Overzicht kernbegrippen SWO
College 1: Introductie sociaal wetenschappelijk onderzoek
Begrip Uitleg
Empirische generalisatie Een geïsoleerde propositie die een geobserveerde samenhang
tussen twee of meer verschijnselen samenvat
Middle-range theory Merton zegt dat wij er meer tussenin moeten zitten. Het moet
breed zijn maar niet vaag
Grand theories Algemeen, abstract theoretisch framework. De theorie is hierin
heel breed
Reconstructed logic Een duidelijke stap-voor-stap procedure (stappen in
onderzoeksproces)
Logic of practice Rommeliger, verschilt per project, minder regels
Deductie Van theorie naar concrete hypothese (theorie toepassen)
Inductie Van specifieke observatie naar theorie (theorie ontwerpen)
Iteratie Herhaling. Na de fase van theoretische reflectie over de gegevens,
gaat de onderzoeker meer gegevens verzamelen om de theorie
aan te scherpen.
College 2: Kwalitatieve en kwantitatieve benaderingen
Begrip Uitleg
Ontologie Zijnsleer. Wat is de fundamentele aard van de werkelijkheid? Hoe
zit de (sociale) werkelijkheid in elkaar? (standpunt object/constr)
Objectivisme Het standpunt dat er een wereld/werkelijkheid bestaat, die
onafhankelijk is van het menselijk bewustzijn.
Constructivisme Het standpunt dat er geen wereld/werkelijkheid bestaat, die
onafhankelijk is van het menselijk bewustzijn. De werkelijkheid is
een subjectief bouwsel dat door individuen of groepen mensen
wordt gevormd.
Epistemologie Kennisleer. Wat is de oorsprong, aard en reikwijdte van onze
kennis? Hoe komen wij tot aanvaardbare kennis?
Popper’s visie op Theorieën zijn met elkaar te vergelijken. We kunnen dichter bij
epistemologie. Sluit aan bij ‘de waarheid’ komen door ze te toetsen aan de ‘harde feiten’ en
objectivisme onjuiste theorieën weg te gooien.
Kuhn’s visie op epistemologie. Het ene paradigma is niet beter dan het andere. Ze zijn
Sluit aan bij constructivisme incommensurable (onverenigbaar, “incompatible”). Een
paradigma-wisseling brengt ons niet dichter bij ‘de waarheid’.
Paradigma Denkraam
Positivistische school Verklaren (Erklären)
Interpretatieve school Begrijpen (Verstehen)
(Empirisch) realisme Er zijn observeerbare feiten, die los bestaan van onze persoonlijke
gedachten en ideeën
Empirisme Alleen kennis die we verkrijgen via zintuigelijke ervaring is
acceptabel.
Intersubjectiviteit Er kan overeenstemming bereikt worden over de
observaties/feiten.
Nomothetische verklaringen We zijn op zoek naar universele, causale wetmatigheden om
(nomos = wet) patronen in menselijk gedrag te verklaren.
Falsificatie We hebben niet zoveel aan een bevestigende observatie maar
een weerlegging daarvan.
, Waardevrijheid Objectieve kennis is gebaseerd op feiten, niet op normen, opinies
of geloof
Hermeneutiek (uitleggen) De studie van de interpretatie van geschreven teksten
Ideografisch Beschrijving van een uniek geval of proces dat zich nooit op
dezelfde manier zal herhalen.
Relativisme Geen enkele waarde is beter dan de andere
Reflexiviteit Wees je bewust van de mogelijke invloed die je persoonlijke
perspectief en je waarden gehad kunnen hebben op het
onderzoek
Kritisch realisme Dit is een mix van positivisme en interpretivisme
Vals bewustzijn Mensen zijn soms misleid en handelen tegen hun eigenbelang
College 3: Research design deel 1
Begrip Uitleg
Kwaliteitscriteria Reliability, replication, validity
Research designs Experimenteel, cross-sectioneel, longitudinaal, case-study,
comparative design
Reliability Betrouwbaarheid. Is er sprake van consistentie?
Replicability Herhaalbaarheid. Gaat vooral ook over rapportage
Validity Geldigheid. 4 vormen van validiteit;
Measurement validity Meetvaliditeit. Gaat over het meten. Meet je wel wat er gemeten
moet worden?
Interne validiteit Causaliteit. Beïnvloedt de onafhankelijke variabele de afhankelijke
variabele wel echt?
Causaliteit Aan welke voorwaarde(n) moet voldaan zijn als we willen
zeggen: “X is een causale verklaring voor Y”?
Externe validiteit Generaliseerbaarheid
Ecologische validiteit Is de conclusie van mijn onderzoek ook van toepassing op de gang
van zaken in het dagelijkse leven?
Dependability Afhankelijkheid
Credibility Geloofwaarheid
Transferability Overdracht
Confirmability Objectiviteit, waardevrijheid
Case study Onderzoeksvorm naar één specifiek geval
Units of analysis De eenheden waarover je conclusies
Units of observation De eenheden waarbij je de data verzamelt
College 4: Research design deel 2
Begrip Uitleg
Cross-sectioneel design Momentopname, vaak een survey onderzoek
Longitudinaal design Herhaalde observaties door de tijd
Panel studie Volg dezelfde individuen door de tijd
Cohort studie Volg leden van een cohort door de tijd
Repeated cross-sectional Een herhaling van een sample in dezelfde context.
design bijvoorbeeld: hetzelfde land
Controle variabelen Constanten variabelen in het experiment
Random assignment Willekeurige toewijzing van de overige variabelen
Between-subjects design Een experiment waarbij men kijkt naar de invloed van
verschillende factoren op twee of meerdere groepen.
College 1: Introductie sociaal wetenschappelijk onderzoek
Begrip Uitleg
Empirische generalisatie Een geïsoleerde propositie die een geobserveerde samenhang
tussen twee of meer verschijnselen samenvat
Middle-range theory Merton zegt dat wij er meer tussenin moeten zitten. Het moet
breed zijn maar niet vaag
Grand theories Algemeen, abstract theoretisch framework. De theorie is hierin
heel breed
Reconstructed logic Een duidelijke stap-voor-stap procedure (stappen in
onderzoeksproces)
Logic of practice Rommeliger, verschilt per project, minder regels
Deductie Van theorie naar concrete hypothese (theorie toepassen)
Inductie Van specifieke observatie naar theorie (theorie ontwerpen)
Iteratie Herhaling. Na de fase van theoretische reflectie over de gegevens,
gaat de onderzoeker meer gegevens verzamelen om de theorie
aan te scherpen.
College 2: Kwalitatieve en kwantitatieve benaderingen
Begrip Uitleg
Ontologie Zijnsleer. Wat is de fundamentele aard van de werkelijkheid? Hoe
zit de (sociale) werkelijkheid in elkaar? (standpunt object/constr)
Objectivisme Het standpunt dat er een wereld/werkelijkheid bestaat, die
onafhankelijk is van het menselijk bewustzijn.
Constructivisme Het standpunt dat er geen wereld/werkelijkheid bestaat, die
onafhankelijk is van het menselijk bewustzijn. De werkelijkheid is
een subjectief bouwsel dat door individuen of groepen mensen
wordt gevormd.
Epistemologie Kennisleer. Wat is de oorsprong, aard en reikwijdte van onze
kennis? Hoe komen wij tot aanvaardbare kennis?
Popper’s visie op Theorieën zijn met elkaar te vergelijken. We kunnen dichter bij
epistemologie. Sluit aan bij ‘de waarheid’ komen door ze te toetsen aan de ‘harde feiten’ en
objectivisme onjuiste theorieën weg te gooien.
Kuhn’s visie op epistemologie. Het ene paradigma is niet beter dan het andere. Ze zijn
Sluit aan bij constructivisme incommensurable (onverenigbaar, “incompatible”). Een
paradigma-wisseling brengt ons niet dichter bij ‘de waarheid’.
Paradigma Denkraam
Positivistische school Verklaren (Erklären)
Interpretatieve school Begrijpen (Verstehen)
(Empirisch) realisme Er zijn observeerbare feiten, die los bestaan van onze persoonlijke
gedachten en ideeën
Empirisme Alleen kennis die we verkrijgen via zintuigelijke ervaring is
acceptabel.
Intersubjectiviteit Er kan overeenstemming bereikt worden over de
observaties/feiten.
Nomothetische verklaringen We zijn op zoek naar universele, causale wetmatigheden om
(nomos = wet) patronen in menselijk gedrag te verklaren.
Falsificatie We hebben niet zoveel aan een bevestigende observatie maar
een weerlegging daarvan.
, Waardevrijheid Objectieve kennis is gebaseerd op feiten, niet op normen, opinies
of geloof
Hermeneutiek (uitleggen) De studie van de interpretatie van geschreven teksten
Ideografisch Beschrijving van een uniek geval of proces dat zich nooit op
dezelfde manier zal herhalen.
Relativisme Geen enkele waarde is beter dan de andere
Reflexiviteit Wees je bewust van de mogelijke invloed die je persoonlijke
perspectief en je waarden gehad kunnen hebben op het
onderzoek
Kritisch realisme Dit is een mix van positivisme en interpretivisme
Vals bewustzijn Mensen zijn soms misleid en handelen tegen hun eigenbelang
College 3: Research design deel 1
Begrip Uitleg
Kwaliteitscriteria Reliability, replication, validity
Research designs Experimenteel, cross-sectioneel, longitudinaal, case-study,
comparative design
Reliability Betrouwbaarheid. Is er sprake van consistentie?
Replicability Herhaalbaarheid. Gaat vooral ook over rapportage
Validity Geldigheid. 4 vormen van validiteit;
Measurement validity Meetvaliditeit. Gaat over het meten. Meet je wel wat er gemeten
moet worden?
Interne validiteit Causaliteit. Beïnvloedt de onafhankelijke variabele de afhankelijke
variabele wel echt?
Causaliteit Aan welke voorwaarde(n) moet voldaan zijn als we willen
zeggen: “X is een causale verklaring voor Y”?
Externe validiteit Generaliseerbaarheid
Ecologische validiteit Is de conclusie van mijn onderzoek ook van toepassing op de gang
van zaken in het dagelijkse leven?
Dependability Afhankelijkheid
Credibility Geloofwaarheid
Transferability Overdracht
Confirmability Objectiviteit, waardevrijheid
Case study Onderzoeksvorm naar één specifiek geval
Units of analysis De eenheden waarover je conclusies
Units of observation De eenheden waarbij je de data verzamelt
College 4: Research design deel 2
Begrip Uitleg
Cross-sectioneel design Momentopname, vaak een survey onderzoek
Longitudinaal design Herhaalde observaties door de tijd
Panel studie Volg dezelfde individuen door de tijd
Cohort studie Volg leden van een cohort door de tijd
Repeated cross-sectional Een herhaling van een sample in dezelfde context.
design bijvoorbeeld: hetzelfde land
Controle variabelen Constanten variabelen in het experiment
Random assignment Willekeurige toewijzing van de overige variabelen
Between-subjects design Een experiment waarbij men kijkt naar de invloed van
verschillende factoren op twee of meerdere groepen.
