Webcasts – Inleiding Rechtswetenschap
Inhoudsopgave
1.1 Contextualisme en het driehoeksmodel........................................................................................................................1
1.2 Contextualisme en rechtsvinding..................................................................................................................................2
1.3 Recht en taal.................................................................................................................................................................3
1.4 Rechtswetenschap........................................................................................................................................................4
1.5 Juridische methoden.....................................................................................................................................................6
2.1 Legaliteit en legitimiteit van rechtsbronnen..................................................................................................................6
2.2 Wet, grondwet en verdrag............................................................................................................................................8
2.3 De rechtsbron jurisprudentie........................................................................................................................................9
3.1 Gewoonte en beginselen..............................................................................................................................................9
3.2 De drie rechtstheorieën en het driehoekmodel...........................................................................................................10
3.3 Pluralisme van rechtsbronnen....................................................................................................................................12
3.4 Europees recht en Europese rechters..........................................................................................................................13
3.5 Webcast juridische methoden 4..................................................................................................................................15
3.6 Webcast juridische methoden 5..................................................................................................................................15
4.1 Beginselen van de rechtsstaat.....................................................................................................................................15
4.2 Democratie en rechtstaat...........................................................................................................................................16
4.3 Vormen van het legaliteitsbeginsel.............................................................................................................................17
4.4 Subjectieve rechten....................................................................................................................................................17
4.5 Uitgangspunten van het privaatrecht, strafrecht en bestuursrecht.............................................................................19
5.1 Juridische methoden 6 – Het oplossen van interpretatieproblemen............................................................................23
5.2 Juridische methoden 7 – Presenteren van een casusoplossing....................................................................................24
5.3 Juridische methoden 8 – Het analyseren van een annotatie........................................................................................25
1.1 Contextualisme en het driehoeksmodel
Contextualisme = het rechtsoordeel is altijd afhankelijk van de omstandigheden van het geval.
Het recht kan niet worden gekend of begrepen zonder een beroep te doen op de context waarin
het tot stand komt en waarin de toepassing vindt.
- Theorie over de vraag wat recht is
Context van toepassing en van totstandkoming: recht en taal
Kenmerken van contextualisme
1. Om het recht te begrijpen moet je naar concrete gevallen kijken.
2. Je moet het recht zien in de omstandigheden waarin het functioneert.
1
, 3. Je moet recht bekijken vanuit de omstandigheden waarin het tot stand gekomen is.
Driehoekmodel van recht
- Je kunt de contexten van het recht beter in beeld krijgen.
Bij ieder juridisch probleem kun je 3 dimensies of momenten betrekken:
- Samen bepalen ze hoe het recht eruit ziet.
1.2 Contextualisme en rechtsvinding
Het is afhankelijk van de context of het de taak van de rechter is om de regels uit het wetboek toe
te passen of om een goede oplossing te vinden voor een concreet probleem.
Rechtsvinding = de rechter stelt het geldende recht vast van het geval waar hij over moet
oordelen.
Rechtsvinding manier waarop de rechter te werk kan gaan. 2 manieren: regelgeleide en
casuïstische rechtsvinding.
Casuïstische rechtsvinding = Gericht op de omstandigheden van het concrete geval.
- Streven naar rechtvaardigheid.
- Resulteert in verscheidenheid
- De rechter verdiept zich in alle omstandigheden van het geval.
- Probeert op basis van zijn inschatting van die omstandigheden de beste oplossing te geven.
- Voorbeeld: omgangsregeling van het kind.
- Is een vorm van rechtsvinding, die ook naar de omstandigheden kijkt. Maar is niet
hetzelfde als contextualisme!
Regelgeleide rechtsvinding = Minder gericht op de context van het geval, maar meer op de
toepassing en ontwikkeling van algemene regels.
2
, - Streven naar rechtseenheid, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid.
- Draagt bij aan de ontwikkeling van het recht als systeem.
- De rechter is gericht op het goed toepassen van de regels.
- Zorgen dat iedereen gelijk behandeld wordt.
- De regel wordt in het ene geval hetzelfde als het andere geval.
- Voorbeeld: opleggen van verkeersboetes
- Kun je vanaf het contextualisme begrijpen.
Rechtseenheid
- Geen casus is gelijk
- Verschillende gevallen verdienen verschillende behandeling.
Rechtsgelijkheid
- Gelijkheidsbeginsel = eist dat gelijke gevallen op gelijke wijze dienen te worden
behandeld.
- Rechtsoordelen dienen generaliseerbaar te zijn, in die zin, dat zij een regel opleveren die
zich voor herhaalde toepassing leent.
- De mate van gelijkheid is context bepaald en dwingt ons tot het kijken naar de bijzondere
omstandigheden van het geval.
- Rechtsgelijkheid keert zich niet op voorhand tegen casuïstische rechtsvinding, zolang goed
uitgelegd kan worden waarom de omstandigheden van de casus beslissend zijn.
Rechtszekerheid
Het recht kan in enige mate zekerheid geven, maar niet onbeperkt.
Het recht stelt vaak duidelijke regels die, in het licht van bijzondere omstandigheden van
het geval, ineens niet meer zo duidelijk zijn.
Scherpte vaststaande regels bieden vaak schijnzekerheid, omdat er ook wel eens
uitzonderingen moeten worden gemaakt.
Wordt niet alleen vooraf geboden door algemene regels, maar ook door concrete
verwachtingen in de gegeven omstandigheden.
Contextualisme: een algemene theorie over recht
- Het recht moet je altijd in verband brengen met zijn omgeving.
o De praktijk waarin het recht aan het werk is, de maatschappij waarmee het
verbonden is of de ideeën die achter het recht zitten.
- Het is niet genoeg om alleen naar de juridische regels op zichzelf te kijken.
- De theorie is abstract, je bekijkt het recht als het ware van bovenaf in vogelvlucht.
- Als het gaat om rechtsvinding zoom je juist in op het werk van de rechter, wat natuurlijk
maar één activiteit is die bij het recht hoort naast vele anderen, zoals het maken of
handhaven van regels.
Wanneer moet een rechter nu wat doen?
- Vanuit het contextualisme hangt af van de context. Het hangt van de omstandigheden af
of het verstandig is om strikte regels te volgen, dan om juist naar de omstandigheden van
het geval te kijken.
- Die omstandigheden komen op twee plaatsen aan de orde:
o Bij het vormen van de theorie
o Bij het onderscheiden van een bepaalde vorm van rechtsvinding
1.3 Recht en taal
Taal
- Overdrager van recht. Zonder taal is er geen recht.
- Rechtspraak = een in woorden uitgedrukt oordeel over het recht.
- Taal moet gezien worden als een medium ((over)drager) dat moet worden gebruikt en
hervormd, door de toepassing in uiteenlopende omstandigheden.
Taal is instrument van juristen
- Ordening
o Taal van wetgeving, rechterlijk oordeel en contract
- Discussie
o Argumenten van advocaten en rechtswetenschappers
‘Open texture’ – veranderende werkelijkheid
3
Inhoudsopgave
1.1 Contextualisme en het driehoeksmodel........................................................................................................................1
1.2 Contextualisme en rechtsvinding..................................................................................................................................2
1.3 Recht en taal.................................................................................................................................................................3
1.4 Rechtswetenschap........................................................................................................................................................4
1.5 Juridische methoden.....................................................................................................................................................6
2.1 Legaliteit en legitimiteit van rechtsbronnen..................................................................................................................6
2.2 Wet, grondwet en verdrag............................................................................................................................................8
2.3 De rechtsbron jurisprudentie........................................................................................................................................9
3.1 Gewoonte en beginselen..............................................................................................................................................9
3.2 De drie rechtstheorieën en het driehoekmodel...........................................................................................................10
3.3 Pluralisme van rechtsbronnen....................................................................................................................................12
3.4 Europees recht en Europese rechters..........................................................................................................................13
3.5 Webcast juridische methoden 4..................................................................................................................................15
3.6 Webcast juridische methoden 5..................................................................................................................................15
4.1 Beginselen van de rechtsstaat.....................................................................................................................................15
4.2 Democratie en rechtstaat...........................................................................................................................................16
4.3 Vormen van het legaliteitsbeginsel.............................................................................................................................17
4.4 Subjectieve rechten....................................................................................................................................................17
4.5 Uitgangspunten van het privaatrecht, strafrecht en bestuursrecht.............................................................................19
5.1 Juridische methoden 6 – Het oplossen van interpretatieproblemen............................................................................23
5.2 Juridische methoden 7 – Presenteren van een casusoplossing....................................................................................24
5.3 Juridische methoden 8 – Het analyseren van een annotatie........................................................................................25
1.1 Contextualisme en het driehoeksmodel
Contextualisme = het rechtsoordeel is altijd afhankelijk van de omstandigheden van het geval.
Het recht kan niet worden gekend of begrepen zonder een beroep te doen op de context waarin
het tot stand komt en waarin de toepassing vindt.
- Theorie over de vraag wat recht is
Context van toepassing en van totstandkoming: recht en taal
Kenmerken van contextualisme
1. Om het recht te begrijpen moet je naar concrete gevallen kijken.
2. Je moet het recht zien in de omstandigheden waarin het functioneert.
1
, 3. Je moet recht bekijken vanuit de omstandigheden waarin het tot stand gekomen is.
Driehoekmodel van recht
- Je kunt de contexten van het recht beter in beeld krijgen.
Bij ieder juridisch probleem kun je 3 dimensies of momenten betrekken:
- Samen bepalen ze hoe het recht eruit ziet.
1.2 Contextualisme en rechtsvinding
Het is afhankelijk van de context of het de taak van de rechter is om de regels uit het wetboek toe
te passen of om een goede oplossing te vinden voor een concreet probleem.
Rechtsvinding = de rechter stelt het geldende recht vast van het geval waar hij over moet
oordelen.
Rechtsvinding manier waarop de rechter te werk kan gaan. 2 manieren: regelgeleide en
casuïstische rechtsvinding.
Casuïstische rechtsvinding = Gericht op de omstandigheden van het concrete geval.
- Streven naar rechtvaardigheid.
- Resulteert in verscheidenheid
- De rechter verdiept zich in alle omstandigheden van het geval.
- Probeert op basis van zijn inschatting van die omstandigheden de beste oplossing te geven.
- Voorbeeld: omgangsregeling van het kind.
- Is een vorm van rechtsvinding, die ook naar de omstandigheden kijkt. Maar is niet
hetzelfde als contextualisme!
Regelgeleide rechtsvinding = Minder gericht op de context van het geval, maar meer op de
toepassing en ontwikkeling van algemene regels.
2
, - Streven naar rechtseenheid, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid.
- Draagt bij aan de ontwikkeling van het recht als systeem.
- De rechter is gericht op het goed toepassen van de regels.
- Zorgen dat iedereen gelijk behandeld wordt.
- De regel wordt in het ene geval hetzelfde als het andere geval.
- Voorbeeld: opleggen van verkeersboetes
- Kun je vanaf het contextualisme begrijpen.
Rechtseenheid
- Geen casus is gelijk
- Verschillende gevallen verdienen verschillende behandeling.
Rechtsgelijkheid
- Gelijkheidsbeginsel = eist dat gelijke gevallen op gelijke wijze dienen te worden
behandeld.
- Rechtsoordelen dienen generaliseerbaar te zijn, in die zin, dat zij een regel opleveren die
zich voor herhaalde toepassing leent.
- De mate van gelijkheid is context bepaald en dwingt ons tot het kijken naar de bijzondere
omstandigheden van het geval.
- Rechtsgelijkheid keert zich niet op voorhand tegen casuïstische rechtsvinding, zolang goed
uitgelegd kan worden waarom de omstandigheden van de casus beslissend zijn.
Rechtszekerheid
Het recht kan in enige mate zekerheid geven, maar niet onbeperkt.
Het recht stelt vaak duidelijke regels die, in het licht van bijzondere omstandigheden van
het geval, ineens niet meer zo duidelijk zijn.
Scherpte vaststaande regels bieden vaak schijnzekerheid, omdat er ook wel eens
uitzonderingen moeten worden gemaakt.
Wordt niet alleen vooraf geboden door algemene regels, maar ook door concrete
verwachtingen in de gegeven omstandigheden.
Contextualisme: een algemene theorie over recht
- Het recht moet je altijd in verband brengen met zijn omgeving.
o De praktijk waarin het recht aan het werk is, de maatschappij waarmee het
verbonden is of de ideeën die achter het recht zitten.
- Het is niet genoeg om alleen naar de juridische regels op zichzelf te kijken.
- De theorie is abstract, je bekijkt het recht als het ware van bovenaf in vogelvlucht.
- Als het gaat om rechtsvinding zoom je juist in op het werk van de rechter, wat natuurlijk
maar één activiteit is die bij het recht hoort naast vele anderen, zoals het maken of
handhaven van regels.
Wanneer moet een rechter nu wat doen?
- Vanuit het contextualisme hangt af van de context. Het hangt van de omstandigheden af
of het verstandig is om strikte regels te volgen, dan om juist naar de omstandigheden van
het geval te kijken.
- Die omstandigheden komen op twee plaatsen aan de orde:
o Bij het vormen van de theorie
o Bij het onderscheiden van een bepaalde vorm van rechtsvinding
1.3 Recht en taal
Taal
- Overdrager van recht. Zonder taal is er geen recht.
- Rechtspraak = een in woorden uitgedrukt oordeel over het recht.
- Taal moet gezien worden als een medium ((over)drager) dat moet worden gebruikt en
hervormd, door de toepassing in uiteenlopende omstandigheden.
Taal is instrument van juristen
- Ordening
o Taal van wetgeving, rechterlijk oordeel en contract
- Discussie
o Argumenten van advocaten en rechtswetenschappers
‘Open texture’ – veranderende werkelijkheid
3
