1 Begrippen en principes
1.1 Het begrip ‘belasting’
Een belasting = een door de overheid eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage op personen of
feiten die een band hebben met het territorium waarop de overheid gezag uitoefent en die bestemd
is om diensten van algemeen nut te financieren
OPM: Benaming vd bijdrage is niet relevant: taksen en solidariteitsbijdragen zijn ook bel
Kenmerken van een bel:
- Door de overheid:
o Bel w opgelegd door overheid als (enige) drager van soevereiniteit
Federale overheid, gewest, gemeenschap, provincie en gemeente
o FOD Financiën (fiscus) maakt zelf uitvoerbare titel via kohieren
- Eenzijdig en verplicht:
o Geen keuzemogelijkheid (openbare orde)
o WRM? Economische redenen: risico op marktfalen bij publieke G en SV
o Niet alle betalingen aan de overheid zijn echter bel
o Sancties en dwangmaatregelen indien je niet betaald
- Territorialiteit:
o Gevolg van soevereiniteit
o Overheid kan slechts belasten als er een voldoende band (‘nexus’) is met het
territorium
- Voor algemeen nut:
o Uitgave dient om kosten van de overheid te dekken
BV: onderwijs, wegen, pensioenen
o Politiek discretionair: je kan zelf niet kiezen waar je bel naartoe gaan
o Geen aanwijsbare en individuele tegenprestatie
1.2 Andere heffingen en bijzondere categorieën
1.2.1 Retributie
- Vergoeding voor tegenprestatie door overheid in rechtstreeks en onmiddellijk belang van
begunstigde (geïndividualiseerde D)
- Retributie ≠ bel
- Beroep op D uit eigen belang (BV: haven- en kaaigelden, tolgelden, parkeergelden)
- Bedrag van de retributie moet in redelijke verhouding staan tot de verleende D
- Discussie over ‘individueel beslissingsmoment’ (~ “combi-taxen”)
o Men zegt dat je bij retributie de vrije keuze hebt om al dan niet gebruik te maken van
de D en dus om te betalen of niet
1.2.2 Socialezekerheidsbijdrage (SZ)
- Gesteund op het solidariteits-en het verzekeringsbeginsel, viseren specifieke aanwending
(bepaalde uitgaven)
- Niet betaald aan FOD Financiën maar aan parastatale instellingen belast met inning ervan
- Inning door RSZ-instellingen: verschil tss invordering SZ en belasting vervaagt
o 2017: RSZ schept ook uitvoerbare titel (kohier) maar alleen nadat uitnodiging tot
betaling niet werd gehonoreerd
- Geen jaarlijkse wettelijke controle door parlement
,1.2.3 Verhaalbelastingen
- Verplichte heffing door overheid naar aanleiding van een specifieke prestatie, ook als
belastingplichtige er geen specifiek voordeel uit haalt (onweerlegbaar vermoeden)
- GEEN individueel beslissingsmoment voor de betaler ( ↔ retributie) dus niet vermijdbaar
- BV: huis bouwen -> betalen voor aanleg van riolering
1.2.4 Directe en indirecte belastingen
Directe bel Indirecte bel
Raakt een voortdurende toestand en w Treft een voorbijgaand feit of rechtshandeling
periodiek geïnd via aanslag ten laste van en w afzonderlijk per transactie geïnd
diegene die zich in belastbare toestand bevindt BV: erfbelasting (overlijden -> bel
BV: personenbel, vennootschapsbel (en betalen) , btw
alle andere inkomstenbelastingen)
1.2.5 Afwentelbare en niet-afwentelbare belastingen
Afwentelbare bel Niet-afwentelbare bel
Economisch gedragen door degene die de wet De wettelijke SA wentelt de kost economisch af
aanduidt als SA (geheel/gedeeltelijk) op een derde
BV: erfbel, personenbel BV: accijnzen, douanerechten
1.2.6 Dubbele belasting
- Juridische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis (bv: inkomen, vermogen) w in
hoofde van dezelfde persoon 2x aan dezelfde bel onderworpen
o Doet zich vooral voor bij grensoverschrijdende investeringen/activiteiten
- Economische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis (bv: inkomen, vermogen) w in
hoofde van 2 verschillende personen 2x aan bel onderworpen
o BV: betaling van een vergoeding voor diensten die niet-aftrekbaar is bij de betaler
maar toch belastbaar is bij de genieter
1.2.7 Belastingontwijking en belastingontduiking
Belastingontduiking Belastingontwijking
= het opzettelijk ontwijken van een wettelijk Er is een intentioneel element MAAR GEEN
verschuldigde bel materieel element
2 vereiste elementen: Dit is geen misdrijf MAAR kan wel door de
- Materieel element: inbreuk op de wetgever w tegengegaan
fiscale wetgeving
- Intentioneel element: de bedoeling om BV: onthouding of substitutie
de bel te ontwijken
Dit is fiscale fraude
BV: fictieve K of inkomsten, prijsbewimpeling
1.3 Waarom belasten?
1.3.1 Functies van de belasting
Financiële functie (en primaire functie):
- Financiering van D van algemeen nut
Herverdelende functie:
- Aanbrengen van wijzigingen in verdeling van economische middelen binnen de bevolking
- Progressieve bel en belastingvrije som (bv: in personenbelasting): draagkrachtbeginsel
- Belastbaar voorwerp: belasten van inkomsten uit arbeid of kapitaal: vermogens(winst)bel
,Gedragssturende functie:
- Wenselijk gedrag stimuleren door er een fiscaal voordeel aan te verbinden OF onwenselijk
gedrag ontmoedigen door het fiscaal nadelig te maken
o BV: vervuilende wagens minder aantrekkelijk maken en elektrische wagens
aantrekkelijker maken
- Complexiteit van regelgeving
o Iedere actie die overheid onderneemt heeft een impact op het budget
- Functies van bel communiceren met elkaar: gedrag demotiveren = afname fiscale
ontvangsten
o Demotivatie via extra bel -> minder inkomsten -> moeilijker om te herverdelen
1.3.2 Rechtvaardiging belasting
Omwille van de functies van de bel w het bestaan ervan maar zelden in vraag gesteld:
- Het betreft voornamelijk een politiek-filosofische vraag die vanuit verschillende stromingen
benaderd w (welke rol moet de overheid bekleden? Hoe absoluut is het eigendomsrecht?):
2 theorieën:
- Profijtbeginsel (benefit theory): persoon die voordeel haalt uit een overheidsdienst moet
bijdragen aan deze overheidsdienst (~ sociaal contract met overheid)
o Zwakte van deze theorie: ik gebruik dienst X niet dus ik wil er ook niet aan bijdragen
- Soevereiniteit: het individu maakt deel uit van een gemeenschap en is daarom onderworpen
aan de soevereiniteit van de overheid
o Het algemeen belang rechtvaardigt het bestaan van bel, niet het individuele voordeel
1.4 Hoe belasten?
1.4.1 Beginselen van het belastingrecht
Er bestaat geen uniforme lijst van vereisten waaraan een goed belastingstelsel moet voldoen of aan
moet beantwoorden:
- Historisch w vaak teruggegrepen op de beginselen van Adam Smith:
o Billijkheid
o Rechtszekerheid
o Praktische uitvoerbaarheid
o Efficiëntie
- Vanuit een juridisch oogpunt kunnen een aantal beginselen opgesomd w die bepalen hoe
een belasting vormgegeven moet w:
o Het legaliteitsbeginsel
o Het eenjarigheidsbeginsel
o Het gelijkheidsbeginsel
o Het openbare-ordekarakter van de fiscale wet
o Het verbod op retroactiviteit
o Algemene beginsel van behoorlijk bestuur
1.4.1.1 Het fiscaal legaliteitsbeginsel
De invoeren van een bel of een belastingvrijstelling moet zijn oorsprong vinden in een wet: no
taxation without representation
In Belgische Grondwet:
, - Het invoeren van een bel vereist een beslissing van het parlement, gewest- of
gemeenschapsraden, provincie of gemeenteraad
- Rechtvaardigheid van het belastingrecht: democratische legitimering van de introductie van
een bel of een belastingvrijstelling;
- Verbonden aan fundamentele rechten: het eigendomsrecht
- Beperkingen op het ongestoord genot van eigendom (maw de betaling van een bel) moeten
hun grondslag vinden in een wet
De invoeren van een bel of een belastingvrijstelling moet zijn oorsprong vinden in een wet:
- De wetgevende macht moet de essentiële bestanddelen van de bel bepalen:
o Vaststellen van het subject: de belastingplichtige
o Vaststellen van het object: de belastbare materie
BV: bekomen van inkomen uit arbeid, het aanhouden v/e effectenrekening
o Vaststellen belastbare grondslag
o Vaststellen tarief
o Vaststellen van de modaliteiten van een bel
BV: vrijstellingen, verminderingen, aftrekposten
- Het bepalen van niet-essentiële bestanddelen hoeft niet bij de wetgevende macht te liggen
o Vaststellen van de aangiftetermijnen, de wijze van aangifte
o OPM: deze kunnen dus wel door uitvoerende macht bepaalt w
Het uitvoeren van de belastingwetten is de verantwoordelijkheid van de uitvoerende macht:
- De uitvoerende macht zorgt ervoor dat de belastingwetten w nageleefd
- De Koning maakt besluiten die noodzakelijk zijn voor de uitvoering vd wetten
- Interpretatie en toepassing vd wet verduidelijken kan door de Administratie (FOD Fin)
voorzien w: deze hebben evenwel geen kracht van wet en kunnen niet contra legem zijn
UITZ op het fiscaal legaliteitsbeginsel:
- Het bepalen van essentiële bestanddelen van een belastingwet kan in bepaalde situaties toch
door de uitvoerende macht:
o Noodzaak
o Machtiging (door de wetgevende macht) die uitdrukkelijk en ondubbelzinnig is
o Wettelijke bekrachtiging
BV: volmachtwetten en kaderwetten
Gevolgen van fiscaal legaliteitsbeginsel:
- De fiscale wet moet strikt geïnterpreteerd w:
o Indien een fiscaalrechtelijke bepaling onduidelijk is, moet gekeken w naar de
bedoeling van de wetgever (ratio legis)
Bij onduidelijkheid over de toepassing van een bel: interpretatie in het
voordeel van de belastingplichtige (in dubio contra fiscum)
Bij onduidelijkheid over de toepassing van een vrijstelling: interpretatie in
het voordeel van de fiscus (in dubio pro fisco)
o De fiscale administratie mag niet afwijken van de wet:
Administratieve commentaren mogen geen invulling geven aan de essentiële
bestanddelen van een bel
Fiscus mag niet afwijken van de wet (strengere of mildere interpretatie)
1.1 Het begrip ‘belasting’
Een belasting = een door de overheid eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage op personen of
feiten die een band hebben met het territorium waarop de overheid gezag uitoefent en die bestemd
is om diensten van algemeen nut te financieren
OPM: Benaming vd bijdrage is niet relevant: taksen en solidariteitsbijdragen zijn ook bel
Kenmerken van een bel:
- Door de overheid:
o Bel w opgelegd door overheid als (enige) drager van soevereiniteit
Federale overheid, gewest, gemeenschap, provincie en gemeente
o FOD Financiën (fiscus) maakt zelf uitvoerbare titel via kohieren
- Eenzijdig en verplicht:
o Geen keuzemogelijkheid (openbare orde)
o WRM? Economische redenen: risico op marktfalen bij publieke G en SV
o Niet alle betalingen aan de overheid zijn echter bel
o Sancties en dwangmaatregelen indien je niet betaald
- Territorialiteit:
o Gevolg van soevereiniteit
o Overheid kan slechts belasten als er een voldoende band (‘nexus’) is met het
territorium
- Voor algemeen nut:
o Uitgave dient om kosten van de overheid te dekken
BV: onderwijs, wegen, pensioenen
o Politiek discretionair: je kan zelf niet kiezen waar je bel naartoe gaan
o Geen aanwijsbare en individuele tegenprestatie
1.2 Andere heffingen en bijzondere categorieën
1.2.1 Retributie
- Vergoeding voor tegenprestatie door overheid in rechtstreeks en onmiddellijk belang van
begunstigde (geïndividualiseerde D)
- Retributie ≠ bel
- Beroep op D uit eigen belang (BV: haven- en kaaigelden, tolgelden, parkeergelden)
- Bedrag van de retributie moet in redelijke verhouding staan tot de verleende D
- Discussie over ‘individueel beslissingsmoment’ (~ “combi-taxen”)
o Men zegt dat je bij retributie de vrije keuze hebt om al dan niet gebruik te maken van
de D en dus om te betalen of niet
1.2.2 Socialezekerheidsbijdrage (SZ)
- Gesteund op het solidariteits-en het verzekeringsbeginsel, viseren specifieke aanwending
(bepaalde uitgaven)
- Niet betaald aan FOD Financiën maar aan parastatale instellingen belast met inning ervan
- Inning door RSZ-instellingen: verschil tss invordering SZ en belasting vervaagt
o 2017: RSZ schept ook uitvoerbare titel (kohier) maar alleen nadat uitnodiging tot
betaling niet werd gehonoreerd
- Geen jaarlijkse wettelijke controle door parlement
,1.2.3 Verhaalbelastingen
- Verplichte heffing door overheid naar aanleiding van een specifieke prestatie, ook als
belastingplichtige er geen specifiek voordeel uit haalt (onweerlegbaar vermoeden)
- GEEN individueel beslissingsmoment voor de betaler ( ↔ retributie) dus niet vermijdbaar
- BV: huis bouwen -> betalen voor aanleg van riolering
1.2.4 Directe en indirecte belastingen
Directe bel Indirecte bel
Raakt een voortdurende toestand en w Treft een voorbijgaand feit of rechtshandeling
periodiek geïnd via aanslag ten laste van en w afzonderlijk per transactie geïnd
diegene die zich in belastbare toestand bevindt BV: erfbelasting (overlijden -> bel
BV: personenbel, vennootschapsbel (en betalen) , btw
alle andere inkomstenbelastingen)
1.2.5 Afwentelbare en niet-afwentelbare belastingen
Afwentelbare bel Niet-afwentelbare bel
Economisch gedragen door degene die de wet De wettelijke SA wentelt de kost economisch af
aanduidt als SA (geheel/gedeeltelijk) op een derde
BV: erfbel, personenbel BV: accijnzen, douanerechten
1.2.6 Dubbele belasting
- Juridische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis (bv: inkomen, vermogen) w in
hoofde van dezelfde persoon 2x aan dezelfde bel onderworpen
o Doet zich vooral voor bij grensoverschrijdende investeringen/activiteiten
- Economische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis (bv: inkomen, vermogen) w in
hoofde van 2 verschillende personen 2x aan bel onderworpen
o BV: betaling van een vergoeding voor diensten die niet-aftrekbaar is bij de betaler
maar toch belastbaar is bij de genieter
1.2.7 Belastingontwijking en belastingontduiking
Belastingontduiking Belastingontwijking
= het opzettelijk ontwijken van een wettelijk Er is een intentioneel element MAAR GEEN
verschuldigde bel materieel element
2 vereiste elementen: Dit is geen misdrijf MAAR kan wel door de
- Materieel element: inbreuk op de wetgever w tegengegaan
fiscale wetgeving
- Intentioneel element: de bedoeling om BV: onthouding of substitutie
de bel te ontwijken
Dit is fiscale fraude
BV: fictieve K of inkomsten, prijsbewimpeling
1.3 Waarom belasten?
1.3.1 Functies van de belasting
Financiële functie (en primaire functie):
- Financiering van D van algemeen nut
Herverdelende functie:
- Aanbrengen van wijzigingen in verdeling van economische middelen binnen de bevolking
- Progressieve bel en belastingvrije som (bv: in personenbelasting): draagkrachtbeginsel
- Belastbaar voorwerp: belasten van inkomsten uit arbeid of kapitaal: vermogens(winst)bel
,Gedragssturende functie:
- Wenselijk gedrag stimuleren door er een fiscaal voordeel aan te verbinden OF onwenselijk
gedrag ontmoedigen door het fiscaal nadelig te maken
o BV: vervuilende wagens minder aantrekkelijk maken en elektrische wagens
aantrekkelijker maken
- Complexiteit van regelgeving
o Iedere actie die overheid onderneemt heeft een impact op het budget
- Functies van bel communiceren met elkaar: gedrag demotiveren = afname fiscale
ontvangsten
o Demotivatie via extra bel -> minder inkomsten -> moeilijker om te herverdelen
1.3.2 Rechtvaardiging belasting
Omwille van de functies van de bel w het bestaan ervan maar zelden in vraag gesteld:
- Het betreft voornamelijk een politiek-filosofische vraag die vanuit verschillende stromingen
benaderd w (welke rol moet de overheid bekleden? Hoe absoluut is het eigendomsrecht?):
2 theorieën:
- Profijtbeginsel (benefit theory): persoon die voordeel haalt uit een overheidsdienst moet
bijdragen aan deze overheidsdienst (~ sociaal contract met overheid)
o Zwakte van deze theorie: ik gebruik dienst X niet dus ik wil er ook niet aan bijdragen
- Soevereiniteit: het individu maakt deel uit van een gemeenschap en is daarom onderworpen
aan de soevereiniteit van de overheid
o Het algemeen belang rechtvaardigt het bestaan van bel, niet het individuele voordeel
1.4 Hoe belasten?
1.4.1 Beginselen van het belastingrecht
Er bestaat geen uniforme lijst van vereisten waaraan een goed belastingstelsel moet voldoen of aan
moet beantwoorden:
- Historisch w vaak teruggegrepen op de beginselen van Adam Smith:
o Billijkheid
o Rechtszekerheid
o Praktische uitvoerbaarheid
o Efficiëntie
- Vanuit een juridisch oogpunt kunnen een aantal beginselen opgesomd w die bepalen hoe
een belasting vormgegeven moet w:
o Het legaliteitsbeginsel
o Het eenjarigheidsbeginsel
o Het gelijkheidsbeginsel
o Het openbare-ordekarakter van de fiscale wet
o Het verbod op retroactiviteit
o Algemene beginsel van behoorlijk bestuur
1.4.1.1 Het fiscaal legaliteitsbeginsel
De invoeren van een bel of een belastingvrijstelling moet zijn oorsprong vinden in een wet: no
taxation without representation
In Belgische Grondwet:
, - Het invoeren van een bel vereist een beslissing van het parlement, gewest- of
gemeenschapsraden, provincie of gemeenteraad
- Rechtvaardigheid van het belastingrecht: democratische legitimering van de introductie van
een bel of een belastingvrijstelling;
- Verbonden aan fundamentele rechten: het eigendomsrecht
- Beperkingen op het ongestoord genot van eigendom (maw de betaling van een bel) moeten
hun grondslag vinden in een wet
De invoeren van een bel of een belastingvrijstelling moet zijn oorsprong vinden in een wet:
- De wetgevende macht moet de essentiële bestanddelen van de bel bepalen:
o Vaststellen van het subject: de belastingplichtige
o Vaststellen van het object: de belastbare materie
BV: bekomen van inkomen uit arbeid, het aanhouden v/e effectenrekening
o Vaststellen belastbare grondslag
o Vaststellen tarief
o Vaststellen van de modaliteiten van een bel
BV: vrijstellingen, verminderingen, aftrekposten
- Het bepalen van niet-essentiële bestanddelen hoeft niet bij de wetgevende macht te liggen
o Vaststellen van de aangiftetermijnen, de wijze van aangifte
o OPM: deze kunnen dus wel door uitvoerende macht bepaalt w
Het uitvoeren van de belastingwetten is de verantwoordelijkheid van de uitvoerende macht:
- De uitvoerende macht zorgt ervoor dat de belastingwetten w nageleefd
- De Koning maakt besluiten die noodzakelijk zijn voor de uitvoering vd wetten
- Interpretatie en toepassing vd wet verduidelijken kan door de Administratie (FOD Fin)
voorzien w: deze hebben evenwel geen kracht van wet en kunnen niet contra legem zijn
UITZ op het fiscaal legaliteitsbeginsel:
- Het bepalen van essentiële bestanddelen van een belastingwet kan in bepaalde situaties toch
door de uitvoerende macht:
o Noodzaak
o Machtiging (door de wetgevende macht) die uitdrukkelijk en ondubbelzinnig is
o Wettelijke bekrachtiging
BV: volmachtwetten en kaderwetten
Gevolgen van fiscaal legaliteitsbeginsel:
- De fiscale wet moet strikt geïnterpreteerd w:
o Indien een fiscaalrechtelijke bepaling onduidelijk is, moet gekeken w naar de
bedoeling van de wetgever (ratio legis)
Bij onduidelijkheid over de toepassing van een bel: interpretatie in het
voordeel van de belastingplichtige (in dubio contra fiscum)
Bij onduidelijkheid over de toepassing van een vrijstelling: interpretatie in
het voordeel van de fiscus (in dubio pro fisco)
o De fiscale administratie mag niet afwijken van de wet:
Administratieve commentaren mogen geen invulling geven aan de essentiële
bestanddelen van een bel
Fiscus mag niet afwijken van de wet (strengere of mildere interpretatie)
