HISTORISCHE REFLECTIE
2024 – 2025
1
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: zee..................................................................................................... 3
De zee als metafoor............................................................................................ 4
Afbakenen van territoriale wateren (= landen- of regiogeschiedenis)................5
De kunst van het navigeren................................................................................ 8
Op een stip van werkelijkheid............................................................................. 8
De ether van de toekomst................................................................................. 10
Besluit............................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2: de schelpen..................................................................................... 12
Historici als strandjutters.................................................................................. 12
De wunderkammer van het verleden................................................................14
Beeldspraak van de puzzel................................................................................ 15
Hoofdstuk 3: golven............................................................................................. 16
Over kiezels en luchtbelletjes............................................................................17
Getijden en golven............................................................................................ 18
Orde in de chaos van de feiten.........................................................................19
Statistiek: de kracht van het oog......................................................................19
Apofenie: zwarte katten brengen geen ongeluk................................................22
Condenssporen of luchtspiegeling.....................................................................23
Periodisering: een bril om te kijken...................................................................24
Soorten golven.................................................................................................. 25
Hoofdstuk 4: Historische golven...........................................................................25
Democratiseringsgolven.................................................................................... 26
De golven van Huntington.............................................................................. 26
Een bijsturing van het golvenmodel...............................................................27
Het einde van de golven?............................................................................... 28
Een vloed aan golven..................................................................................... 29
Een derde autocratiseringsgolf?.....................................................................29
2
, Democratie onder druk.................................................................................. 30
Het begin van een golf................................................................................... 32
Feministische golven............................................................................................ 32
Dekolonisatiegolven............................................................................................. 35
Golven of hockey?............................................................................................. 37
Hoofdstuk 5: Economische golven........................................................................38
Een monster van Loch Ness?............................................................................. 38
K-golven............................................................................................................ 39
Een toepassing: economische golfbewegingen en kleding................................40
Hoofdstuk 7: migratie........................................................................................... 43
Een typologie van migraties.............................................................................. 43
Seizoensarbeid............................................................................................... 44
Gastarbeid...................................................................................................... 44
Ontheemden.................................................................................................. 45
Vluchtelingen................................................................................................. 45
(Des)urbanisatie............................................................................................. 46
Interne kolonisatie.......................................................................................... 46
American dream............................................................................................. 47
Kolonisatie...................................................................................................... 47
Development-induced displacement..............................................................48
Demographic engineering.............................................................................. 48
Uitbanning...................................................................................................... 48
Bevolkingsuitwisseling................................................................................... 49
HOOFDSTUK 1: ZEE
Zee = het verleden = wat er gebeurt is
3
, Geschiedenis = de studie van het verleden
DE ZEE ALS METAFOOR
De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij de visboer. Ze zijn als
vissen die rondzwemmen in een uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan;
en wat de historicus vangt, hangt deels van het toeval af, maar vooral van het
deel van de oceaan dat hij kiest om te bevissen en de uitrusting die hij kiest om
te gebruiken - deze twee factoren worden natuurlijk bepaald door het soort vis
dat hij wil vangen. Over het algemeen krijgt de historicus het soort feiten dat hij
wil. Geschiedenis is interpretatie (Carr, 1961)
“Geschiedenis is interpretatie”
o Historicus E.H. Carr bedoelt Hiermee dat geschiedenis niet zomaar
een neutrale opsomming van feiten is, maar dat een historicus een
actieve rol speelt in het kiezen, ordenen en betekenis geven aan die
feiten.
Hij vergelijkt historici met vissers = proberen bronnen te
verzamelen om het verleden uit te leggen
Chinese kaart 19e eeuw
o Kaart maken van de wereld vertrekt altijd vanuit een beginpunt,
namelijk een visie, benadering, wereldbeeld, …
Arabische kaart
o Geeft aan wat we belangrijk vinden en waar we onze grenzen
trekken
o Bij het maken van kaarten stellen we onszelf meestal centraal
4
2024 – 2025
1
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: zee..................................................................................................... 3
De zee als metafoor............................................................................................ 4
Afbakenen van territoriale wateren (= landen- of regiogeschiedenis)................5
De kunst van het navigeren................................................................................ 8
Op een stip van werkelijkheid............................................................................. 8
De ether van de toekomst................................................................................. 10
Besluit............................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2: de schelpen..................................................................................... 12
Historici als strandjutters.................................................................................. 12
De wunderkammer van het verleden................................................................14
Beeldspraak van de puzzel................................................................................ 15
Hoofdstuk 3: golven............................................................................................. 16
Over kiezels en luchtbelletjes............................................................................17
Getijden en golven............................................................................................ 18
Orde in de chaos van de feiten.........................................................................19
Statistiek: de kracht van het oog......................................................................19
Apofenie: zwarte katten brengen geen ongeluk................................................22
Condenssporen of luchtspiegeling.....................................................................23
Periodisering: een bril om te kijken...................................................................24
Soorten golven.................................................................................................. 25
Hoofdstuk 4: Historische golven...........................................................................25
Democratiseringsgolven.................................................................................... 26
De golven van Huntington.............................................................................. 26
Een bijsturing van het golvenmodel...............................................................27
Het einde van de golven?............................................................................... 28
Een vloed aan golven..................................................................................... 29
Een derde autocratiseringsgolf?.....................................................................29
2
, Democratie onder druk.................................................................................. 30
Het begin van een golf................................................................................... 32
Feministische golven............................................................................................ 32
Dekolonisatiegolven............................................................................................. 35
Golven of hockey?............................................................................................. 37
Hoofdstuk 5: Economische golven........................................................................38
Een monster van Loch Ness?............................................................................. 38
K-golven............................................................................................................ 39
Een toepassing: economische golfbewegingen en kleding................................40
Hoofdstuk 7: migratie........................................................................................... 43
Een typologie van migraties.............................................................................. 43
Seizoensarbeid............................................................................................... 44
Gastarbeid...................................................................................................... 44
Ontheemden.................................................................................................. 45
Vluchtelingen................................................................................................. 45
(Des)urbanisatie............................................................................................. 46
Interne kolonisatie.......................................................................................... 46
American dream............................................................................................. 47
Kolonisatie...................................................................................................... 47
Development-induced displacement..............................................................48
Demographic engineering.............................................................................. 48
Uitbanning...................................................................................................... 48
Bevolkingsuitwisseling................................................................................... 49
HOOFDSTUK 1: ZEE
Zee = het verleden = wat er gebeurt is
3
, Geschiedenis = de studie van het verleden
DE ZEE ALS METAFOOR
De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij de visboer. Ze zijn als
vissen die rondzwemmen in een uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan;
en wat de historicus vangt, hangt deels van het toeval af, maar vooral van het
deel van de oceaan dat hij kiest om te bevissen en de uitrusting die hij kiest om
te gebruiken - deze twee factoren worden natuurlijk bepaald door het soort vis
dat hij wil vangen. Over het algemeen krijgt de historicus het soort feiten dat hij
wil. Geschiedenis is interpretatie (Carr, 1961)
“Geschiedenis is interpretatie”
o Historicus E.H. Carr bedoelt Hiermee dat geschiedenis niet zomaar
een neutrale opsomming van feiten is, maar dat een historicus een
actieve rol speelt in het kiezen, ordenen en betekenis geven aan die
feiten.
Hij vergelijkt historici met vissers = proberen bronnen te
verzamelen om het verleden uit te leggen
Chinese kaart 19e eeuw
o Kaart maken van de wereld vertrekt altijd vanuit een beginpunt,
namelijk een visie, benadering, wereldbeeld, …
Arabische kaart
o Geeft aan wat we belangrijk vinden en waar we onze grenzen
trekken
o Bij het maken van kaarten stellen we onszelf meestal centraal
4
