JAL samenvatting

Elena Dams

JURIDISCHE ARGUMENTATIELEER
INLEIDING


JAL ALS SLEUTEL TOT TECHNISCHE EIGENHEID VAN HET RECHT

 = verwoording, onderbouwing en overtuigingskracht van het recht
o Wat is een ‘goede’ redenering?
o Wat zijn overtuigende argumenten om mijn boodschap te onderbouwen?
o Wat zijn de spelregels voor een productief verloop van de discussie?
o Welke denkfouten bestaan er en hoe kunnen die mijn denken
manipuleren?
o (Wetgeving → wetgevingstechniek: buiten dit vak)
o Beleid: parlementaire handelingen, politieke communicatie
o Rechtspraak: conclusies, pleidooien, rechterlijke beslissingen
o Rechtsleer
o Beroepsleven algemeen (bv. bedrijven)
o Retorica en welsprekendheid: zeer lange traditie

JAL ALS LEER VAN HET REDENEREN EN (JURIDISCH) ARGUMENTEREN

 Redeneren: aaneenschakeling van beweringen, waarbij één bewering
(=conclusie) wordt afgeleid uit één of meerdere andere beweringen
(=premisse(n))
o Binnen 1 persoon (monoloog)
 ↔argumenteren
o Wat is een ‘goede’ redenering
 ≠ waarheidsgetrouw
 Geldig redeneren: zuiver formeel criterium, geldig afleiden van
conclusie uit premissen
 Premissen moeten niet op waarheid gebaseerd zijn om een
geldige redenering op te bouwen
 Argumenteren: gericht op overtuigen
o Tussen minstens 2 personen (dialoog)
o Wat is een ‘goed’ argument
 ≠ absoluut waarheidsgehalte
 ≠ geldig: geen vaststaand criterium voor een ‘geldig’ argument
 Deugdelijk argumenteren: argumenten die voldoen aan bepaalde
kwaliteitseisen
 Redenering ≠ argumentatie
o Redeneringen = geldig of ongeldig
o Argumentaties = deugdelijk of ondeugdelijk
 Geldige redenering vormt idealiter de basis voor deugdelijk
argument
 Geldig redeneren ≠ juist redeneren

1

, Elena Dams




 Juridisch argumenteren is de kerntaak van elke jurist
o Argumenteren in een specifieke context met eigen regels, gebruiken en
vakterminologie




BELANG VAN JAL

 Argumentatie wordt recht
o Recht codificeert en stuurt de werkelijkheid
 Inzicht in eigenheid juridisch argumenteren: sleutel tot eigenheid recht

BEPERKINGEN VAN JAL

 Beperkt tot techniek (geeft geen inhoud aan)
 Inhoud argumenten bepaald door:
o Rechtsregels (in brede zin)
 Relativiteit van recht
o Concrete aanwending van het recht en belangen achter het recht
 Maatschappelijke context
 Belangen en waarden opdrachtgever
 Belangen en waarden jurist
 Positionaliteit jurist
 Taalvaardigheid- en beheersing

JAL EN AI

Links: structuur huidige
advocatenkantoren

 Juniors kosten heel veel geld
 Doorsnee advocatenkantoor

Rechts: nieuw model – voorspelling

 Top blijft hetzelfde
 Middenlaag veel smaller
 Kleinere werk goedkoper laten
uitvoeren




2

, Elena Dams




deel 1: redeneren

1. COGNITIEVE ACHTERGROND

1.1 DE MENS ALS DIER MET STERKE COGNITIEVE CAPACITEITEN

 cognitieve capaciteiten < evolutionaire wortels
 Theorie: drievuldig brein (triune brain)
1. Oudste laag: reptielachtig brein
 Stuurt rigide, obsessief, compulsief en paranoïde
gedrag
 Grote gelijkenissen met primitieve dierensoorten
2. Tweede laag: oude zoogdieren (limbische brein)
 Emoties, drijfveren en motivatie,
kennisverwerving, tijdsbesef, geheugen, geur
 Gedeeld met andere, meer ontwikkelde,
zoogdieren
 alles in emotioneel systeem = aangenaam of
onaangenaam
3. Nieuwste laag: recente zoogdierenbrein (neopallium)
 Bijzondere cognitieve functies
 vb. inventiviteit en abstract
redeneervermogen
 typerend voor mensen (creativiteit,..)

 ! opgepast ! ‘triune brain’ is niet
wetenschappelijk nauwkeurig



 Voordeel van deze theorie: kader voor menselijke onredelijkheid
o Mensen en dieren verschillen niet veel qua cognitieve capaciteiten, soms
zijn dieren zelfs veel verstandiger
o Humans (echte mensen) VS Econs (zuiver rationele actoren)
 Visie van mens als Econs zeer prominent aanwezig in wetenschap
 Realiteit: meerdere beïnvloedingen
 Mensen denken graag dat ze rationeel zijn, maar zijn eigenlijk
“nearly human”
 Fundamentele gevolgen voor hoe mensen in dialoog gaan
o Idee mens als rationele actor = zeer invloedrijk (geweest) in recht (vb
contractenrecht)

 Gevolgen van evolutionaire wortels van menselijk redeneren
o Manipuleerbaarheid (“nudging”)
3

, Elena Dams
 Mensen zijn manipuleerbaar
 Maakt groot deel uit van de maatschappij (vb. reclame)
 Ook ten goede
 Impulsen die mensen hebben aanzetten om hun de juiste
keuzes te laten maken




1.2 SYSTEEM 1- EN SYSTEEM 2-DENKEN

Wat bepaalt ons gedrag?

 Onderscheid tussen Systeem 1- en Systeem 2-denken
o Systeem 1
 Snel, intuïtief
 Automatische piloot
 Stuurt meeste van onze handelingen
o Systeem 2
 Traag, rationeel, analytisch denken
 Enkel bewust te activeren
 Niet op impulsen handelen
 Vraagt enige (cognitieve) inspanning
o ! Systeem 1 is niet hetzelfde als emotie / Systeem 2 is niet hetzelfde als
rede !
 De overgang van Systeem 2 naar Systeem 1
o Inslijting worden dingen automatisch (de rol van ervaring)
 Cognitief zeer belastend  automatische piloot
o Keerzijde: “curse of knowledge” – Steven Pinker
 Als kennis vanzelfsprekend is , is het ook moeilijker om over te
dragen
 Vb. je kind leren schakelen


Onze cognitieve vaardigheden zijn al millennia ongewijzigd

 De behoefte om complexere redeneertaken uit te voeren is gestegen
o Opletten!
 Systeem 1 heeft neiging om willekeurige info te verweven tot één
coherent verhaal (mensen nemen niet de tijd om echt na te denken)
 Complottheorieën
 Parallel met GenAI: hallucinaties
o Kritisch nadenken
 Systeem 2 activeren
 JAL: training in herkennen en vermijden van redeneerfouten

1.3 HET BREIN ALS VERBANDENLEGGENDE MACHINE

4