Inleiding tot het economisch recht
H1: wat is het recht?
Recht ≠ rechtvaardig
- Erfenisbelasting: laag bij kinderen, hoog bij anderen (rechtvaardig vs econ. effic.)
- Recht verschilt tussen landen (doden door steniging)
- Recht doorheen de tijd: zeer patriarchaal (vrouw kan geen advocaat worden)
Recht ≠ zeker of logisch
- Dier roerend goed? Niet altijd, door bestemming (boerderij) soms onroerend
- Hof van beroep andere uitspraak dan Hof van Cassatie
o Vb kiekenkot-arrest
Wat is recht dan wel?
- Normen: wat mag, moet, verboden is
- Uitwendig gedrag regelt
o NIET inwendig gedrag, dus niet voor denken
o Wel voor denken: bv dood vs moord
- Maatschappelijk fenomeen
- Uitgevaardigd door een bevoegd orgaan
- Handhaving en sancties= afdwingbaar
- Onderscheid met andere normsystemen
o Andere vb godsdiensten en religies
Recht = de door een overheid georganiseerde ordening van uiterlijk menselijk gedrag in
de samenleving
Onderscheid objectief/subjectief recht
- Objectief recht (“the law”): geheel van regels dat uiterlijke gedraging van
mensen die in een maatschappij leven regelt en dat wordt afgedwongen door de
overheid → wat er in het wetboek staat
- Subjectief recht (“my right”): door (objectief) recht beschermde aanspraken op
andermans gedrag → subjectieve aanspraak op basis van objectief recht
o “het is mijn recht om…”
Positief = vigerend recht: het huidig geldig recht
(→ historisch recht, toekomstig recht, wenselijk recht)
Gemeen recht en bijzonder recht
- Gemeen: het algemene recht, wat voor iedereen geld
- Bijzonder: uitzonderingen op het algemene
- De bijzondere regel heeft voorrang op de algemene regel
o Vb beschermen huurder die er vaste woonplaats heeft (bijzonder)
▪ Zekerheid dat je er mag blijven wonen
▪ Koten: per jaar verlengd (gemeen recht)
o Ondernemingsrecht: bijzondere wet tov gemene recht
,Formeel recht en materieel recht
- Formeel = procedureel recht: regelt hoe rechtsregels via gerechtelijke weg
kunnen worden afgedwongen (procedure) → vormvoorschriften
o Vb hoe werkt rechtbank, hoe dagvaardigen…
- Materieel recht: eigenlijke gedragsvoorschriften
Aanvullend recht
- Vult leemtes partijregeling aan
- Noodzaak aanvulling partijregeling (lacunes opvullend)
o Rechtszekerheid
- Modeloplossing van wetgever
o Stemt veelal overeen met vermoede wil van partijen
- Bindende regeling, tenzij partijen eigen afspraken maken
o Je kan er in overeenkomst van afwijken
▪ Vb fiets: eigendom gaat pas over bij moment van levering
- Algemeen in privaat recht
Dwingend recht
- Bescherming tegen excessen van wilsautonomie
- Twee soorten
o Gewoon dwingend recht
o Dwingend recht van openbare orde
- Onderscheid afhankelijk van doel bescherming
o Bescherming bepaalde (groepen) van personen (gewoon)
o Bescherming grondslagen maatschappij (openbare orde)
- Algemeen in publiek recht
- “Behoudens andersluidende overeenkomsten”
(Gewoon) dwingend recht
- Diverse categorieën van beschermde personen: particuliere belangen
o Personen die onvoldoende matuur zijn
▪ Geesteszieken, minderjarigen…
o Economisch zwakkere categorieën van personen
▪ Huurders, consumenten, werknemer…
o Gewone burger tegen onbedachtzaamheid
- Wanneer is regel van (gewoon) dwingend recht?
o Norm bepaalt zelf dwingend karakter
o Uitdrukkelijk
o Indirect
▪ Verbod op afwijking
▪ “Ongeacht elk andersluidend beding”, “op straffe van nietigheid”…
▪ Bescherming zwakkere partij
o Elke verbodsbepaling is in principe van dwingend recht
(Dwingend recht van) openbare orde
- Bescherming van grondslagen van maatschappij: goed zeden
o Politiek, economisch, moreel
▪ Bv geen huwelijk voor 18 (tegen kindermisbruik)
▪ Bv aannemer en architect 10 jaar aansprakelijk voor instorting
gebouw (voor veiligheid)
- Tijdsgebonden en expansief begrip
,- Dwingend recht: bij proces als EERSTE argument opwerpen
, H2: de indelingen van het objectief recht
Privaatrecht: verhouding tussen de burgers onderling
- Burgerlijk recht
• Personen - en familierecht
▪ Staat van de persoon en familieverhouding
• Familiaal vermogensrecht (o.m. Erfenissen en huwelijksgoederenrecht)
▪ Vermogensrechtelijke gevolgen van familiale verhoudingen
• Vermogensrecht
• Goederenrecht: zakelijke rechten (bv. eigendom, vruchtgebruik)
• Verbintenissenrecht: persoonlijke rechten (bv. koop, huur, lening,…)
• Ondernemingsrecht: afwijkend privaatrecht van toepassing op ondernemingen
• Vennootschapsrecht
Publiekrecht: organisatie van de staat en de verhouding tussen de staat en de burgers
- Gerechtelijk privaatrecht
• Procedureregels burgerlijke rechtbanken
- grondwettelijk of constitutioneel recht
• normen in grondwet
▪ Fundamentele regels: organistatie en structuur Staat
▪ Fundamentele rechten: verhouding burgers, staat
- administratief recht = bestuursrecht
• Organisatie en werking bestuurlijke overheid
▪ uitvoerende macht, administratieve overheden
• beginselen van behoorlijk bestuur
- fiscaal recht
• verplichte bijdrage van rechtssubjecten voor uitgaven overheid
- (materieel) strafrecht
• Welke voorwaarden strafrechtelijke sancties verbonden
- Strafprocesrecht
• Verloop van opsporing, vervolging, gerechtelijk onderzoek en berechtinging misdrijven
• Ook verloop zitting rechtbank…
- Volkenrecht = internationaal publiekrecht
• Verhouding tussen nationale Staten of met internationale organisaties
Gemengd privaatrecht – publiekrecht → gemengde rechtstakken
- Economisch recht
• Economische verhoudingen op markt regelen
• Eerlijkheid economische transacties en beschreming consument
▪ Vb mededingingsrecht, marktpraktijken
• Vennootschapsrecht
▪ Recht van toepassing op vennootschappen en verenigingen
- Sociale zekerheidsrecht
• Garanties voor rechtssubject dat slachtoffer is van risico’s
• Deel van sociaal recht
H1: wat is het recht?
Recht ≠ rechtvaardig
- Erfenisbelasting: laag bij kinderen, hoog bij anderen (rechtvaardig vs econ. effic.)
- Recht verschilt tussen landen (doden door steniging)
- Recht doorheen de tijd: zeer patriarchaal (vrouw kan geen advocaat worden)
Recht ≠ zeker of logisch
- Dier roerend goed? Niet altijd, door bestemming (boerderij) soms onroerend
- Hof van beroep andere uitspraak dan Hof van Cassatie
o Vb kiekenkot-arrest
Wat is recht dan wel?
- Normen: wat mag, moet, verboden is
- Uitwendig gedrag regelt
o NIET inwendig gedrag, dus niet voor denken
o Wel voor denken: bv dood vs moord
- Maatschappelijk fenomeen
- Uitgevaardigd door een bevoegd orgaan
- Handhaving en sancties= afdwingbaar
- Onderscheid met andere normsystemen
o Andere vb godsdiensten en religies
Recht = de door een overheid georganiseerde ordening van uiterlijk menselijk gedrag in
de samenleving
Onderscheid objectief/subjectief recht
- Objectief recht (“the law”): geheel van regels dat uiterlijke gedraging van
mensen die in een maatschappij leven regelt en dat wordt afgedwongen door de
overheid → wat er in het wetboek staat
- Subjectief recht (“my right”): door (objectief) recht beschermde aanspraken op
andermans gedrag → subjectieve aanspraak op basis van objectief recht
o “het is mijn recht om…”
Positief = vigerend recht: het huidig geldig recht
(→ historisch recht, toekomstig recht, wenselijk recht)
Gemeen recht en bijzonder recht
- Gemeen: het algemene recht, wat voor iedereen geld
- Bijzonder: uitzonderingen op het algemene
- De bijzondere regel heeft voorrang op de algemene regel
o Vb beschermen huurder die er vaste woonplaats heeft (bijzonder)
▪ Zekerheid dat je er mag blijven wonen
▪ Koten: per jaar verlengd (gemeen recht)
o Ondernemingsrecht: bijzondere wet tov gemene recht
,Formeel recht en materieel recht
- Formeel = procedureel recht: regelt hoe rechtsregels via gerechtelijke weg
kunnen worden afgedwongen (procedure) → vormvoorschriften
o Vb hoe werkt rechtbank, hoe dagvaardigen…
- Materieel recht: eigenlijke gedragsvoorschriften
Aanvullend recht
- Vult leemtes partijregeling aan
- Noodzaak aanvulling partijregeling (lacunes opvullend)
o Rechtszekerheid
- Modeloplossing van wetgever
o Stemt veelal overeen met vermoede wil van partijen
- Bindende regeling, tenzij partijen eigen afspraken maken
o Je kan er in overeenkomst van afwijken
▪ Vb fiets: eigendom gaat pas over bij moment van levering
- Algemeen in privaat recht
Dwingend recht
- Bescherming tegen excessen van wilsautonomie
- Twee soorten
o Gewoon dwingend recht
o Dwingend recht van openbare orde
- Onderscheid afhankelijk van doel bescherming
o Bescherming bepaalde (groepen) van personen (gewoon)
o Bescherming grondslagen maatschappij (openbare orde)
- Algemeen in publiek recht
- “Behoudens andersluidende overeenkomsten”
(Gewoon) dwingend recht
- Diverse categorieën van beschermde personen: particuliere belangen
o Personen die onvoldoende matuur zijn
▪ Geesteszieken, minderjarigen…
o Economisch zwakkere categorieën van personen
▪ Huurders, consumenten, werknemer…
o Gewone burger tegen onbedachtzaamheid
- Wanneer is regel van (gewoon) dwingend recht?
o Norm bepaalt zelf dwingend karakter
o Uitdrukkelijk
o Indirect
▪ Verbod op afwijking
▪ “Ongeacht elk andersluidend beding”, “op straffe van nietigheid”…
▪ Bescherming zwakkere partij
o Elke verbodsbepaling is in principe van dwingend recht
(Dwingend recht van) openbare orde
- Bescherming van grondslagen van maatschappij: goed zeden
o Politiek, economisch, moreel
▪ Bv geen huwelijk voor 18 (tegen kindermisbruik)
▪ Bv aannemer en architect 10 jaar aansprakelijk voor instorting
gebouw (voor veiligheid)
- Tijdsgebonden en expansief begrip
,- Dwingend recht: bij proces als EERSTE argument opwerpen
, H2: de indelingen van het objectief recht
Privaatrecht: verhouding tussen de burgers onderling
- Burgerlijk recht
• Personen - en familierecht
▪ Staat van de persoon en familieverhouding
• Familiaal vermogensrecht (o.m. Erfenissen en huwelijksgoederenrecht)
▪ Vermogensrechtelijke gevolgen van familiale verhoudingen
• Vermogensrecht
• Goederenrecht: zakelijke rechten (bv. eigendom, vruchtgebruik)
• Verbintenissenrecht: persoonlijke rechten (bv. koop, huur, lening,…)
• Ondernemingsrecht: afwijkend privaatrecht van toepassing op ondernemingen
• Vennootschapsrecht
Publiekrecht: organisatie van de staat en de verhouding tussen de staat en de burgers
- Gerechtelijk privaatrecht
• Procedureregels burgerlijke rechtbanken
- grondwettelijk of constitutioneel recht
• normen in grondwet
▪ Fundamentele regels: organistatie en structuur Staat
▪ Fundamentele rechten: verhouding burgers, staat
- administratief recht = bestuursrecht
• Organisatie en werking bestuurlijke overheid
▪ uitvoerende macht, administratieve overheden
• beginselen van behoorlijk bestuur
- fiscaal recht
• verplichte bijdrage van rechtssubjecten voor uitgaven overheid
- (materieel) strafrecht
• Welke voorwaarden strafrechtelijke sancties verbonden
- Strafprocesrecht
• Verloop van opsporing, vervolging, gerechtelijk onderzoek en berechtinging misdrijven
• Ook verloop zitting rechtbank…
- Volkenrecht = internationaal publiekrecht
• Verhouding tussen nationale Staten of met internationale organisaties
Gemengd privaatrecht – publiekrecht → gemengde rechtstakken
- Economisch recht
• Economische verhoudingen op markt regelen
• Eerlijkheid economische transacties en beschreming consument
▪ Vb mededingingsrecht, marktpraktijken
• Vennootschapsrecht
▪ Recht van toepassing op vennootschappen en verenigingen
- Sociale zekerheidsrecht
• Garanties voor rechtssubject dat slachtoffer is van risico’s
• Deel van sociaal recht
