Klopto 1.2 hoorcollege 1
Neuro-ophthalmologie (N. Opticus) - Sander Beers
Nervus opticus is één van de 12 hersenzenuwen, en is onderdeel van het visuele systeem.
Zenuw Volledige naam Mot/sens Oorsprong Schedeldoorgang
N. I Nervus Olfactorius S Telencephalon Lamina Gibrosa
N. II Nervus Opticus S Diencephalon Canalicus opticus
N. III Nervus Oculomotorius M Mesencephalon Fissura orbitalis superior
N. IV Nervus Trochlearis M Mesencephalon Fissura orbitalis superior
N. V Nervus Trigeminus S&M Pons V1: fissura orbitalis superior
N. Opthalmicus (V1) V2: foramen rotundum
N. Maxillaris (V2) V3: foramen ovale & foramen
N. Mandibularis (V3) spinosum
N. VI Nervus Abducens M Pons/Medulla Fissura orbitalis superior
N. VII Nervus Facialis S&M Pons/Medulla Porus acousticus inuternus &
foramen stylomastoideum
N. VIII Nervus Vestibulocochlearis S Pons/Medulla Porus aousticus internus
N. IX Nervus Glossopharyngeus S&M Medulla Foramen Jugulare
N. X Nervus Vagus S&M Medulla Foramen Jugulare
N. XI Nervus Accessorius M Ruggenmerg Foramen Jugulare
N. XII Nervus Hypoglossus M Medulla Canalis hypoglossus
Hersenzenuwen lopen direct van zintuig/orgaan naar de hersenen/hersenstam. In tegenstelling tot
andere perifere zenuwen die via het ruggenmerg lopen.
6 van de 12 hersenzenuwen zijn betrokken bij het oog.
• N. Opticus
o zien
• N. Oculomotorius
o Oogbewegingen, ooglidopening
• N. Trochlearis
o Oogbewegingen
• N. Trigeminus – eerste tak (N. Opthalmicus)
o Sensibiliteit
• N. Abducens
o Oogbewegingen
• N. Facialis
o Ooglidsluiting (aangezichtsspier)
Dit is een schematische weergave van het visuele systeem.
De Nervus Opticus is alleen het onderdeel tussen de Bulbus
Oculi en het chiasma opticum.
,Anatomie en fysiologie
De oogzenuw bestaat uit zenuwvezels, deze
zenuwvezels zijn de uitlopers van de retinale
ganglioncellen.
Ze lopen eerst in de retina → in een hoek van 90 graden
de N. Opticus in → deze lopen dan helemaal door naar
het Corpus Geniculatum Laterale, waar ze schakelen
naar het volgende deel van het visuele systeem.
Naast signaaloverdracht van oog naar CGL, vindt er ook
een voorbewerking van visuele informatie plaats in het Chiasma Opticum door het scheiden van
zenuwvezels. Hierdoor wordt informatie die oorspronkelijk uit 2 ogen komt, omgezet in informatie
van 2 verschillende gezichtsvelden.
Benige omgeving
• De N. Opticus is volledig omgeven door bot, dit dient als
bescherming.
• De intraorbitale deel is het grootst (groene pijltje), zo geef je
ruimte om het oog te bewegen en dus ook de zenuw.
• Kleinste deel van de N. Opticus is de papil (intraoculair).
• Gevoeligste deel is de canaliculus. Wanneer er sprake is van
een RIP of botbreuk zorgt dit voor afknelling van de zenuw.
• Intracraniale deel bevat veel vezels van het andere oog (knie
Von Willebrand)
Omhulsul N. Opticus
De zenuwvezel is omgeven door myeline. De myeline wordt
geproduceerd door de gliacellen (von Schwann cellen) en vormt
een ‘isolatielaag’ rondom de zenuwvezel.
Deze isolatie is onmisbaar voor de signaaloverdracht. Wanneer dit
beschadigd raakt kan er geen signaaloverdracht plaatsvinden.
De zenuwvezel is gerangschikt in bundels, zie afbeelding. Dit samen is dus
de zenuw.
De N. Opticus is naast myeline ook omhult met hersenvliezen en
hersenvloeistof.
De hersenen hebben een ‘schokdemper’ in de vorm van hersenvloeistof.
Er zijn 3 met vloeistof gevulde ruimtes:
• Subdurale ruimte
• Subarachnoidale ruimte
• Ventrikel ruimte
De ruimtes worden van elkaar gescheiden door hersenvliezen. De
hersenvloeistof staat ook in verbinding met de oogzenuw. Het is dus
meer een uitstulping van de hersenen dan een aparte zenuw.
Dit is belangrijk om te weten voor een aantal ziektebeelden, denk aan
ziektebeelden met een verhoogde hersendruk, dit kan leiden tot
verhoogde druk rondom de N. Opticus wat kan leiden tot stuwingspapil.
, De cirkel geeft normale papil aan, pijlen geven de rand van de
zwelling aan.
Klachten:
• Geleidelijker slechter zien
• Bijna altijd bilateraal, niet altijd symmetrisch
De oorzaak is meestal ernstig, denk aan bloeding of tumoren.
Kan ook onder bijzondere omstandigheden optreden zoals bij
astronauten.
Vaatvoorziening
De bloedvoorziening komt van de a. carotis. De eerste
aftakking van de a. carotis is de a. ophthalmica.
De a. ophthalmica vertakt vervolgens binnen de oogkas
verder om vanuit het oog, de weefsels van de oogkas als de
oogzenuw van bloed te voorzien.
Dan loopt er 1 vertakking door de oogzenuw heen, dit is de a.
centralis retinae. Die voorziet het gehele netvlies van bloed. Er zijn
ook een aantal aa.ciliares (5 tot 7 stuks) die de choroidea en de
kop van de oogzenuw van bloed voorzien.
Er is sprake van gescheiden bloedvoorziening van oogzenuw en
choroidea aan de ene zijde, en het netvlies aan de andere zijde.
Ook dit is weer van belang voor 2 bekende klinische beelden:
• Retina infarct (CRAO, a. centralis retinae)
• Papil infarct (AION, aa. Ciliaris)
Infarct is het plotseling stoppen van alle bloedvoorziening naar weefsel. Bij een retina infarct is een
proclussie van de a. centralis retinae (links), bij een papil infarct is dat door proclussie van een aa.
Ciliaris.
Het beeld van een retina infarct is vrij typisch:
• Bleek aspect van de achterpool (met cherry red spot)
• Rode plek veroorzaakt door choroidea die doorschemert (wel nog goed doorbloed)
Het klinisch beeld van papil infarct is wel wat verschillend, dit omdat er meerdere ciliaris arterieën
geoccludeerd kunnen zijn. Zij bepalen dus het beeld van hoe de papil eruitziet. Kenmerkend zijn
bleke zwellingen van de papilrand met bloedingen.
Samenvattend
- Kwetsbaar verloop
- Hersenvocht en myeline schede
- Vaatvoorziening
Neuro-ophthalmologie (N. Opticus) - Sander Beers
Nervus opticus is één van de 12 hersenzenuwen, en is onderdeel van het visuele systeem.
Zenuw Volledige naam Mot/sens Oorsprong Schedeldoorgang
N. I Nervus Olfactorius S Telencephalon Lamina Gibrosa
N. II Nervus Opticus S Diencephalon Canalicus opticus
N. III Nervus Oculomotorius M Mesencephalon Fissura orbitalis superior
N. IV Nervus Trochlearis M Mesencephalon Fissura orbitalis superior
N. V Nervus Trigeminus S&M Pons V1: fissura orbitalis superior
N. Opthalmicus (V1) V2: foramen rotundum
N. Maxillaris (V2) V3: foramen ovale & foramen
N. Mandibularis (V3) spinosum
N. VI Nervus Abducens M Pons/Medulla Fissura orbitalis superior
N. VII Nervus Facialis S&M Pons/Medulla Porus acousticus inuternus &
foramen stylomastoideum
N. VIII Nervus Vestibulocochlearis S Pons/Medulla Porus aousticus internus
N. IX Nervus Glossopharyngeus S&M Medulla Foramen Jugulare
N. X Nervus Vagus S&M Medulla Foramen Jugulare
N. XI Nervus Accessorius M Ruggenmerg Foramen Jugulare
N. XII Nervus Hypoglossus M Medulla Canalis hypoglossus
Hersenzenuwen lopen direct van zintuig/orgaan naar de hersenen/hersenstam. In tegenstelling tot
andere perifere zenuwen die via het ruggenmerg lopen.
6 van de 12 hersenzenuwen zijn betrokken bij het oog.
• N. Opticus
o zien
• N. Oculomotorius
o Oogbewegingen, ooglidopening
• N. Trochlearis
o Oogbewegingen
• N. Trigeminus – eerste tak (N. Opthalmicus)
o Sensibiliteit
• N. Abducens
o Oogbewegingen
• N. Facialis
o Ooglidsluiting (aangezichtsspier)
Dit is een schematische weergave van het visuele systeem.
De Nervus Opticus is alleen het onderdeel tussen de Bulbus
Oculi en het chiasma opticum.
,Anatomie en fysiologie
De oogzenuw bestaat uit zenuwvezels, deze
zenuwvezels zijn de uitlopers van de retinale
ganglioncellen.
Ze lopen eerst in de retina → in een hoek van 90 graden
de N. Opticus in → deze lopen dan helemaal door naar
het Corpus Geniculatum Laterale, waar ze schakelen
naar het volgende deel van het visuele systeem.
Naast signaaloverdracht van oog naar CGL, vindt er ook
een voorbewerking van visuele informatie plaats in het Chiasma Opticum door het scheiden van
zenuwvezels. Hierdoor wordt informatie die oorspronkelijk uit 2 ogen komt, omgezet in informatie
van 2 verschillende gezichtsvelden.
Benige omgeving
• De N. Opticus is volledig omgeven door bot, dit dient als
bescherming.
• De intraorbitale deel is het grootst (groene pijltje), zo geef je
ruimte om het oog te bewegen en dus ook de zenuw.
• Kleinste deel van de N. Opticus is de papil (intraoculair).
• Gevoeligste deel is de canaliculus. Wanneer er sprake is van
een RIP of botbreuk zorgt dit voor afknelling van de zenuw.
• Intracraniale deel bevat veel vezels van het andere oog (knie
Von Willebrand)
Omhulsul N. Opticus
De zenuwvezel is omgeven door myeline. De myeline wordt
geproduceerd door de gliacellen (von Schwann cellen) en vormt
een ‘isolatielaag’ rondom de zenuwvezel.
Deze isolatie is onmisbaar voor de signaaloverdracht. Wanneer dit
beschadigd raakt kan er geen signaaloverdracht plaatsvinden.
De zenuwvezel is gerangschikt in bundels, zie afbeelding. Dit samen is dus
de zenuw.
De N. Opticus is naast myeline ook omhult met hersenvliezen en
hersenvloeistof.
De hersenen hebben een ‘schokdemper’ in de vorm van hersenvloeistof.
Er zijn 3 met vloeistof gevulde ruimtes:
• Subdurale ruimte
• Subarachnoidale ruimte
• Ventrikel ruimte
De ruimtes worden van elkaar gescheiden door hersenvliezen. De
hersenvloeistof staat ook in verbinding met de oogzenuw. Het is dus
meer een uitstulping van de hersenen dan een aparte zenuw.
Dit is belangrijk om te weten voor een aantal ziektebeelden, denk aan
ziektebeelden met een verhoogde hersendruk, dit kan leiden tot
verhoogde druk rondom de N. Opticus wat kan leiden tot stuwingspapil.
, De cirkel geeft normale papil aan, pijlen geven de rand van de
zwelling aan.
Klachten:
• Geleidelijker slechter zien
• Bijna altijd bilateraal, niet altijd symmetrisch
De oorzaak is meestal ernstig, denk aan bloeding of tumoren.
Kan ook onder bijzondere omstandigheden optreden zoals bij
astronauten.
Vaatvoorziening
De bloedvoorziening komt van de a. carotis. De eerste
aftakking van de a. carotis is de a. ophthalmica.
De a. ophthalmica vertakt vervolgens binnen de oogkas
verder om vanuit het oog, de weefsels van de oogkas als de
oogzenuw van bloed te voorzien.
Dan loopt er 1 vertakking door de oogzenuw heen, dit is de a.
centralis retinae. Die voorziet het gehele netvlies van bloed. Er zijn
ook een aantal aa.ciliares (5 tot 7 stuks) die de choroidea en de
kop van de oogzenuw van bloed voorzien.
Er is sprake van gescheiden bloedvoorziening van oogzenuw en
choroidea aan de ene zijde, en het netvlies aan de andere zijde.
Ook dit is weer van belang voor 2 bekende klinische beelden:
• Retina infarct (CRAO, a. centralis retinae)
• Papil infarct (AION, aa. Ciliaris)
Infarct is het plotseling stoppen van alle bloedvoorziening naar weefsel. Bij een retina infarct is een
proclussie van de a. centralis retinae (links), bij een papil infarct is dat door proclussie van een aa.
Ciliaris.
Het beeld van een retina infarct is vrij typisch:
• Bleek aspect van de achterpool (met cherry red spot)
• Rode plek veroorzaakt door choroidea die doorschemert (wel nog goed doorbloed)
Het klinisch beeld van papil infarct is wel wat verschillend, dit omdat er meerdere ciliaris arterieën
geoccludeerd kunnen zijn. Zij bepalen dus het beeld van hoe de papil eruitziet. Kenmerkend zijn
bleke zwellingen van de papilrand met bloedingen.
Samenvattend
- Kwetsbaar verloop
- Hersenvocht en myeline schede
- Vaatvoorziening
