Samenvatting veterinaire volksgezondheid
IV
Inhoudsopgave
Inleiding ......................................................................................................................................................... 13
Voedselveiligheid ............................................................................................................................................... 13
Europees niveau ............................................................................................................................................ 13
België ............................................................................................................................................................. 13
Veterinaire volksgezondheid.............................................................................................................................. 14
FAVV .............................................................................................................................................................. 14
Internationale organisaties............................................................................................................................. 15
Wereldgezondheidsorganisatie, WHO .............................................................................................................. 15
Prioriteiten .................................................................................................................................................... 15
WHO en voedselveiligheid ............................................................................................................................ 16
OIE – World organization for animal health WOAH .......................................................................................... 16
Structuur ....................................................................................................................................................... 16
Globale visie .................................................................................................................................................. 16
OIE missies .................................................................................................................................................... 17
Health codes.................................................................................................................................................. 17
Informatiesysteem ........................................................................................................................................ 18
FAO: Food and Agriculture Organization of the United Nations........................................................................ 18
FAO en diergezondheid ................................................................................................................................. 18
One health ......................................................................................................................................................... 19
Wereldorganisatie: WTO ............................................................................................................................... 20
Codex alimentarius ........................................................................................................................................ 21
Belangrijkste onderwerpen codex ................................................................................................................. 21
International organization for standardization .............................................................................................. 22
Europees ........................................................................................................................................................ 24
European food safety agency – Europese autoriteit voor voedselveiligheid ..................................................... 24
Structuur ....................................................................................................................................................... 24
Hoe EFSA werkt ............................................................................................................................................. 24
Onafhankelijk ................................................................................................................................................ 24
Communicatie ............................................................................................................................................... 25
EFSA partners ................................................................................................................................................ 25
European Centre for disease prevention and control ........................................................................................ 25
Epidemiosche intelligentie en reactie bij uitbraak ........................................................................................ 25
Communicatie: ECDC ziekten updates: publicaties, media ........................................................................... 25
Microbiologie ................................................................................................................................................ 25
Paraatheid ..................................................................................................................................................... 26
Wetenschappelijk advies ............................................................................................................................... 26
Bewaking ....................................................................................................................................................... 26
TESSy ............................................................................................................................................................. 26
Training .......................................................................................................................................................... 26
Voedsel en watergevonden ziekten en zoönosen, programma .................................................................... 26
1
, EU-instellingen .................................................................................................................................................. 26
Europese raad ............................................................................................................................................... 26
Europees parlement ...................................................................................................................................... 26
Raad van de Europese unie ........................................................................................................................... 26
Europese commissie...................................................................................................................................... 27
Hof van justitie – de wet boven alles ............................................................................................................ 27
Europese wetgeving ...................................................................................................................................... 27
Voedselveiligheid in de EU ............................................................................................................................ 28
Handhaving en controle ................................................................................................................................ 28
Waarschuwingssysteem ................................................................................................................................ 28
Traceerbaarheid en risicobeheer .................................................................................................................. 28
Wetenschappelijk onderbouwde besluitvorming ......................................................................................... 29
Nationale organisaties .................................................................................................................................... 29
België en voedselveiligheid................................................................................................................................ 29
FOD Volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu ........................................................... 29
Sciensano ...................................................................................................................................................... 29
Hoge gezondheidsraad .................................................................................................................................. 30
GMP................................................................................................................................................................... 30
Goede hygiëne praktijken – GHP ................................................................................................................... 30
HACCP (Hazard Analyses and Critical Control Points)........................................................................................ 32
Voorbereiding................................................................................................................................................ 32
Analyseer de gevaren .................................................................................................................................... 32
Bepaal de kritische punten ............................................................................................................................ 33
Werk een controle systeem uit voor elk kritisch punt ................................................................................... 33
Maak een beknopte toelichting over gevaar en CCP’s .................................................................................. 34
Test de maatregelen in de praktijk ................................................................................................................ 34
Controleer of alles klopt, goed functioneer .................................................................................................. 34
Bekijk het systeem opnieuw .......................................................................................................................... 34
GMP GHP ....................................................................................................................................................... 35
Traceerbaarheid ............................................................................................................................................ 35
Meldingsplicht ............................................................................................................................................... 35
Wetgeving ...................................................................................................................................................... 37
Belangrijke EU verordeningen betreffende voedselveiligheid ........................................................................... 37
Verordening Nr. 178/2002 ............................................................................................................................. 37
FAVV: Het federaal agentschap voor de veiligheid van de voedselketen ......................................................... 43
Inleiding ............................................................................................................................................................. 43
Structuur en doelstellingen van het FAVV.......................................................................................................... 43
Ontstaan van het FAVV .................................................................................................................................. 43
Visie en bevoegdheden ................................................................................................................................. 43
De structuur van het FAVV ............................................................................................................................ 43
De internationale context ............................................................................................................................. 44
Positie ten opzichte van andere overheidsinstellingen ................................................................................. 45
Operatoren in de voedselketen ..................................................................................................................... 45
Het kernproces .............................................................................................................................................. 46
Rol van het FAVV in de dierengezondheid in België ...................................................................................... 46
Controle en bewaking door het FAVV ........................................................................................................... 47
Wetgeving ...................................................................................................................................................... 50
Verordening nummer 852/2004 inzake levensmiddelen hygiëne: Voedselveiligheid – van boerderij tot bord . 50
2
, Verordening nummer 853/2004: Specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke
oorsprong ...................................................................................................................................................... 55
Kernpunten verordening 853/2004: specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke
oorsprong ...................................................................................................................................................... 70
Wetgeving controle ........................................................................................................................................... 72
Verordening (EU) 2017/625: betreffende officiële controles en andere officiële activiteiten die worden
uitgevoerd om de toepassing van de levensmiddelen en diervoederwetgeving en van de voorschriften
inzake diergezondheid, dierenwelzijn, plantengezondheid en gewasbeschermingsmiddelen te waarborgen
...................................................................................................................................................................... 72
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 tot vaststelling van eenvormige praktische regelingen voor de
uitvoering van officiële controles van voor menselijke consumptie bestemde producten van dierlijke oorsprong
.......................................................................................................................................................................... 81
Specifieke voorschriften voor de uitvoering van officiële controles en de eenvormige minimale frequentie
van officiële controles van producten van dierlijke oorsprong: .................................................................... 81
Specifieke voorschriften voor de uitvoering van officiële controles en de eenvormige minimale frequentie
van officiële controles van producten van vers vlees .................................................................................... 81
Specifieke voorschriften voor de uitvoering van officiële controles en de eenvormige minimale frequentie
van officiële controles van vers vlees: officiële controles van vers vlees: post mortem keuring .................. 82
Officiële controles op specifieke risico’s en laboratoriumtests ..................................................................... 83
Officiële controles van vers vlees: post mortem keuring .............................................................................. 85
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Mededeling van de keruingsresultaten en door de bevoegde
autoriteiten te nemen maatregelen in specifieke gevallen waarin niet aan de voorschriften voor vers vlees
en dierenwelzijn wordt voldaan: ................................................................................................................... 90
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Gezondheidsmerken op voor menselijke consumptie geschikt vlees
na de ante- en post-mortemkeuring: ............................................................................................................ 91
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Controle van melk en colostrum ................................................... 91
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Specifieke voorschriften voor officiële controles betreffende
levende tweekleppige weekdieren uit ingedeelde productie- en heruitzettingsgebieden ........................... 92
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Specifieke voorschriften en de eenvormige minimale frequentie
van officiële controles van visserijproducten ................................................................................................ 92
Gedelegeerde verordening (EU) 2019/624 betreffende specifieke voorschriften voor de uitvoering van
officiële controles van de productie van vlees en voor de productie- en de heruitzettingsgebieden van
levende tweekleppige weekdieren overeenkomstig verordening (EU) 2017/625 van het Europees
Parlement en de Raad ................................................................................................................................... 93
Voedselveiligheid management systemen .................................................................................................... 95
Het FAVV als controle orgaan ......................................................................................................................... 97
Wetgeving ......................................................................................................................................................... 97
Autocontrole ................................................................................................................................................. 97
Meldingsplicht ............................................................................................................................................... 97
Uit de handel nemen – terugroeping ............................................................................................................ 98
Traceerbaarheid ............................................................................................................................................ 98
Autocontrolegidsen ....................................................................................................................................... 98
Validatie van het autocontrolesysteem (ACS) ............................................................................................... 98
Controle ............................................................................................................................................................. 99
Geïntegreerde aanpak voor de bewaking van de voedselveiligheid ............................................................. 99
Controle in de praktijk ................................................................................................................................. 101
Relatie tussen de dierenarts en het FAVV ........................................................................................................ 102
Practicum ..................................................................................................................................................... 105
Voorbereiding voor maandag ......................................................................................................................... 105
Trichinella .................................................................................................................................................... 105
Wetgeving ................................................................................................................................................... 106
Post-mortem tool ........................................................................................................................................ 108
3
, Practicum post mortem ................................................................................................................................... 121
Rund ............................................................................................................................................................ 121
Varken ......................................................................................................................................................... 124
Paard ........................................................................................................................................................... 126
Noodslachtingen ......................................................................................................................................... 126
Bacteriologisch vleesonderzoek .................................................................................................................. 127
Spuitplaatsen............................................................................................................................................... 128
Lastenboek .................................................................................................................................................. 129
Taken in het slachthuis ................................................................................................................................ 129
Risicoanalyse ................................................................................................................................................ 131
Algemene principes ......................................................................................................................................... 131
Belang van risicoanalyse ............................................................................................................................. 131
Wat is risico? Hoe kunenn we risico meten? ............................................................................................... 132
Risicoanalyse ................................................................................................................................................... 133
Risicobeoordeling ........................................................................................................................................ 133
Risicobeheer ................................................................................................................................................ 133
Risicocommunicatie .................................................................................................................................... 133
Risicobeoordeling ........................................................................................................................................ 134
Risicogebaseerde controle............................................................................................................................... 137
Teania saginata ............................................................................................................................................ 137
Trichinella spp. ............................................................................................................................................ 137
FAVV controleprogramma ........................................................................................................................... 138
Naar geïntegreerde voedselsystemen ............................................................................................................. 138
Voeding en gezondheid ............................................................................................................................... 138
Geïntegreerde benadering .......................................................................................................................... 138
Audits........................................................................................................................................................... 139
Verschillende soorten audits ........................................................................................................................... 139
Eerste partij audits ...................................................................................................................................... 139
Tweede partij audits .................................................................................................................................... 139
Derde partij audits ...................................................................................................................................... 139
Protocol en verloop van het audit proces ........................................................................................................ 139
Protocol ....................................................................................................................................................... 139
Kwalificatie auditor ...................................................................................................................................... 139
Audit moment ............................................................................................................................................. 140
Auditduur .................................................................................................................................................... 140
Scope ........................................................................................................................................................... 140
Autocontrole FAVV ...................................................................................................................................... 140
ACS gidsen ................................................................................................................................................... 140
ACS scores ................................................................................................................................................... 140
IFS 8 scores .................................................................................................................................................. 140
IFS 8 protocol............................................................................................................................................... 141
BRC 9 scores ................................................................................................................................................ 141
BRC 9 protocol ............................................................................................................................................. 141
BRC 9 resultaat ............................................................................................................................................ 141
FSSC 22000:2023 ......................................................................................................................................... 141
Verloop auditproces .................................................................................................................................... 141
Ingrediënten................................................................................................................................................. 143
Lectines............................................................................................................................................................ 143
Algemeen .................................................................................................................................................... 143
Rol van lectines in de natuur ....................................................................................................................... 143
4
IV
Inhoudsopgave
Inleiding ......................................................................................................................................................... 13
Voedselveiligheid ............................................................................................................................................... 13
Europees niveau ............................................................................................................................................ 13
België ............................................................................................................................................................. 13
Veterinaire volksgezondheid.............................................................................................................................. 14
FAVV .............................................................................................................................................................. 14
Internationale organisaties............................................................................................................................. 15
Wereldgezondheidsorganisatie, WHO .............................................................................................................. 15
Prioriteiten .................................................................................................................................................... 15
WHO en voedselveiligheid ............................................................................................................................ 16
OIE – World organization for animal health WOAH .......................................................................................... 16
Structuur ....................................................................................................................................................... 16
Globale visie .................................................................................................................................................. 16
OIE missies .................................................................................................................................................... 17
Health codes.................................................................................................................................................. 17
Informatiesysteem ........................................................................................................................................ 18
FAO: Food and Agriculture Organization of the United Nations........................................................................ 18
FAO en diergezondheid ................................................................................................................................. 18
One health ......................................................................................................................................................... 19
Wereldorganisatie: WTO ............................................................................................................................... 20
Codex alimentarius ........................................................................................................................................ 21
Belangrijkste onderwerpen codex ................................................................................................................. 21
International organization for standardization .............................................................................................. 22
Europees ........................................................................................................................................................ 24
European food safety agency – Europese autoriteit voor voedselveiligheid ..................................................... 24
Structuur ....................................................................................................................................................... 24
Hoe EFSA werkt ............................................................................................................................................. 24
Onafhankelijk ................................................................................................................................................ 24
Communicatie ............................................................................................................................................... 25
EFSA partners ................................................................................................................................................ 25
European Centre for disease prevention and control ........................................................................................ 25
Epidemiosche intelligentie en reactie bij uitbraak ........................................................................................ 25
Communicatie: ECDC ziekten updates: publicaties, media ........................................................................... 25
Microbiologie ................................................................................................................................................ 25
Paraatheid ..................................................................................................................................................... 26
Wetenschappelijk advies ............................................................................................................................... 26
Bewaking ....................................................................................................................................................... 26
TESSy ............................................................................................................................................................. 26
Training .......................................................................................................................................................... 26
Voedsel en watergevonden ziekten en zoönosen, programma .................................................................... 26
1
, EU-instellingen .................................................................................................................................................. 26
Europese raad ............................................................................................................................................... 26
Europees parlement ...................................................................................................................................... 26
Raad van de Europese unie ........................................................................................................................... 26
Europese commissie...................................................................................................................................... 27
Hof van justitie – de wet boven alles ............................................................................................................ 27
Europese wetgeving ...................................................................................................................................... 27
Voedselveiligheid in de EU ............................................................................................................................ 28
Handhaving en controle ................................................................................................................................ 28
Waarschuwingssysteem ................................................................................................................................ 28
Traceerbaarheid en risicobeheer .................................................................................................................. 28
Wetenschappelijk onderbouwde besluitvorming ......................................................................................... 29
Nationale organisaties .................................................................................................................................... 29
België en voedselveiligheid................................................................................................................................ 29
FOD Volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu ........................................................... 29
Sciensano ...................................................................................................................................................... 29
Hoge gezondheidsraad .................................................................................................................................. 30
GMP................................................................................................................................................................... 30
Goede hygiëne praktijken – GHP ................................................................................................................... 30
HACCP (Hazard Analyses and Critical Control Points)........................................................................................ 32
Voorbereiding................................................................................................................................................ 32
Analyseer de gevaren .................................................................................................................................... 32
Bepaal de kritische punten ............................................................................................................................ 33
Werk een controle systeem uit voor elk kritisch punt ................................................................................... 33
Maak een beknopte toelichting over gevaar en CCP’s .................................................................................. 34
Test de maatregelen in de praktijk ................................................................................................................ 34
Controleer of alles klopt, goed functioneer .................................................................................................. 34
Bekijk het systeem opnieuw .......................................................................................................................... 34
GMP GHP ....................................................................................................................................................... 35
Traceerbaarheid ............................................................................................................................................ 35
Meldingsplicht ............................................................................................................................................... 35
Wetgeving ...................................................................................................................................................... 37
Belangrijke EU verordeningen betreffende voedselveiligheid ........................................................................... 37
Verordening Nr. 178/2002 ............................................................................................................................. 37
FAVV: Het federaal agentschap voor de veiligheid van de voedselketen ......................................................... 43
Inleiding ............................................................................................................................................................. 43
Structuur en doelstellingen van het FAVV.......................................................................................................... 43
Ontstaan van het FAVV .................................................................................................................................. 43
Visie en bevoegdheden ................................................................................................................................. 43
De structuur van het FAVV ............................................................................................................................ 43
De internationale context ............................................................................................................................. 44
Positie ten opzichte van andere overheidsinstellingen ................................................................................. 45
Operatoren in de voedselketen ..................................................................................................................... 45
Het kernproces .............................................................................................................................................. 46
Rol van het FAVV in de dierengezondheid in België ...................................................................................... 46
Controle en bewaking door het FAVV ........................................................................................................... 47
Wetgeving ...................................................................................................................................................... 50
Verordening nummer 852/2004 inzake levensmiddelen hygiëne: Voedselveiligheid – van boerderij tot bord . 50
2
, Verordening nummer 853/2004: Specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke
oorsprong ...................................................................................................................................................... 55
Kernpunten verordening 853/2004: specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke
oorsprong ...................................................................................................................................................... 70
Wetgeving controle ........................................................................................................................................... 72
Verordening (EU) 2017/625: betreffende officiële controles en andere officiële activiteiten die worden
uitgevoerd om de toepassing van de levensmiddelen en diervoederwetgeving en van de voorschriften
inzake diergezondheid, dierenwelzijn, plantengezondheid en gewasbeschermingsmiddelen te waarborgen
...................................................................................................................................................................... 72
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 tot vaststelling van eenvormige praktische regelingen voor de
uitvoering van officiële controles van voor menselijke consumptie bestemde producten van dierlijke oorsprong
.......................................................................................................................................................................... 81
Specifieke voorschriften voor de uitvoering van officiële controles en de eenvormige minimale frequentie
van officiële controles van producten van dierlijke oorsprong: .................................................................... 81
Specifieke voorschriften voor de uitvoering van officiële controles en de eenvormige minimale frequentie
van officiële controles van producten van vers vlees .................................................................................... 81
Specifieke voorschriften voor de uitvoering van officiële controles en de eenvormige minimale frequentie
van officiële controles van vers vlees: officiële controles van vers vlees: post mortem keuring .................. 82
Officiële controles op specifieke risico’s en laboratoriumtests ..................................................................... 83
Officiële controles van vers vlees: post mortem keuring .............................................................................. 85
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Mededeling van de keruingsresultaten en door de bevoegde
autoriteiten te nemen maatregelen in specifieke gevallen waarin niet aan de voorschriften voor vers vlees
en dierenwelzijn wordt voldaan: ................................................................................................................... 90
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Gezondheidsmerken op voor menselijke consumptie geschikt vlees
na de ante- en post-mortemkeuring: ............................................................................................................ 91
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Controle van melk en colostrum ................................................... 91
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Specifieke voorschriften voor officiële controles betreffende
levende tweekleppige weekdieren uit ingedeelde productie- en heruitzettingsgebieden ........................... 92
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627: Specifieke voorschriften en de eenvormige minimale frequentie
van officiële controles van visserijproducten ................................................................................................ 92
Gedelegeerde verordening (EU) 2019/624 betreffende specifieke voorschriften voor de uitvoering van
officiële controles van de productie van vlees en voor de productie- en de heruitzettingsgebieden van
levende tweekleppige weekdieren overeenkomstig verordening (EU) 2017/625 van het Europees
Parlement en de Raad ................................................................................................................................... 93
Voedselveiligheid management systemen .................................................................................................... 95
Het FAVV als controle orgaan ......................................................................................................................... 97
Wetgeving ......................................................................................................................................................... 97
Autocontrole ................................................................................................................................................. 97
Meldingsplicht ............................................................................................................................................... 97
Uit de handel nemen – terugroeping ............................................................................................................ 98
Traceerbaarheid ............................................................................................................................................ 98
Autocontrolegidsen ....................................................................................................................................... 98
Validatie van het autocontrolesysteem (ACS) ............................................................................................... 98
Controle ............................................................................................................................................................. 99
Geïntegreerde aanpak voor de bewaking van de voedselveiligheid ............................................................. 99
Controle in de praktijk ................................................................................................................................. 101
Relatie tussen de dierenarts en het FAVV ........................................................................................................ 102
Practicum ..................................................................................................................................................... 105
Voorbereiding voor maandag ......................................................................................................................... 105
Trichinella .................................................................................................................................................... 105
Wetgeving ................................................................................................................................................... 106
Post-mortem tool ........................................................................................................................................ 108
3
, Practicum post mortem ................................................................................................................................... 121
Rund ............................................................................................................................................................ 121
Varken ......................................................................................................................................................... 124
Paard ........................................................................................................................................................... 126
Noodslachtingen ......................................................................................................................................... 126
Bacteriologisch vleesonderzoek .................................................................................................................. 127
Spuitplaatsen............................................................................................................................................... 128
Lastenboek .................................................................................................................................................. 129
Taken in het slachthuis ................................................................................................................................ 129
Risicoanalyse ................................................................................................................................................ 131
Algemene principes ......................................................................................................................................... 131
Belang van risicoanalyse ............................................................................................................................. 131
Wat is risico? Hoe kunenn we risico meten? ............................................................................................... 132
Risicoanalyse ................................................................................................................................................... 133
Risicobeoordeling ........................................................................................................................................ 133
Risicobeheer ................................................................................................................................................ 133
Risicocommunicatie .................................................................................................................................... 133
Risicobeoordeling ........................................................................................................................................ 134
Risicogebaseerde controle............................................................................................................................... 137
Teania saginata ............................................................................................................................................ 137
Trichinella spp. ............................................................................................................................................ 137
FAVV controleprogramma ........................................................................................................................... 138
Naar geïntegreerde voedselsystemen ............................................................................................................. 138
Voeding en gezondheid ............................................................................................................................... 138
Geïntegreerde benadering .......................................................................................................................... 138
Audits........................................................................................................................................................... 139
Verschillende soorten audits ........................................................................................................................... 139
Eerste partij audits ...................................................................................................................................... 139
Tweede partij audits .................................................................................................................................... 139
Derde partij audits ...................................................................................................................................... 139
Protocol en verloop van het audit proces ........................................................................................................ 139
Protocol ....................................................................................................................................................... 139
Kwalificatie auditor ...................................................................................................................................... 139
Audit moment ............................................................................................................................................. 140
Auditduur .................................................................................................................................................... 140
Scope ........................................................................................................................................................... 140
Autocontrole FAVV ...................................................................................................................................... 140
ACS gidsen ................................................................................................................................................... 140
ACS scores ................................................................................................................................................... 140
IFS 8 scores .................................................................................................................................................. 140
IFS 8 protocol............................................................................................................................................... 141
BRC 9 scores ................................................................................................................................................ 141
BRC 9 protocol ............................................................................................................................................. 141
BRC 9 resultaat ............................................................................................................................................ 141
FSSC 22000:2023 ......................................................................................................................................... 141
Verloop auditproces .................................................................................................................................... 141
Ingrediënten................................................................................................................................................. 143
Lectines............................................................................................................................................................ 143
Algemeen .................................................................................................................................................... 143
Rol van lectines in de natuur ....................................................................................................................... 143
4