● ⇒ Aristoteles: als je het volk z'n eigen ding laat doen dan ontstaat er
chaos, iemand moet de touwtjes in handen nemen
De rol van emoties in de politiek?
● Ze denkt heel links en is hier heel populair door geworden
● Schreef een boek dat pleit voor meer populisme
● De liberale democratie hanteert geen juist mensbeeld volgens haar, alsof een mens
netjes kan delibereren over een algemeen belang. Daarmee lijkt te vergeten dat
mensen fundamenteel emotionele mensen zijn. Als ze geen verbinding meer voelen
met wat er met de democratie gebeurt, dan krijg je die vervreemding en dan loopt het
mis met de democratie
● De emoties van mensen niet als overbodige bijzaak beschouwen, maar het voorwerp
worden van de politiek
● Veel discussies vandaag de dag gaan over wat de plaats van emoties is in de politiek
● Trump heeft een goede band met zijn publiek, hij werkt die vervreemding tussen zijn
volk en de politiek weg door te spelen met die emoties
● Het is een soort connectie dat in het concept van de liberale democratie wordt
tegengehouden
Chantal Mouffe, Over het politieke (2008)
“De politiek en het politieke”
● ’Die volonté général werkt alleen maar als mensen er ook warm voor worden
● ‘Hedendaagse postpolitieke Zeitgeist’: tijdgeest na de grote ideologische
tegenstellingen tussen liberalisme en socialisme (geschreven in 2008!)
● Onderscheid tussen ‘de politiek’ en ‘het politieke’: ontisch versus ontologisch (cf.
politieke wetenschap versus politieke theorie)
○ Ontische niveau: de zaken die er zijn, de feiten
○ Ontologische niveau: datgene dat de politiek mogelijk maakt, het politieke (=
als mens zijn we sws al deel van de politiek, want je bent ermee betrokken, je
zit in die wereld)
● Ze begint vanuit de vaststelling dat de politiek post-politiek nu wordt genoemd, de
tijdsgeest na de grote verschillen tussen liberalisme en socialisme
● Stelt vast dat grote ideologische discussies en verschillen zijn stilgevallen en dat er
tussen die partijen een overeenkomst is tussen heel wat zaken, en die overeenkomst
is bijna altijd gebaseerd op een economische logica
2
- Chantal Mouffe kunnen begrijpen, is niet makkelijk
- David van Reybrouck is toegankelijker maar ook goed kunnen begrijpen
- Hoe moet dus de democratie ingevuld worden en wat is het antwoord van
het populisme? ⇒ Chantal en David formuleren elks een ander antwoord
Chantal Mouffe
Volonté Géneral = de wil van het volk?
● Belgische filosofe
● Le pen veroordeeld voor verduisteren van geld en kan zich niet meer verkiesbaar
stellen
○ Is dit een juridische of politieke beslissing?
○ Democratie wordt ondermijnd, want mensen kunnen niet meer stemmen op
wie ze willen stemmen. Anderen zeggen dat dit juist wel democratie is door
de scheiding der machten
=> concept van 'democratie' wordt hier dus in vraag gesteld, wat is het
belangrijkste?
● Volonté général (benadrukt algemeen belang, maar is niet per se de meerderheid) <-
> volonté du tous (de wil van allen en kan je alleen in numeriek voorstellen, wat de
meerderheid wil)
○ Gaat in tegen volonté du tous want ze heeft veel aanhang
○ Andere zeggen dat het in het belang is van de democratie, dit is het
algemeen belang
Populisme: wat is dat precies?
● Er loopt iets verkeerd in de democratie waardoor mensen zich niet gehoord voelen
● Populisten gaan op deze frustratie inspelen en zeggen dat ze die mensen wel
zouden laten horen
● Veel elementen van politieke theorieën vinden we hier terug
○ Aristoteles zocht naar een machtsevenwicht, om capabele mensen mee
bewind te laten voeren en ook voldoende macht te geven aan het volk omdat
er anders onevenwichten zijn
○ Common wil, volonté général van rousseau die hier als concept in vraag
wordt gesteld. Algemeen belang is een vermomd eigenbelang zeggen
populisten
○ Idee dat populisme ingaat tegen bepaalde eigenschappen van de liberale
democratie, het concept 'democratie' is vaak gelinkt met de liberalen door te
focussen op die volonté général, door te zeggen dat de rechterlijke macht
onafhankelijk inspraak kan hebben
● De vraag die ze stellen: moet de democratie wel op die manier werken, die volonté
général?
1
, De wil van het volk= volonté de tous?
● Ze willen dat er meer gekeken wordt naar die meerderheid, naar de volonté du tous
○ Occupy wall street: 99% en die 1% zijn de banken die alles te zeggen hebben
en die 99% hebben niks te zeggen
○ “Make america great again”: gaan er vanuit dat wat er mis is met amerika is
hoe je de democratie organiseerd. Er is een idee dat er een zuivering kan
plaatsvinden van het land (sluit aan bij wat Nozick naar verwees over de
gedachte dat je de american dream kan waarmaken als je gewoon hard werkt
en de staat hoeft daar niet te veel tussen te komen)
● ⇒ Aristoteles: als je het volk z'n eigen ding laat doen dan ontstaat er
chaos, iemand moet de touwtjes in handen nemen
De rol van emoties in de politiek?
● Ze denkt heel links en is hier heel populair door geworden
● Schreef een boek dat pleit voor meer populisme
● De liberale democratie hanteert geen juist mensbeeld volgens haar, alsof een mens
netjes kan delibereren over een algemeen belang. Daarmee lijkt te vergeten dat
mensen fundamenteel emotionele mensen zijn. Als ze geen verbinding meer voelen
met wat er met de democratie gebeurt, dan krijg je die vervreemding en dan loopt het
mis met de democratie
● De emoties van mensen niet als overbodige bijzaak beschouwen, maar het voorwerp
worden van de politiek
● Veel discussies vandaag de dag gaan over wat de plaats van emoties is in de politiek
● Trump heeft een goede band met zijn publiek, hij werkt die vervreemding tussen zijn
volk en de politiek weg door te spelen met die emoties
● Het is een soort connectie dat in het concept van de liberale democratie wordt
tegengehouden
Chantal Mouffe, Over het politieke (2008)
“De politiek en het politieke”
● ’Die volonté général werkt alleen maar als mensen er ook warm voor worden
● ‘Hedendaagse postpolitieke Zeitgeist’: tijdgeest na de grote ideologische
tegenstellingen tussen liberalisme en socialisme (geschreven in 2008!)
● Onderscheid tussen ‘de politiek’ en ‘het politieke’: ontisch versus ontologisch (cf.
politieke wetenschap versus politieke theorie)
○ Ontische niveau: de zaken die er zijn, de feiten
○ Ontologische niveau: datgene dat de politiek mogelijk maakt, het politieke (=
als mens zijn we sws al deel van de politiek, want je bent ermee betrokken, je
zit in die wereld)
● Ze begint vanuit de vaststelling dat de politiek post-politiek nu wordt genoemd, de
tijdsgeest na de grote verschillen tussen liberalisme en socialisme
● Stelt vast dat grote ideologische discussies en verschillen zijn stilgevallen en dat er
tussen die partijen een overeenkomst is tussen heel wat zaken, en die overeenkomst
is bijna altijd gebaseerd op een economische logica
2
