Samenvatting Toxicologie
Inhoudsopgave
Algemene toxicologie ....................................................................................................................................... 4
Inleiding ............................................................................................................................................................... 4
Het begrip toxiciteit ............................................................................................................................................. 4
Wanneer kan intoxicatie optreden? .................................................................................................................... 5
Toxicokinetiek ...................................................................................................................................................... 7
Indeling toxicologie ............................................................................................................................................. 9
Diagnose.............................................................................................................................................................. 9
Behandeling intoxicaties ................................................................................................................................... 10
Gifstoffen met inwerking op de huid en mucosae .......................................................................................... 12
Nitreuze gassen ................................................................................................................................................. 12
Chloor en verbindingen ..................................................................................................................................... 13
Acute kopervergiftiging ..................................................................................................................................... 13
Fotosensibiliserende planten ............................................................................................................................. 14
Gifstoffen met een invloed op het bloed en zijn functie ................................................................................. 18
Nitraten en nitrieten .......................................................................................................................................... 18
Koper ................................................................................................................................................................. 19
Wonderboom (ricinus communis) ..................................................................................................................... 21
Adelaarsvaren (Pteridium Aquilinum) ............................................................................................................... 21
Beuk (Fagus sylvatica) ....................................................................................................................................... 22
Amerikaanse eik (Quercus rubra) ...................................................................................................................... 23
Eik ...................................................................................................................................................................... 23
Nachtschadefamilie (Solanaceae) ..................................................................................................................... 24
Bingelkruid (Mercurialis) ................................................................................................................................... 25
CO (koolstofmonoxide) ...................................................................................................................................... 26
Gifstoffen met tot gevolg een remming van de bloedstolling ......................................................................... 28
4-OH coumarine derivaten ................................................................................................................................ 28
Indaandionverbindingen ................................................................................................................................... 31
Alfa-chloralose .................................................................................................................................................. 31
Gifstoffen met invloed op het cardiovasculair stelsel ..................................................................................... 32
Natriumchloride ................................................................................................................................................ 32
Natriumsulfaat .................................................................................................................................................. 32
Ionoforen ........................................................................................................................................................... 33
1
, Taxus baccata .................................................................................................................................................... 34
Japanse kardinaalsmuts/ Japanse pieris/ Oleander – Cardiotoxische sierstruiken ........................................... 35
Kardinaalsmuts.................................................................................................................................................. 35
Azalea en rhododenron ..................................................................................................................................... 36
Oleander ............................................................................................................................................................ 36
Gifstoffen met een invloed op de leverfunctie................................................................................................ 37
Polygechloreerde bifenylen (PCB’s) ................................................................................................................... 37
Dioxinen - dibenzofuranen ................................................................................................................................ 38
Per- en polyfluoralkyl substanties (PFAS) ........................................................................................................... 40
Gifstoffen met een invloed op de leverfunctie................................................................................................ 41
Mycotoxinen ...................................................................................................................................................... 41
Aflatoxinen ........................................................................................................................................................ 44
Trichothecenen .................................................................................................................................................. 45
Zearalenone....................................................................................................................................................... 47
Fumonisinen ...................................................................................................................................................... 47
Ochratoxinen ..................................................................................................................................................... 48
Tremorgene mycotoxinen .................................................................................................................................. 49
Seneciosis .......................................................................................................................................................... 50
Gifstoffen met invloed op de nierfunctie ........................................................................................................ 52
Ethyleenglycol ................................................................................................................................................... 52
Lelie (Lilium Spp.)............................................................................................................................................... 53
Gifstoffen met een invloed op het celmetabolisme ........................................................................................ 54
Zwavel (S), H2S en SO2 ....................................................................................................................................... 54
Blauwzuur (HCN) ............................................................................................................................................... 55
Esdoorn ............................................................................................................................................................. 57
Herbiciden ......................................................................................................................................................... 58
Gifstoffen met invloed op het bewegingsstelsel en skelet .............................................................................. 62
Fluorosis = chronische fluorvergiftiging ............................................................................................................ 62
Selenium ............................................................................................................................................................ 64
Gifstoffen met inwerking op het centrale zenuwstelsel .................................................................................. 66
Ammoniak ......................................................................................................................................................... 66
Lood ................................................................................................................................................................... 67
Alfa-chloralose .................................................................................................................................................. 70
Pyrethrum en pyrethroïden ............................................................................................................................... 71
Strychnine.......................................................................................................................................................... 72
Alcoholen ........................................................................................................................................................... 73
2
, Aldehyden.......................................................................................................................................................... 74
Buxus sempervirens ........................................................................................................................................... 74
Pteridium aquilinum .......................................................................................................................................... 75
Cytisus laburnum ............................................................................................................................................... 75
Paardenstaart of heermoes ............................................................................................................................... 75
Robinia pseodoacacia of valse acacia ............................................................................................................... 75
Gifstoffen met inwerking op het autonome zenuwstelsel (TWIO)................................................................... 77
Toxico-epidemiologie ......................................................................................................................................... 77
Organische fosfaat/carbamaatesters ................................................................................................................ 77
Organische fosfaatesters ................................................................................................................................... 77
Organische carbamaatesters ............................................................................................................................ 80
Benzylbenzoaat ................................................................................................................................................. 81
Atropine en aanverwante alkaloïden ................................................................................................................ 82
Cyanobacteriën ................................................................................................................................................. 83
Giftige voedingsmiddelen - Gezelschapsdieren............................................................................................... 84
Chocolade .......................................................................................................................................................... 84
Xylitol ................................................................................................................................................................. 84
Allium spp. ......................................................................................................................................................... 84
Cannabis/spacecake .......................................................................................................................................... 85
Varia .................................................................................................................................................................. 85
3
, Algemene toxicologie
Inleiding
Eenmalige hoge dosis kan toxiciteit geven, dan acuut giftig, maar soms ook pas toxiciteit na
chronische blootstelling aan lagere dosissen. Gifstoffen soms gemengd in lokaas om moedwillig te
intoxiceren.
Belgisch antigifcentrum heeft als visie om geen overlijdens of (onomkeerbare) schade gerelateerd
aan (acute) intoxicaties te hebben. 1 blootstelling kan meerdere slachtoffers bevatten (kudde).
Geschiedenis
- Definitie toxicologie: afgeleid van het Griekse woord toxikon, betekent boog, pijlen met gif gebruikt om
dier te verslappen.
- Toxicologie bestudeert de interactie tussen gifstoffen en levende organismen. In vitro, ex vivo en in
vivo.
- Alle dingen zijn giften, alleen de dosis maakt dat een stof gift is: ‘dosis sola facit venunum’
- Ook het biologisch systeem van de verschillende diersoorten bepalen de giftigheid.
Toxicologie is een oud vakgebied. Vroeger giftige producten voor de jacht en visvangst gebruikt, opkomst van
genot- en geneesmiddelen. Ook gebruikt om de vijanden te vergiftigen. Mithridatisatie, soort immunisatie, lage
hoeveelheden arsenicum ingenomen, immuniteit opbouwen, kleine schade zorgt voor bindweefselreactie,
darmepitheel wordt wat dikker door de reactie. Hongersnood ontstaan door toxicologie, giftig graan, ook
schimmels die toxische stoffen produceert. In de renaissance, periode van kennis opdoen, kennis van inhoud,
stoffen van planten die geneeskrachtig en nuttig kunnen zijn. In de 19e eeuw industriële intoxicaties door
slechte arbeidsomstandigheden, acute intoxicaties, tegenwoordig minder gezien door betere
veiligheidsomstandigheden.
Het begrip toxiciteit
- Niet uitsluitend bepaald door zijn fysisch-chemische eigenschappen, maar ook door het biologische
systeem. Iets kan toxisch zijn voor een organisme, maar veilig voor andere diersoorten (antibiotica,
herbiciden).
- LD50 is een toxisch eindpunt, merker, is de hoeveelheid van een stof die bij een éénmalige toediening
sterfte veroorzaakt bij 50% van de proefdieren. Lethale dosis die sterfte geeft bij 50% van de
proefdieren op korte tijdsspanne, maat enkel voor acute toxiciteit.
Veiligheidsonderzoek en toxiciteitsstudies
Algemene toxiciteit
- Acute toxiciteit, NOEL, LD50, LD100: invloed van een éénmalige of herhaalde dosis over een korte
tijdspanne, kan via orale opname, dermale opname of inhalatie
o Alternatieve testen, 3V’s: Verminderen, verfijnen of vervangen van proefdieren
o NOEL: No observed effect level: hoogste dosis die je kan toedienen aan een proefdier,
vooraleer er toxische effecten te zien zijn, soort ondergrens.
o NOAL: No observed adversed effect: nevenwerking
- Subacute of semi-chronische toxiciteit: invloed van een herhaalde dosis over een lange periode, op
zich geen acute toxiciteit.
- Chronische of lange-termijn toxiciteit: 2 jaar, kijken wat er optreedt bij chronische blootstelling
Specifieke toxiciteit
Eindpunten, gehaltes die vastgesteld worden die veilig of toxisch zijn. Reproductieve toxiciteit en
teratogeniciteit, genotoxiciteit (DNA schade), mutageniciteit, carcinogeniciteit
4
Inhoudsopgave
Algemene toxicologie ....................................................................................................................................... 4
Inleiding ............................................................................................................................................................... 4
Het begrip toxiciteit ............................................................................................................................................. 4
Wanneer kan intoxicatie optreden? .................................................................................................................... 5
Toxicokinetiek ...................................................................................................................................................... 7
Indeling toxicologie ............................................................................................................................................. 9
Diagnose.............................................................................................................................................................. 9
Behandeling intoxicaties ................................................................................................................................... 10
Gifstoffen met inwerking op de huid en mucosae .......................................................................................... 12
Nitreuze gassen ................................................................................................................................................. 12
Chloor en verbindingen ..................................................................................................................................... 13
Acute kopervergiftiging ..................................................................................................................................... 13
Fotosensibiliserende planten ............................................................................................................................. 14
Gifstoffen met een invloed op het bloed en zijn functie ................................................................................. 18
Nitraten en nitrieten .......................................................................................................................................... 18
Koper ................................................................................................................................................................. 19
Wonderboom (ricinus communis) ..................................................................................................................... 21
Adelaarsvaren (Pteridium Aquilinum) ............................................................................................................... 21
Beuk (Fagus sylvatica) ....................................................................................................................................... 22
Amerikaanse eik (Quercus rubra) ...................................................................................................................... 23
Eik ...................................................................................................................................................................... 23
Nachtschadefamilie (Solanaceae) ..................................................................................................................... 24
Bingelkruid (Mercurialis) ................................................................................................................................... 25
CO (koolstofmonoxide) ...................................................................................................................................... 26
Gifstoffen met tot gevolg een remming van de bloedstolling ......................................................................... 28
4-OH coumarine derivaten ................................................................................................................................ 28
Indaandionverbindingen ................................................................................................................................... 31
Alfa-chloralose .................................................................................................................................................. 31
Gifstoffen met invloed op het cardiovasculair stelsel ..................................................................................... 32
Natriumchloride ................................................................................................................................................ 32
Natriumsulfaat .................................................................................................................................................. 32
Ionoforen ........................................................................................................................................................... 33
1
, Taxus baccata .................................................................................................................................................... 34
Japanse kardinaalsmuts/ Japanse pieris/ Oleander – Cardiotoxische sierstruiken ........................................... 35
Kardinaalsmuts.................................................................................................................................................. 35
Azalea en rhododenron ..................................................................................................................................... 36
Oleander ............................................................................................................................................................ 36
Gifstoffen met een invloed op de leverfunctie................................................................................................ 37
Polygechloreerde bifenylen (PCB’s) ................................................................................................................... 37
Dioxinen - dibenzofuranen ................................................................................................................................ 38
Per- en polyfluoralkyl substanties (PFAS) ........................................................................................................... 40
Gifstoffen met een invloed op de leverfunctie................................................................................................ 41
Mycotoxinen ...................................................................................................................................................... 41
Aflatoxinen ........................................................................................................................................................ 44
Trichothecenen .................................................................................................................................................. 45
Zearalenone....................................................................................................................................................... 47
Fumonisinen ...................................................................................................................................................... 47
Ochratoxinen ..................................................................................................................................................... 48
Tremorgene mycotoxinen .................................................................................................................................. 49
Seneciosis .......................................................................................................................................................... 50
Gifstoffen met invloed op de nierfunctie ........................................................................................................ 52
Ethyleenglycol ................................................................................................................................................... 52
Lelie (Lilium Spp.)............................................................................................................................................... 53
Gifstoffen met een invloed op het celmetabolisme ........................................................................................ 54
Zwavel (S), H2S en SO2 ....................................................................................................................................... 54
Blauwzuur (HCN) ............................................................................................................................................... 55
Esdoorn ............................................................................................................................................................. 57
Herbiciden ......................................................................................................................................................... 58
Gifstoffen met invloed op het bewegingsstelsel en skelet .............................................................................. 62
Fluorosis = chronische fluorvergiftiging ............................................................................................................ 62
Selenium ............................................................................................................................................................ 64
Gifstoffen met inwerking op het centrale zenuwstelsel .................................................................................. 66
Ammoniak ......................................................................................................................................................... 66
Lood ................................................................................................................................................................... 67
Alfa-chloralose .................................................................................................................................................. 70
Pyrethrum en pyrethroïden ............................................................................................................................... 71
Strychnine.......................................................................................................................................................... 72
Alcoholen ........................................................................................................................................................... 73
2
, Aldehyden.......................................................................................................................................................... 74
Buxus sempervirens ........................................................................................................................................... 74
Pteridium aquilinum .......................................................................................................................................... 75
Cytisus laburnum ............................................................................................................................................... 75
Paardenstaart of heermoes ............................................................................................................................... 75
Robinia pseodoacacia of valse acacia ............................................................................................................... 75
Gifstoffen met inwerking op het autonome zenuwstelsel (TWIO)................................................................... 77
Toxico-epidemiologie ......................................................................................................................................... 77
Organische fosfaat/carbamaatesters ................................................................................................................ 77
Organische fosfaatesters ................................................................................................................................... 77
Organische carbamaatesters ............................................................................................................................ 80
Benzylbenzoaat ................................................................................................................................................. 81
Atropine en aanverwante alkaloïden ................................................................................................................ 82
Cyanobacteriën ................................................................................................................................................. 83
Giftige voedingsmiddelen - Gezelschapsdieren............................................................................................... 84
Chocolade .......................................................................................................................................................... 84
Xylitol ................................................................................................................................................................. 84
Allium spp. ......................................................................................................................................................... 84
Cannabis/spacecake .......................................................................................................................................... 85
Varia .................................................................................................................................................................. 85
3
, Algemene toxicologie
Inleiding
Eenmalige hoge dosis kan toxiciteit geven, dan acuut giftig, maar soms ook pas toxiciteit na
chronische blootstelling aan lagere dosissen. Gifstoffen soms gemengd in lokaas om moedwillig te
intoxiceren.
Belgisch antigifcentrum heeft als visie om geen overlijdens of (onomkeerbare) schade gerelateerd
aan (acute) intoxicaties te hebben. 1 blootstelling kan meerdere slachtoffers bevatten (kudde).
Geschiedenis
- Definitie toxicologie: afgeleid van het Griekse woord toxikon, betekent boog, pijlen met gif gebruikt om
dier te verslappen.
- Toxicologie bestudeert de interactie tussen gifstoffen en levende organismen. In vitro, ex vivo en in
vivo.
- Alle dingen zijn giften, alleen de dosis maakt dat een stof gift is: ‘dosis sola facit venunum’
- Ook het biologisch systeem van de verschillende diersoorten bepalen de giftigheid.
Toxicologie is een oud vakgebied. Vroeger giftige producten voor de jacht en visvangst gebruikt, opkomst van
genot- en geneesmiddelen. Ook gebruikt om de vijanden te vergiftigen. Mithridatisatie, soort immunisatie, lage
hoeveelheden arsenicum ingenomen, immuniteit opbouwen, kleine schade zorgt voor bindweefselreactie,
darmepitheel wordt wat dikker door de reactie. Hongersnood ontstaan door toxicologie, giftig graan, ook
schimmels die toxische stoffen produceert. In de renaissance, periode van kennis opdoen, kennis van inhoud,
stoffen van planten die geneeskrachtig en nuttig kunnen zijn. In de 19e eeuw industriële intoxicaties door
slechte arbeidsomstandigheden, acute intoxicaties, tegenwoordig minder gezien door betere
veiligheidsomstandigheden.
Het begrip toxiciteit
- Niet uitsluitend bepaald door zijn fysisch-chemische eigenschappen, maar ook door het biologische
systeem. Iets kan toxisch zijn voor een organisme, maar veilig voor andere diersoorten (antibiotica,
herbiciden).
- LD50 is een toxisch eindpunt, merker, is de hoeveelheid van een stof die bij een éénmalige toediening
sterfte veroorzaakt bij 50% van de proefdieren. Lethale dosis die sterfte geeft bij 50% van de
proefdieren op korte tijdsspanne, maat enkel voor acute toxiciteit.
Veiligheidsonderzoek en toxiciteitsstudies
Algemene toxiciteit
- Acute toxiciteit, NOEL, LD50, LD100: invloed van een éénmalige of herhaalde dosis over een korte
tijdspanne, kan via orale opname, dermale opname of inhalatie
o Alternatieve testen, 3V’s: Verminderen, verfijnen of vervangen van proefdieren
o NOEL: No observed effect level: hoogste dosis die je kan toedienen aan een proefdier,
vooraleer er toxische effecten te zien zijn, soort ondergrens.
o NOAL: No observed adversed effect: nevenwerking
- Subacute of semi-chronische toxiciteit: invloed van een herhaalde dosis over een lange periode, op
zich geen acute toxiciteit.
- Chronische of lange-termijn toxiciteit: 2 jaar, kijken wat er optreedt bij chronische blootstelling
Specifieke toxiciteit
Eindpunten, gehaltes die vastgesteld worden die veilig of toxisch zijn. Reproductieve toxiciteit en
teratogeniciteit, genotoxiciteit (DNA schade), mutageniciteit, carcinogeniciteit
4
