Algemene rechtswetenschap Inleiding van het Nederlands recht Hoofdstuk 1
In de samenleving heeft het recht de taak om conflicten te voorkomen en bestaande conflicten op te
lossen. Het recht is bedoeld om de vrede in de samenleving te bewaren door de belangen van de
gemeenschap en de individuele leden van de samenleving te beschermen. Overheid speelt hierbij
een belangrijke rol. Voor het reguleren van eventuele botsingen in belangen die kunnen ontstaan kan
het recht in de vorm van een rechtsregel belangrijk zijn. Maar ook zonder botsingen verloopt het
contact via rechtsregels.
Rechtsregels hebben als doel om menselijke gedragingen te ordenen en daarmee ook te
uniformeren, doordat ze voor iedereen gelijkelijk van kracht zijn. ze beogen dus een
maatschappelijke ordening van menselijk gedrag door het vaststellen van voorschriften waarin
gedragingen worden benoemd in termen van bevoegdheden en verplichtingen.
De inhoud van de meeste rechtsregels vloeit voort uit algemeen aanvaarde opvattingen over goed en
kwaad en uit de behoefte aan een doelmatige ordening van de maatschappij. Rechtsregels moeten
dus gerechtigheid bevorderen, maar ook doelmatigheid speelt een rol.
Eerste functie/ doel van het recht is om het gedrag van mensen in hun onderlinge verkeer te ordenen
en te uniformeren, waarbij vanuit een perspectief van een rechtsvaardige samenleving ieders
belangen zoveel mogelijk worden gerespecteerd en veiliggesteld. De tweede functie/ doel van het
recht is om ervoor te zorgen dat de regels die zijn opgesteld worden gehandhaafd door
geschilbeslechting.
Functie van het recht
1. Conflict-voorkomend: ordening
• Materieel recht (Geboden en verboden): de regels die betrekking hebben op de rechten en
plichten van personen in hun onderlinge verkeer. Bevat regels die rechten verlenen en
verplichtingen opleggen tussen burgers onderling en tussen burgers en overheid, maar ook
overheden onderling. gaat vooral om de inhoud.
2. Conflict-oplossend: handhaving
• Formeel recht (procesrecht): regels over de wijze van procederen bij de rechter. Wordt ook
wel procesrecht genoemd. proces waarin de inhoud wordt toegepast, beschrijft de
handhaving van het materieel recht, welke rechter bevoegd is.
De rechtsbronnen
Onder de term recht verstaan we het geheel van geldende rechtsregels. Ook wel positief recht
genoemd. Het positieve recht (of objectieve recht) zijn alle in Nederland geldende rechtsregels.
Het positieve recht is door de mensen gemaakt, daarnaast bestaat het natuurrecht. Dit is het recht dat voor
iedereen geldt ongeacht plaats en tijd omdat het door de natuur is gegeven. Het gaat dan om universele normen
en normen waar geen mens aan te pas is gekomen. Tegenwoordig speelt het in het rechtsleven geen rol meer.
Objectief en subjectief recht
De rechtsregels van het objectieve recht ordenen de verhoudingen tussen de personen door aan hen
bevoegdheden en verplichtingen toe te kennen. (de regels)
Het woord recht geeft dan niet de geheel geldende regels van Nederland aan maar slaat op een
bevoegdheid die een persoon heeft tegenover één of andere personen. Deze bevoegdheid is het
subjectieve recht. Dus onder subjectief recht verstaan we de bevoegdheid die iemand in een
concreet geval aan een regel van objectief recht ontleent. Subjectief recht (bevoegdheid of plicht)
▪ Dus voor wie is subjectief recht, welke regel is objectief recht.
1
,Dubbele betekenis recht
▪ Objectieve recht > law
− Hierarchische geordende gedragsregels voor natuurlijke personen en rechtspersonen/
algemene rechtsregel
− Synoniem: positief recht
▪ Subjectief recht > right
− Aan persoon toekomend recht, aan het objectieve recht ontleende, individuele
bevoegdheid. Samenhang is: iedere individuele bevoegdheid die iemand jegens een ander
of jegens alle andere kan doen gelden, moet altijd berusten op een algemene regel.
De 4 rechtsbronnen van het recht:
1. de wet: verstaan we elke algemeen geldende geschreven rechtsregel die afkomstig is van een tot
wetgeving bevoegd overheidsorgaan.
2. de jurisprudentie > alle gerechtelijke uitspraken
3. gewoonte
4. verdragen en sommige besluiten van volkenrechtelijke organisaties.
Nationaal en internationaal recht
Het staat ieder land in beginsel vrij in zijn wetgeving te regelen wat het nodig acht, en te bepalen
welke bevoegdheden aan het bestuur en de rechterlijke macht toekomen. Dit heet soevereiniteit.
Soevereine staten oefenen hun overheidsmacht in volledige onafhankelijkheid uit, ook te merken dat
in beginsel de overheid de exclusieve bevoegdheid tot wetgeving, bestuur en rechtspraak bezit. Ze
willen daarbij geen inmenging van andere staten. Uitoefenen van deze bevoegdheid leidt tot het
nationaal recht. Naast het nationale recht geldt binnen staten ook recht van internationale
oorsprong, ook wel internationaal recht genoemd.
Relaties tussen staten zijn ontstaan door een stelsel van normen die door gewoonte is ontstaan die
door de landen in de vorm van verdragen onderling zijn vastgesteld. Het deel van het internationale
recht dat rechtsregels bevat over het verkeer tussen de staten onderling en het de volkenrechtelijke
organisaties wordt volkenrecht benoemd. Volkenrecht bestaat uit verdragen, besluiten van
volkenrechtelijke organisaties en regels van gewoonterecht.
Bijzonder type verdragen worden gevormd door de verdragen die ingrijpen in de soevereiniteit van
de aangesloten staten. Het gaat dan om de rechtsregels die rechtstreeks binnen de nationale
rechtsorde van een staat gelden. Deze verdragen hebben rechtstreekse werking. Zoals het EVRM.
De grondrechten van het EVRM werken rechtstreeks door in de Nederlandse rechtsorde. Dit systeem
wordt het monistische systeem genoemd. monistisch systeem: rechtsregels uit een verdrag kunnen
deel uitmaken van het nationale recht zonder dat eerst omzetting in het nationale recht nodig is. Dit
zorgt voor een vrijwillige inperking van soevereiniteit, art 93 GW.
Andere verdragen zijn de verdragen waarin bevoegdheden, bestuur en rechtspraak zijn opgedragen
aan een internationale organisatie. Deze heeft dan een eigen rechtsorde, art 92 GW. in Nederland
hebben wij dit ook zoals het verdrag betreffende de Europese unie. Ook regels te vinden in Europese
verordeningen. Verordeningen hebben een algemene strekking , zijn verbindend in al hun
onderdelen zijn rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat, bepaald door art 288 VwEU.
Het geheel van rechtsregels die afkomstig zijn van de Europese Unie wordt het Europees Unierecht
of het recht van de Europese Unie genoemd. Als blijkt dat een regel van nationaal recht in strijd is
met een regel of besluit van internationale herkomst dan staat in art 94 GW dat de regel van of
besluit van internationale herkomst voorrang heeft boven de nationale regel. Geldt wel als
voorwaarde dat de regel of besluit een ieder naar zijn inhoud kan binden, dus verdragsbepalingen die
iedereen kunnen binden.
2
,De rechtsgebieden
het staatrecht
Het staatsrecht bevat de regels die betrekking hebben op de organisatie van de staat en zijn organen
en op de bevoegdheden van die organen. Omvat de verhouding van de burgers en de staat en de
mogelijkheden die de burgers hebben om daar invloed op uit te oefenen. Belangrijkste wet in het
staatsrecht is de grondwet. Eerste hoofdstuk van de Grondwet gaat over de grondrechten. Deze zijn
er omdat mensen op een aantal essentiële levensgebieden autonoom en in vrijheid moet kunnen
leven zonder dat de staat zich daarmee bemoeit. De staat biedt alleen bescherming.
twee typen grondrechten zijn de klassieke grondrechten en de Sociale grondrechten: te beschouwen
als tegenhanger van de vrijheidsrechten, omdat ze de overheid verplichten zich in te spannen voor
het algemene welzijn. Vrijheidsrechten zijn de vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting,
recht op eerbieding van de persoonlijke levenssfeer. Politieke rechten geven de burger zeggenschap
over de samenstelling van de overheidsinstellingen, zoals het kiesrecht, recht om een openbaar ambt
te bekleden.
Op een aantal plaatsen in de grondwet wordt aangegeven dat over een bepaald onderwerp nadere
regels gemaakt moeten worden in de wet. Een wet die een uitwerking bevat van zo’n bepaling in de
grondwet is een organieke wet. Naast de grondwet en organieke wetten bestaat het staatsrecht uit
een aantal regels die in het parlementaire leven zijn ontwikkeld. Hierbij speelt het gewoonterecht
een grote rol. In ons staatsbestel zijn wij aangewezen op de geneigdheid van regering en parlement
om zich aan ongeschreven regels te houden. ongeschreven regels is dat een minister na een motie
van wantrouwen van de tweede kamer moet aftreden.
Het bestuursrecht (ook wel het begrip administratief recht genoemd)
Het bestuursrecht heeft de juridische bestuursactiviteit als onderwerp. Viel oorspronkelijk onder het
staatsrecht, maar nu eigen rechtsgebied. in het bestuursrecht staat de rechtsverhouding tussen
burger en staat centraal. Dit komt voor een groot deel tot uiting in de beschikking, art 1:3 AWB.
Materiele bestuursrecht houdt zich bezig met de bevoegdheid van bestuursorganen tot het maken
van beschikkingen en de vereisten die aan een rechtsgeldige beschikking worden gesteld.
Beschikking is een besluit van een bestuursorgaan in een individueel geval. Deze zijn alleen
rechtsgeldig als ze in overeenstemming zijn met de wet en de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur (ABBB). Soorten beschikkingen: verlenen van een vergunning, belastingaanslag, verstrekken
van een visum, toekennen van studiefinanciering.
Tegen een beschikking kan een burger bezwaar maken bij het bestuursorgaan dat de beschikking
uitvaardigde. Bij ontevredenheid over de beslissing op bezwaar kan de burger in beroep naar de
rechter (bestuursrechter) stappen.
Bestuursorganen, art 1:1 AWB. op landelijke niveau zijn dat onder meer de regering en de minister.
Daarnaast wijzen vele wetten andere bestuursorganen aan die in bepaalde gevallen bevoegd zijn tot
het vaststellen van beschikkingen.
Strafrecht
Kenmerkend voor het strafrecht is dat het bepaalde gedragingen bedreigd met een straf.
• Het materiele strafrecht geeft aan welke gedragingen strafbaar zijn, wie de dader is en welke
straffen kunnen worden opgelegd. Staat in het wetboek van strafrecht (Sr),
wegenverkeerswet, Opiumwet, wet wapens en munitie
• Het formele strafrecht (strafprocesrecht) bevat voorschriften omtrent de gang van zaken bij
de opsporing van strafbare feiten, het onderzoek, de terechtzitting en de tenuitvoerlegging
van de straf. Staat in het wetboek van strafvordering (Sv)
Belangrijkste kenmerk van de straf is leedtoevoeging aan de dader. Een strafbaar feit = een in de wet
met straf bedreigde gedraging, kan worden gepleegd door natuurlijke personen en rechtspersonen.
3
, De belangrijkste strafrechtelijke sancties staan in art 9 Sr. De gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf,
geldboete. Het strafrecht kent geen ongeschreven regels, dus je bent alleen strafbaar als daar een
wettelijk voorschrift (geschreven regel) voor is, komt door legaliteitsbeginsel, art 1 lid 1 Sr en art 16
Grondwet. De handhaving van strafbaar gedrag, dus vervolging en berechting van strafbare feiten is
bij uitsluiting opgedragen aan de overheid. bevoegdheid tot strafrechtelijke vervolging is
voorbehouden aan het openbaar ministerie (OM). Die zijn ondergeschikt tot de minister van Justitie
en Veiligheid.
Het burgerlijk recht (privaatrecht)
Het burgerlijk recht heeft de juridische betrekking tussen personen onderling tot onderwerp. Is
geregeld in het BW en daarmee de verwante wetten zoals wetboek van koophandel (handelsrecht)
Het materiele privaatrecht kent twee hoofdgroepen van relaties onderscheiden:
• De regels betreffende het vermogen van een persoon (vermogensrecht)
Vermogensrecht is het geheel van regels over het vermogen van een persoon. het vermogen
is de optelsom van alle rechten en verplichtingen van een persoon die op geld waardeerbaar
zijn en in beginsel ook overdraagbaar.
• De regels betreffende de persoon is weer te verdelen in twee subgroepen
− Het personen- en familierecht: regelt alle persoonlijke betrekkingen binnen en
buiten het gezin, zoals huwelijk, geboorte, overlijden, scheiding, gezag
− Rechtspersonen recht. een rechtspersoon is een juridische samenwerkingsvorm die
zelfstandig aan het rechtsverkeer kan deelnemen, zoals vereniging, stichting, bv, nv.
Arbeidsrecht en sociale zekerheid
Het arbeidsrecht wordt omschreven als het geheel aan rechtsregels dat betrekking heeft op de
arbeidsverhouding van personen die in loondienst werkzaam zijn. vele onderwerpen:
arbeidsovereenkomst, Collectieve arbeidsovereenkomst (CAO), arbeidsomstandigheden, collectief
overleg.
Het collectief arbeidsrecht is in de vorige eeuw ontstaan hierin wordt de rechtspositie geregeld van
groepen werkgever en werknemers in het sociaal overleg. Dit mondt uit in collectieve
arbeidsovereenkomsten. Verder betreft het recht van werknemers om zich in vakverenigingen te
organiseren om bij een arbeidsconflict een stalking uit te roepen.
Het deel van het arbeidsrecht dat zich bezighoudt met het stelsel van sociale voorzieningen wordt
het sociale zekerheidsrecht genoemd.
Publiekrecht en privaatrecht
Het publiekrecht > alles met betrekking tot de het privaatrecht > alle rechtsgebieden die in relatie
overheid staan tot de burger (=burgerlijk recht = civiel recht)
• Staatsrecht • het burgerlijk recht
• bestuursrecht o personen- en familierecht
• strafrecht o rechtspersonen recht
• volkenrecht o vermogensrecht
• regels over inrichting van de staat, de
bevoegdheden van zijn organen en de uitvoering
van exclusief aan de opgedragen taken
opvattingen voor onderverdeling
1. onderverdeling in het verschil in de belangen die worden beschermd
− privaatrecht> belang van de individuele burger staat centraal
− publiekrecht > regels die het algemeen belang direct of indirect tot onderwerp hebben
2. onderverdeling in het type rechtsverhouding dat onderwerp is van het rechtsgebied
− privaatrecht betreft de rechtsverhoudingen tussen individuen onderling
− publiekrecht betreft de rechtshoudingen tussen staat en individu, echter de staat/overheid kan
ook optreden als burger/particulier in het rechtsverkeer. Alleen hij kan handelen als overheid.
4
In de samenleving heeft het recht de taak om conflicten te voorkomen en bestaande conflicten op te
lossen. Het recht is bedoeld om de vrede in de samenleving te bewaren door de belangen van de
gemeenschap en de individuele leden van de samenleving te beschermen. Overheid speelt hierbij
een belangrijke rol. Voor het reguleren van eventuele botsingen in belangen die kunnen ontstaan kan
het recht in de vorm van een rechtsregel belangrijk zijn. Maar ook zonder botsingen verloopt het
contact via rechtsregels.
Rechtsregels hebben als doel om menselijke gedragingen te ordenen en daarmee ook te
uniformeren, doordat ze voor iedereen gelijkelijk van kracht zijn. ze beogen dus een
maatschappelijke ordening van menselijk gedrag door het vaststellen van voorschriften waarin
gedragingen worden benoemd in termen van bevoegdheden en verplichtingen.
De inhoud van de meeste rechtsregels vloeit voort uit algemeen aanvaarde opvattingen over goed en
kwaad en uit de behoefte aan een doelmatige ordening van de maatschappij. Rechtsregels moeten
dus gerechtigheid bevorderen, maar ook doelmatigheid speelt een rol.
Eerste functie/ doel van het recht is om het gedrag van mensen in hun onderlinge verkeer te ordenen
en te uniformeren, waarbij vanuit een perspectief van een rechtsvaardige samenleving ieders
belangen zoveel mogelijk worden gerespecteerd en veiliggesteld. De tweede functie/ doel van het
recht is om ervoor te zorgen dat de regels die zijn opgesteld worden gehandhaafd door
geschilbeslechting.
Functie van het recht
1. Conflict-voorkomend: ordening
• Materieel recht (Geboden en verboden): de regels die betrekking hebben op de rechten en
plichten van personen in hun onderlinge verkeer. Bevat regels die rechten verlenen en
verplichtingen opleggen tussen burgers onderling en tussen burgers en overheid, maar ook
overheden onderling. gaat vooral om de inhoud.
2. Conflict-oplossend: handhaving
• Formeel recht (procesrecht): regels over de wijze van procederen bij de rechter. Wordt ook
wel procesrecht genoemd. proces waarin de inhoud wordt toegepast, beschrijft de
handhaving van het materieel recht, welke rechter bevoegd is.
De rechtsbronnen
Onder de term recht verstaan we het geheel van geldende rechtsregels. Ook wel positief recht
genoemd. Het positieve recht (of objectieve recht) zijn alle in Nederland geldende rechtsregels.
Het positieve recht is door de mensen gemaakt, daarnaast bestaat het natuurrecht. Dit is het recht dat voor
iedereen geldt ongeacht plaats en tijd omdat het door de natuur is gegeven. Het gaat dan om universele normen
en normen waar geen mens aan te pas is gekomen. Tegenwoordig speelt het in het rechtsleven geen rol meer.
Objectief en subjectief recht
De rechtsregels van het objectieve recht ordenen de verhoudingen tussen de personen door aan hen
bevoegdheden en verplichtingen toe te kennen. (de regels)
Het woord recht geeft dan niet de geheel geldende regels van Nederland aan maar slaat op een
bevoegdheid die een persoon heeft tegenover één of andere personen. Deze bevoegdheid is het
subjectieve recht. Dus onder subjectief recht verstaan we de bevoegdheid die iemand in een
concreet geval aan een regel van objectief recht ontleent. Subjectief recht (bevoegdheid of plicht)
▪ Dus voor wie is subjectief recht, welke regel is objectief recht.
1
,Dubbele betekenis recht
▪ Objectieve recht > law
− Hierarchische geordende gedragsregels voor natuurlijke personen en rechtspersonen/
algemene rechtsregel
− Synoniem: positief recht
▪ Subjectief recht > right
− Aan persoon toekomend recht, aan het objectieve recht ontleende, individuele
bevoegdheid. Samenhang is: iedere individuele bevoegdheid die iemand jegens een ander
of jegens alle andere kan doen gelden, moet altijd berusten op een algemene regel.
De 4 rechtsbronnen van het recht:
1. de wet: verstaan we elke algemeen geldende geschreven rechtsregel die afkomstig is van een tot
wetgeving bevoegd overheidsorgaan.
2. de jurisprudentie > alle gerechtelijke uitspraken
3. gewoonte
4. verdragen en sommige besluiten van volkenrechtelijke organisaties.
Nationaal en internationaal recht
Het staat ieder land in beginsel vrij in zijn wetgeving te regelen wat het nodig acht, en te bepalen
welke bevoegdheden aan het bestuur en de rechterlijke macht toekomen. Dit heet soevereiniteit.
Soevereine staten oefenen hun overheidsmacht in volledige onafhankelijkheid uit, ook te merken dat
in beginsel de overheid de exclusieve bevoegdheid tot wetgeving, bestuur en rechtspraak bezit. Ze
willen daarbij geen inmenging van andere staten. Uitoefenen van deze bevoegdheid leidt tot het
nationaal recht. Naast het nationale recht geldt binnen staten ook recht van internationale
oorsprong, ook wel internationaal recht genoemd.
Relaties tussen staten zijn ontstaan door een stelsel van normen die door gewoonte is ontstaan die
door de landen in de vorm van verdragen onderling zijn vastgesteld. Het deel van het internationale
recht dat rechtsregels bevat over het verkeer tussen de staten onderling en het de volkenrechtelijke
organisaties wordt volkenrecht benoemd. Volkenrecht bestaat uit verdragen, besluiten van
volkenrechtelijke organisaties en regels van gewoonterecht.
Bijzonder type verdragen worden gevormd door de verdragen die ingrijpen in de soevereiniteit van
de aangesloten staten. Het gaat dan om de rechtsregels die rechtstreeks binnen de nationale
rechtsorde van een staat gelden. Deze verdragen hebben rechtstreekse werking. Zoals het EVRM.
De grondrechten van het EVRM werken rechtstreeks door in de Nederlandse rechtsorde. Dit systeem
wordt het monistische systeem genoemd. monistisch systeem: rechtsregels uit een verdrag kunnen
deel uitmaken van het nationale recht zonder dat eerst omzetting in het nationale recht nodig is. Dit
zorgt voor een vrijwillige inperking van soevereiniteit, art 93 GW.
Andere verdragen zijn de verdragen waarin bevoegdheden, bestuur en rechtspraak zijn opgedragen
aan een internationale organisatie. Deze heeft dan een eigen rechtsorde, art 92 GW. in Nederland
hebben wij dit ook zoals het verdrag betreffende de Europese unie. Ook regels te vinden in Europese
verordeningen. Verordeningen hebben een algemene strekking , zijn verbindend in al hun
onderdelen zijn rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat, bepaald door art 288 VwEU.
Het geheel van rechtsregels die afkomstig zijn van de Europese Unie wordt het Europees Unierecht
of het recht van de Europese Unie genoemd. Als blijkt dat een regel van nationaal recht in strijd is
met een regel of besluit van internationale herkomst dan staat in art 94 GW dat de regel van of
besluit van internationale herkomst voorrang heeft boven de nationale regel. Geldt wel als
voorwaarde dat de regel of besluit een ieder naar zijn inhoud kan binden, dus verdragsbepalingen die
iedereen kunnen binden.
2
,De rechtsgebieden
het staatrecht
Het staatsrecht bevat de regels die betrekking hebben op de organisatie van de staat en zijn organen
en op de bevoegdheden van die organen. Omvat de verhouding van de burgers en de staat en de
mogelijkheden die de burgers hebben om daar invloed op uit te oefenen. Belangrijkste wet in het
staatsrecht is de grondwet. Eerste hoofdstuk van de Grondwet gaat over de grondrechten. Deze zijn
er omdat mensen op een aantal essentiële levensgebieden autonoom en in vrijheid moet kunnen
leven zonder dat de staat zich daarmee bemoeit. De staat biedt alleen bescherming.
twee typen grondrechten zijn de klassieke grondrechten en de Sociale grondrechten: te beschouwen
als tegenhanger van de vrijheidsrechten, omdat ze de overheid verplichten zich in te spannen voor
het algemene welzijn. Vrijheidsrechten zijn de vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting,
recht op eerbieding van de persoonlijke levenssfeer. Politieke rechten geven de burger zeggenschap
over de samenstelling van de overheidsinstellingen, zoals het kiesrecht, recht om een openbaar ambt
te bekleden.
Op een aantal plaatsen in de grondwet wordt aangegeven dat over een bepaald onderwerp nadere
regels gemaakt moeten worden in de wet. Een wet die een uitwerking bevat van zo’n bepaling in de
grondwet is een organieke wet. Naast de grondwet en organieke wetten bestaat het staatsrecht uit
een aantal regels die in het parlementaire leven zijn ontwikkeld. Hierbij speelt het gewoonterecht
een grote rol. In ons staatsbestel zijn wij aangewezen op de geneigdheid van regering en parlement
om zich aan ongeschreven regels te houden. ongeschreven regels is dat een minister na een motie
van wantrouwen van de tweede kamer moet aftreden.
Het bestuursrecht (ook wel het begrip administratief recht genoemd)
Het bestuursrecht heeft de juridische bestuursactiviteit als onderwerp. Viel oorspronkelijk onder het
staatsrecht, maar nu eigen rechtsgebied. in het bestuursrecht staat de rechtsverhouding tussen
burger en staat centraal. Dit komt voor een groot deel tot uiting in de beschikking, art 1:3 AWB.
Materiele bestuursrecht houdt zich bezig met de bevoegdheid van bestuursorganen tot het maken
van beschikkingen en de vereisten die aan een rechtsgeldige beschikking worden gesteld.
Beschikking is een besluit van een bestuursorgaan in een individueel geval. Deze zijn alleen
rechtsgeldig als ze in overeenstemming zijn met de wet en de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur (ABBB). Soorten beschikkingen: verlenen van een vergunning, belastingaanslag, verstrekken
van een visum, toekennen van studiefinanciering.
Tegen een beschikking kan een burger bezwaar maken bij het bestuursorgaan dat de beschikking
uitvaardigde. Bij ontevredenheid over de beslissing op bezwaar kan de burger in beroep naar de
rechter (bestuursrechter) stappen.
Bestuursorganen, art 1:1 AWB. op landelijke niveau zijn dat onder meer de regering en de minister.
Daarnaast wijzen vele wetten andere bestuursorganen aan die in bepaalde gevallen bevoegd zijn tot
het vaststellen van beschikkingen.
Strafrecht
Kenmerkend voor het strafrecht is dat het bepaalde gedragingen bedreigd met een straf.
• Het materiele strafrecht geeft aan welke gedragingen strafbaar zijn, wie de dader is en welke
straffen kunnen worden opgelegd. Staat in het wetboek van strafrecht (Sr),
wegenverkeerswet, Opiumwet, wet wapens en munitie
• Het formele strafrecht (strafprocesrecht) bevat voorschriften omtrent de gang van zaken bij
de opsporing van strafbare feiten, het onderzoek, de terechtzitting en de tenuitvoerlegging
van de straf. Staat in het wetboek van strafvordering (Sv)
Belangrijkste kenmerk van de straf is leedtoevoeging aan de dader. Een strafbaar feit = een in de wet
met straf bedreigde gedraging, kan worden gepleegd door natuurlijke personen en rechtspersonen.
3
, De belangrijkste strafrechtelijke sancties staan in art 9 Sr. De gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf,
geldboete. Het strafrecht kent geen ongeschreven regels, dus je bent alleen strafbaar als daar een
wettelijk voorschrift (geschreven regel) voor is, komt door legaliteitsbeginsel, art 1 lid 1 Sr en art 16
Grondwet. De handhaving van strafbaar gedrag, dus vervolging en berechting van strafbare feiten is
bij uitsluiting opgedragen aan de overheid. bevoegdheid tot strafrechtelijke vervolging is
voorbehouden aan het openbaar ministerie (OM). Die zijn ondergeschikt tot de minister van Justitie
en Veiligheid.
Het burgerlijk recht (privaatrecht)
Het burgerlijk recht heeft de juridische betrekking tussen personen onderling tot onderwerp. Is
geregeld in het BW en daarmee de verwante wetten zoals wetboek van koophandel (handelsrecht)
Het materiele privaatrecht kent twee hoofdgroepen van relaties onderscheiden:
• De regels betreffende het vermogen van een persoon (vermogensrecht)
Vermogensrecht is het geheel van regels over het vermogen van een persoon. het vermogen
is de optelsom van alle rechten en verplichtingen van een persoon die op geld waardeerbaar
zijn en in beginsel ook overdraagbaar.
• De regels betreffende de persoon is weer te verdelen in twee subgroepen
− Het personen- en familierecht: regelt alle persoonlijke betrekkingen binnen en
buiten het gezin, zoals huwelijk, geboorte, overlijden, scheiding, gezag
− Rechtspersonen recht. een rechtspersoon is een juridische samenwerkingsvorm die
zelfstandig aan het rechtsverkeer kan deelnemen, zoals vereniging, stichting, bv, nv.
Arbeidsrecht en sociale zekerheid
Het arbeidsrecht wordt omschreven als het geheel aan rechtsregels dat betrekking heeft op de
arbeidsverhouding van personen die in loondienst werkzaam zijn. vele onderwerpen:
arbeidsovereenkomst, Collectieve arbeidsovereenkomst (CAO), arbeidsomstandigheden, collectief
overleg.
Het collectief arbeidsrecht is in de vorige eeuw ontstaan hierin wordt de rechtspositie geregeld van
groepen werkgever en werknemers in het sociaal overleg. Dit mondt uit in collectieve
arbeidsovereenkomsten. Verder betreft het recht van werknemers om zich in vakverenigingen te
organiseren om bij een arbeidsconflict een stalking uit te roepen.
Het deel van het arbeidsrecht dat zich bezighoudt met het stelsel van sociale voorzieningen wordt
het sociale zekerheidsrecht genoemd.
Publiekrecht en privaatrecht
Het publiekrecht > alles met betrekking tot de het privaatrecht > alle rechtsgebieden die in relatie
overheid staan tot de burger (=burgerlijk recht = civiel recht)
• Staatsrecht • het burgerlijk recht
• bestuursrecht o personen- en familierecht
• strafrecht o rechtspersonen recht
• volkenrecht o vermogensrecht
• regels over inrichting van de staat, de
bevoegdheden van zijn organen en de uitvoering
van exclusief aan de opgedragen taken
opvattingen voor onderverdeling
1. onderverdeling in het verschil in de belangen die worden beschermd
− privaatrecht> belang van de individuele burger staat centraal
− publiekrecht > regels die het algemeen belang direct of indirect tot onderwerp hebben
2. onderverdeling in het type rechtsverhouding dat onderwerp is van het rechtsgebied
− privaatrecht betreft de rechtsverhoudingen tussen individuen onderling
− publiekrecht betreft de rechtshoudingen tussen staat en individu, echter de staat/overheid kan
ook optreden als burger/particulier in het rechtsverkeer. Alleen hij kan handelen als overheid.
4
