Korte definitie per (belangrijk) begrip
Analytische stellingen zijn uitspraken waarvan de waarheid kan worden vastgesteld enkel op basis
van de definities van de gebruikte termen, zonder verwijzing naar de werkelijkheid.
Synthetische stellingen zijn uitspraken waarvan de waarheid of onwaarheid afhangt van empirische
observatie en ervaring, en ze kunnen niet alleen uit de definities van de gebruikte termen worden
afgeleid.
Intentionele definities verklaren de betekenis van een term om een concept te verduidelijken, in
tegenstelling tot het beschrijven van enkel het taalgebruik.
Extensionele definities identificeren de betekenis van een term door specifieke voorbeelden of leden
van de categorie op te sommen
Het correspondentiemodel is een theorie in de filosofie van de waarheid die stelt dat een uitspraak
waar is als deze overeenkomt met de feitelijke stand van zaken in de wereld.
Het coherentiemodel is een theorie van waarheid die stelt dat een uitspraak waar is als deze
consistent is met andere uitspraken of overtuigingen binnen een bepaald samenhangend systeem
van kennis.
Falsificatie is het proces van het proberen te weerleggen of ontkrachten van een wetenschappelijke
hypothese of theorie door middel van empirische observaties of experimenten.
Falsificatie werkt door het testen van een wetenschappelijke hypothese of theorie door middel van
empirische waarnemingen om te zien of deze kan worden weerlegd of ongeldig kan worden
verklaard.
Een stelling kan worden gefalsifieerd door het tonen van specifieke empirische gegevens of
observaties die in tegenspraak zijn met de voorspellingen of beweringen van de stelling, waardoor de
stelling wordt weerlegd.
De cyclus van de wetenschap is het herhaalde proces waarin hypotheses worden geformuleerd,
getest door experimenten of observaties, en vervolgens aangepast op basis van nieuwe bevindingen,
wat leidt tot voortdurende wetenschappelijke vooruitgang.
Normal science in de cyclus van de wetenschap is de fase waarin wetenschappers bestaande
wetenschappelijke paradigma's volgen, hypothesen testen en kennis accumuleren binnen het
geaccepteerde raamwerk van hun vakgebied.
Anomalieën in de cyclus van de wetenschap zijn waargenomen verschijnselen of resultaten die niet
passen binnen het heersende wetenschappelijke paradigma en uitdagingen vormen voor de
bestaande theorieën, wat kan leiden tot herzieningen en vooruitgang in de wetenschap.
Een crisis in de cyclus van de wetenschap ontstaat wanneer er zich een overweldigende hoeveelheid
anomalieën en tegenstrijdige gegevens voordoen, wat leidt tot een breuk in het heersende
wetenschappelijke paradigma en de noodzaak van fundamentele herzieningen en heroriëntatie in de
wetenschap.
Een wetenschappelijke revolutie in de cyclus van de wetenschap is een fundamentele en ingrijpende
verschuiving in het heersende wetenschappelijke paradigma, waarbij nieuwe concepten en theorieën
de oude vervangen en leiden tot een radicale verandering in de manier waarop wetenschappers naar
de wereld kijken.
, Rational choice theory is een benadering in de sociale wetenschappen die menselijk gedrag verklaart
door te veronderstellen dat individuen rationele actoren zijn die keuzes maken om hun eigen
belangen te maximaliseren op basis van beschikbare informatie en voorkeuren.
Het agency problem is een situatie in de economie en het bedrijfsleven waarin een agent (zoals een
werknemer) handelt namens een principaal (zoals een werkgever) en er een conflict kan ontstaan
tussen de belangen van de twee partijen.
Systeemtheorie is een benadering die zich richt op het bestuderen en begrijpen van complexe
fenomenen door te kijken naar de interacties en relaties tussen de componenten van een systeem in
plaats van alleen naar de individuele delen.
Systeemdenken is de aanpak waarbij je kijkt naar hoe dingen in een geheel met elkaar verbonden zijn
en elkaar beïnvloeden. onderdelen zijn niet lost te zien van het geheel.
In de wetenschapsfilosofie verwijst functionalisme naar de opvatting dat de betekenis of het doel van
een concept of theorie wordt bepaald door de rol die het speelt in het verklaren van fenomenen en
het bereiken van wetenschappelijke doelstellingen.
Explanans is het gedeelte van een wetenschappelijke verklaring dat de oorzaken, verklaringen of
redenen geeft voor een bepaald fenomeen of verschijnsel.
Explanandum is het gedeelte van een wetenschappelijke verklaring dat het fenomeen of verschijnsel
beschrijft dat moet worden verklaard of begrepen.
Een placebo is een inactieve behandeling of substantie die geen specifieke geneeskundige werking
heeft maar soms wordt toegediend om de verwachting van verbetering bij de patiënt te bevorderen.
Dubbelblind onderzoek is een onderzoeksmethode waarbij zowel de deelnemers als de onderzoekers
niet weten welke groep de actieve behandeling krijgt en welke groep een placebo of
controlebehandeling ontvangt, om vertekening van de resultaten te voorkomen.
Correlatie verwijst naar een statistische relatie tussen variabelen, terwijl causatie impliceert dat
verandering in één variabele een directe oorzaak is van verandering in een andere variabele. Het feit
dat twee variabelen gecorreleerd zijn, betekent niet noodzakelijkerwijs dat er een causaal verband
tussen hen bestaat.
Modus ponens (bevestiging antecedent): Algemene uitspraak + specifiek geval → conclusie (valide)
Modus tollens (ontkenning consequent): Algemene uitspraak + ontkennen van de consequent →
verwerpen van de algemene uitspraak (valide)
Bevestiging van de consequent: Als de consequent waar is, accepteer de conclusie (invalide)
Ontkenning van de antecedent: Als de aanname onjuist is, verwerp de conclusie (invalide)
Argumentum ad ignorentiam: men beweert dat iets waar is, omdat er geen bewijs is voor het
tegendeel dat men beweert
Petitio principii (cirkelvorm): de bewering die men moet bewijzen, wordt in één van de premissen
stiekem als vanzelfsprekend beschouwd
Vals-dilemma-denkfout: biedt een onjuiste schaal aan keuzes aan en vereist dat er één wordt
gekozen
Analytische stellingen zijn uitspraken waarvan de waarheid kan worden vastgesteld enkel op basis
van de definities van de gebruikte termen, zonder verwijzing naar de werkelijkheid.
Synthetische stellingen zijn uitspraken waarvan de waarheid of onwaarheid afhangt van empirische
observatie en ervaring, en ze kunnen niet alleen uit de definities van de gebruikte termen worden
afgeleid.
Intentionele definities verklaren de betekenis van een term om een concept te verduidelijken, in
tegenstelling tot het beschrijven van enkel het taalgebruik.
Extensionele definities identificeren de betekenis van een term door specifieke voorbeelden of leden
van de categorie op te sommen
Het correspondentiemodel is een theorie in de filosofie van de waarheid die stelt dat een uitspraak
waar is als deze overeenkomt met de feitelijke stand van zaken in de wereld.
Het coherentiemodel is een theorie van waarheid die stelt dat een uitspraak waar is als deze
consistent is met andere uitspraken of overtuigingen binnen een bepaald samenhangend systeem
van kennis.
Falsificatie is het proces van het proberen te weerleggen of ontkrachten van een wetenschappelijke
hypothese of theorie door middel van empirische observaties of experimenten.
Falsificatie werkt door het testen van een wetenschappelijke hypothese of theorie door middel van
empirische waarnemingen om te zien of deze kan worden weerlegd of ongeldig kan worden
verklaard.
Een stelling kan worden gefalsifieerd door het tonen van specifieke empirische gegevens of
observaties die in tegenspraak zijn met de voorspellingen of beweringen van de stelling, waardoor de
stelling wordt weerlegd.
De cyclus van de wetenschap is het herhaalde proces waarin hypotheses worden geformuleerd,
getest door experimenten of observaties, en vervolgens aangepast op basis van nieuwe bevindingen,
wat leidt tot voortdurende wetenschappelijke vooruitgang.
Normal science in de cyclus van de wetenschap is de fase waarin wetenschappers bestaande
wetenschappelijke paradigma's volgen, hypothesen testen en kennis accumuleren binnen het
geaccepteerde raamwerk van hun vakgebied.
Anomalieën in de cyclus van de wetenschap zijn waargenomen verschijnselen of resultaten die niet
passen binnen het heersende wetenschappelijke paradigma en uitdagingen vormen voor de
bestaande theorieën, wat kan leiden tot herzieningen en vooruitgang in de wetenschap.
Een crisis in de cyclus van de wetenschap ontstaat wanneer er zich een overweldigende hoeveelheid
anomalieën en tegenstrijdige gegevens voordoen, wat leidt tot een breuk in het heersende
wetenschappelijke paradigma en de noodzaak van fundamentele herzieningen en heroriëntatie in de
wetenschap.
Een wetenschappelijke revolutie in de cyclus van de wetenschap is een fundamentele en ingrijpende
verschuiving in het heersende wetenschappelijke paradigma, waarbij nieuwe concepten en theorieën
de oude vervangen en leiden tot een radicale verandering in de manier waarop wetenschappers naar
de wereld kijken.
, Rational choice theory is een benadering in de sociale wetenschappen die menselijk gedrag verklaart
door te veronderstellen dat individuen rationele actoren zijn die keuzes maken om hun eigen
belangen te maximaliseren op basis van beschikbare informatie en voorkeuren.
Het agency problem is een situatie in de economie en het bedrijfsleven waarin een agent (zoals een
werknemer) handelt namens een principaal (zoals een werkgever) en er een conflict kan ontstaan
tussen de belangen van de twee partijen.
Systeemtheorie is een benadering die zich richt op het bestuderen en begrijpen van complexe
fenomenen door te kijken naar de interacties en relaties tussen de componenten van een systeem in
plaats van alleen naar de individuele delen.
Systeemdenken is de aanpak waarbij je kijkt naar hoe dingen in een geheel met elkaar verbonden zijn
en elkaar beïnvloeden. onderdelen zijn niet lost te zien van het geheel.
In de wetenschapsfilosofie verwijst functionalisme naar de opvatting dat de betekenis of het doel van
een concept of theorie wordt bepaald door de rol die het speelt in het verklaren van fenomenen en
het bereiken van wetenschappelijke doelstellingen.
Explanans is het gedeelte van een wetenschappelijke verklaring dat de oorzaken, verklaringen of
redenen geeft voor een bepaald fenomeen of verschijnsel.
Explanandum is het gedeelte van een wetenschappelijke verklaring dat het fenomeen of verschijnsel
beschrijft dat moet worden verklaard of begrepen.
Een placebo is een inactieve behandeling of substantie die geen specifieke geneeskundige werking
heeft maar soms wordt toegediend om de verwachting van verbetering bij de patiënt te bevorderen.
Dubbelblind onderzoek is een onderzoeksmethode waarbij zowel de deelnemers als de onderzoekers
niet weten welke groep de actieve behandeling krijgt en welke groep een placebo of
controlebehandeling ontvangt, om vertekening van de resultaten te voorkomen.
Correlatie verwijst naar een statistische relatie tussen variabelen, terwijl causatie impliceert dat
verandering in één variabele een directe oorzaak is van verandering in een andere variabele. Het feit
dat twee variabelen gecorreleerd zijn, betekent niet noodzakelijkerwijs dat er een causaal verband
tussen hen bestaat.
Modus ponens (bevestiging antecedent): Algemene uitspraak + specifiek geval → conclusie (valide)
Modus tollens (ontkenning consequent): Algemene uitspraak + ontkennen van de consequent →
verwerpen van de algemene uitspraak (valide)
Bevestiging van de consequent: Als de consequent waar is, accepteer de conclusie (invalide)
Ontkenning van de antecedent: Als de aanname onjuist is, verwerp de conclusie (invalide)
Argumentum ad ignorentiam: men beweert dat iets waar is, omdat er geen bewijs is voor het
tegendeel dat men beweert
Petitio principii (cirkelvorm): de bewering die men moet bewijzen, wordt in één van de premissen
stiekem als vanzelfsprekend beschouwd
Vals-dilemma-denkfout: biedt een onjuiste schaal aan keuzes aan en vereist dat er één wordt
gekozen
