H1 t/m 11 en H14 voor het tentamen
H1 Gedrag en invloeden op gedrag
1.1 psychologisch perspectief
Psychologie bestudeerd het gedrag, de mentale processen en de factoren die
van invloed zijn op gedrag.
Sociale psychologie is de psychologie die de wisselwerking tussen het individu
en zijn sociale omgeving bestudeert. Er is altijd interactie met anderen.
Klinische psychologie gaat over gedragsstoornissen zoals faalangst binnen de
psychologie.
Sociologie bestudeert de manier waarop mensen samenleven.
Psychologen gedrag individu, sociologen gedrag van groepen mensen en
manier van samenleven.
1.2 gedrag
Gedrag is een waarneembare activiteit/ handeling.
veel gedrag is bewust en opzettelijk van aard, maar er zijn ook activiteiten die we
onbewust uitvoeren, wat voor anderen wel waarneembaar is. Reflexen zijn
onbewuste (automatische) activiteiten, zoals oogknipperreflex en ademhaling
Psychologen onderzoeken ook de innerlijke processen die het gedrag
beïnvloeden. Ook je meningen en overtuigingen horen hier bij. Vanuit
bijvoorbeeld opvoeding, opleiding, voorbeeld figuren en normen en waarden.
Statistieken
Onderzoek doen
Wetenschap wil betrouwbare verklaringen en voorspellingen.
1.3 factoren die gedrag beïnvloeden
Ons gedrag wordt bepaald door erfelijke factoren en omgevingsfactoren.
Gedrag kan veranderen door:
Fysieke factoren: lichamelijke omstandigheden (ziek, handicap, blessure)
Psychische factoren: persoonlijkheidseigenschappen (intelligentie),
zelfbeeld (positief of negatief beeld), attitudes (houding t.o.v. zelf, anderen
en onderwerpen), drijfveren (wat je wel of niet motiveert om te sporten of
te niksen)
Sociale factoren: invloed door mensen, oppakken van anderen.
Imitatiemodel: leren via imitatie. Identificatiemodel: in samenhang met
sociale groepen, komt op latere leeftijd. In een werksituatie heb je een
andere rol dan in een privé situatie.
Culturele en spirituele factoren: cultureel is opvattingen, waarden,
normen, cultuur, en spiritueel is geloof
Fysische en geografische factoren: klimaat, stormen en het klimaat,
het weer.
1.4 vier psychologische stromingen en in historisch perspectief
,Socrates is de grondlegger van filosofie bij de oude Grieken (400 v.C.). in de
19e eeuw hebben belangrijke filosofen en kunstenaars zich beziggehouden
met het denken en voelen van mensen. Dat nadenken over mensen heeft
geleid tot psychologie als wetenschap. Wundt is de eerste experimentele
psycholoog. Hij wil menselijke vermogens observeren en meten, men richt
zich vooral op innerlijke processen. De materie bestaat uit kleine deeltjes:
atomen. Wundt gaat er vanuit dat je menselijke vermogens ook kunt herleiden
tot kleine deeltjes, bij zijn onderzoek maakt hij gebruik van de methode van
introspectie: naar binnen kijken. Ebbinghaus is geïnteresseerd in het
geheugen. Je kunt 7 items (woorden) tegelijkertijd in je werkgeheugen
hebben. Vergeetcurve: je vergeet de eerste uren heel erg snel en daarna
neemt het vergeten langzaam af.
er zijn 4 stromingen die in de 20e eeuw de psychologie vormgegeven hebben:
1.4.1 de eerste stroming: de psychoanalyse
Sigmund Freud is de grondlegger van de eerste belangrijke stroming in de
psychologie: de psychoanalyse. De stroming was dominant tot in de jaren 50
van de vorige eeuw. Freud gaat ervan uit dat onbewuste krachten een
sterke invloed hebben. In het dagelijks leven spelen onbewuste (seksuele en
agressieve) driften een belangrijke rol. De eerste 6 jaar ziet hij als bepalend
voor het leven, zijn de belangrijkste jaren. Om met anderen te kunnen
samenleven moeten mensen leren hun onbewuste lusten en impulsen te
kanaliseren en te sublimeren: seksuele en agressieve lusten worden
omgezet in sociaal geaccepteerd gedrag. Het menselijk gedrag is
deterministisch: mens is afhankelijk van het lot en heeft daar geen invloed
op.
1.4.2 de tweede stroming: het behaviorisme
John B. Watson is de grondlegger van het behaviorisme. Watson vindt dat de
psycholoog alleen waarneembaar gedrag (Behavior) moet bestuderen
omdat dit de enige objectieve manier is som nuttige kennis over mensen te
verkrijgen. Ze richten zich NIET op innerlijke processen, die vergelijken ze met
black box, omdat ze niet waarneembaar zijn. Omgevingsfactoren zijn meer
bepalend voor gedrag dan erfelijke factoren. Elk gedrag is aan te leren
(nurture).
1.4.3 de derde stroming: de humanistische psychologie
Abraham Maslow was een behaviorist en deed veel onderzoek met dieren.
Deze stroming is een reactie op de vorige stromingen. De basisideeën zijn:
- mensen hebben een vrije wil
- alle individuen zijn uniek en gemotiveerd om hun mogelijkheden volledig te
benutten
- echt begrip van menselijk gedrag kun je alleen lerend door mensen te
bestuderen, dus niet door het bestuderen van dieren.
- psychologen moeten individuen bestuderen in plaats van het gemiddelde
van groepen.
Carl Rogers was de tweede belangrijke grondlegger deze stroming en nam
stelling tegenover de deterministische benadering van de vorige 2
stromingen. Deterministen geloven namelijk niet in de vrije wil van de mens
,en dat alles bepaald is door de vorige gebeurtenissen. Rogers zag dat dit niet
klopt en dat mensen keuzes kunnen maken voor hun leven, dat zij streven
naar het benutten van hun mogelijkheden. Hij ontwikkelt een
gesprekstherapie waar hij de subjectieve wereld van de cliënt centraal stelt.
Humanistische psychologen hebben een positieve kijk op de aard van de
mensen. Het gaat om het bevredigen van behoeften. Zelfontplooiing en
zelfactualisatie passen bij een pasgeborene. Humanisme is een niet-
godsdienstige wereldbeschouwing die de menselijke waardigheid en vrijheid
benadrukt.
1.4.4 de vierde stroming: de cognitieve psychologie
Men is zoekende en vindt belangrijke dingen, maar die worden niet structureel
getoetst in experimenten. In de 20e eeuw wordt de wetenschapsfilosofie
ontwikkeld, waar je met experimenten checkt of je hypothesen
(veronderstellingen) waar zijn. De cognitie over een onderwerp is de
verzameling van iemands gedachten, kennis en inzichten over dat onderwerp.
De cognitieve psychologie komt tegelijk met de kunstmatige
intelligentie op in de jaren 50 van de vorige eeuw. Aaron Beck en Albert Ellis
zijn de grondleggers van de cognitieve gedragstherapie, die wordt
toegepast bij psychische problemen. Ellis is bekend vanwege zijn rationeel-
emotieve therapie (RET)
1.5 drie recente psychologische stromingen
1.5.1 de positieve psychologie
Er was veel belangstelling naar wat er psychisch mis kon gaan. Dat heeft veel
tegenbeweging opgeroepen. Men kan beter het positieve onderzoeken (waar
iemand gelukkig van wordt) in plaats van het negatieve onderzoeken (het
psychisch lijden). Het accent wordt gelegd op alles wat wel goed gaat, op de
sterke kanten en op mogelijkheden voor verdere ontwikkeling. Men wil weten
welke zaken lijden tot geluk/ welzijn.
- wat maakt mensen gelukkig in een goede relatie?
- wat maakt mensen effectief in hun werk?
- in wat voor soort groepen of gemeenschappen zijn mensen het gelukkigst?
- hoe kunnen mensen hun talenten of kwaliteiten verder ontwikkelen?
- welke eigen krachten kunnen mensen inzetten bij hindernissen?
Flow
Seligman en Csikszentmihalyi ontwikkelen rond 2000 deze stroming.
Seligman ontwikkeld eenvoudige oefeningen die kunnen leiden tot positieve
ervaringen. Csikszentmihalyi is bekend geworden door zijn onderzoek naar
flow: volledig opgaan in een activiteit. Je kunt zelf een aandeel hebben om in
de juiste richting te veranderen. Positief psychologen doen veel met
wetenschappelijk onderzoek. Uit onderzoek blijkt dat welbevinden (welzijn)
goed is voor het effectiever functioneren van mensen, groepen en
organisaties. Ook het immuniteitssysteem wordt door welbevinden positief
beïnvloed: je wordt minder snel lichamelijk ziek als je je gelukkig voelt.
Veenhoven heeft onderzoek gedaan naar wanneer mensen echt gelukkig
zijn.
1.5.2 de neuropsychologie
, eind van de 20e eeuw krijgt men beschikking over apparatuur waarmee men
rechtsreeks in de hersenen kan zien waar iets gebeurt bij bepaalde prikkels. Men
heeft ontdekt dat bij hersenbeschadigingen andere delen van de hersenen een
functie kunnen overnemen. Plasticiteit van de hersenen: ook op late leeftijd kan
je nog iets aanleren. De hersenen zijn bij jongens op 25 jarige leeftijd volledig
ontwikkeld, bij meisjes is dit een paar jaar eerder. Er blijkt een korte tijd te zitten
tussen het beslismoment (in je hersenen) en het bewust realiseren dat je iets
hebt besloten. Onze hersenen lijken iets eerder beslist te hebben dan wij zelf.
1.5.3 de evolutionaire psychologie
mede door de neuropsychologie krijgt men inzicht in de opbouw van onze
hersenen in de loop van de tijd, over veel langere periode dan eeuwen. De
hersenen van de oertijd zijn in de loop van de tijd aangevuld met nieuwere delen.
Toch kunnen de oudere delen nog steeds delen van ons primitieve gedrag
bepalen, zoals in een gevaarlijke situatie vechten of vluchten.
H2 persoonlijkheid
2.1 persoonlijkheid
Mensen verschillen van elkaar in hun gedrag. Er zijn veel bijvoeglijke
naamwoorden (adjectieven) waarmee wij mensen beschrijven. Ieder mens
gedraagt zich op zijn of haar kenmerkende manier en heeft een eigen combinatie
van eigenschappen. Die kenmerkende manier van gedragen noemen wij iemands
persoonlijkheid. Soms spreekt men van iemands karakter, maar psychologen
spreken over persoonlijkheid. Persoonlijkheid: verzameling duurzame
eigenschappen die iemand kenmerken, de eigenschappen bepalen hoe iemand
denkt, voelt en zich gedraagt.
Gedrag en persoonlijkheid zijn nauw met elkaar verbonden: je persoonlijkheid
komt tot uiting in je gedrag. Uit dat gedrag leiden anderen kenmerken van jouw
persoonlijkheid af.
Om de verschillen in gedrag tussen mensen te kunnen verklaren, hebben
psychologen verschillende theorieën ontwikkeld over gedrag. De persoonlijkheid
wordt bepaald door erfelijke factoren (nature) en door omgevingsfacturen
(nurture). In de wetenschap is hier een discussie over, want het is moeilijk vast
te stellen in welke verhouding erfelijke of omgevingsfactoren gemiddeld invloed
hebben op de persoonlijkheid.
2.2 The Big Five, nu de belangrijkste theorie over persoonlijkheid
Dit is de enige algemeen gebruikte theorie over persoonlijkheid. Deze theorie
kent 5 dimensies waarop een positie tussen 2 uitersten aangeeft hoe het op die
dimensie zit met iemands persoonlijkheid. Wordt veel gebruikt bij sollicitaties.
2.2.1 Totstandkoming van The Big Five
We hebben in onze taal veel woorden waarmee we mensen kunnen
karakteriseren. Dit doen wij met allerlei adjectieven (bijvoeglijke naamwoorden).
Vroeg in de 20e eeuw probeerde men in Duitsland ene theorie over
persoonlijkheid te maken die gebaseerd is op adjectieven, maar daar zijn wel
duizend woorden voor, dus dat lukte in die tijd nog niet het lukte pas toen de
berekeningen met de eerste computers gedaan konden worden, begin jaren 60.
H1 Gedrag en invloeden op gedrag
1.1 psychologisch perspectief
Psychologie bestudeerd het gedrag, de mentale processen en de factoren die
van invloed zijn op gedrag.
Sociale psychologie is de psychologie die de wisselwerking tussen het individu
en zijn sociale omgeving bestudeert. Er is altijd interactie met anderen.
Klinische psychologie gaat over gedragsstoornissen zoals faalangst binnen de
psychologie.
Sociologie bestudeert de manier waarop mensen samenleven.
Psychologen gedrag individu, sociologen gedrag van groepen mensen en
manier van samenleven.
1.2 gedrag
Gedrag is een waarneembare activiteit/ handeling.
veel gedrag is bewust en opzettelijk van aard, maar er zijn ook activiteiten die we
onbewust uitvoeren, wat voor anderen wel waarneembaar is. Reflexen zijn
onbewuste (automatische) activiteiten, zoals oogknipperreflex en ademhaling
Psychologen onderzoeken ook de innerlijke processen die het gedrag
beïnvloeden. Ook je meningen en overtuigingen horen hier bij. Vanuit
bijvoorbeeld opvoeding, opleiding, voorbeeld figuren en normen en waarden.
Statistieken
Onderzoek doen
Wetenschap wil betrouwbare verklaringen en voorspellingen.
1.3 factoren die gedrag beïnvloeden
Ons gedrag wordt bepaald door erfelijke factoren en omgevingsfactoren.
Gedrag kan veranderen door:
Fysieke factoren: lichamelijke omstandigheden (ziek, handicap, blessure)
Psychische factoren: persoonlijkheidseigenschappen (intelligentie),
zelfbeeld (positief of negatief beeld), attitudes (houding t.o.v. zelf, anderen
en onderwerpen), drijfveren (wat je wel of niet motiveert om te sporten of
te niksen)
Sociale factoren: invloed door mensen, oppakken van anderen.
Imitatiemodel: leren via imitatie. Identificatiemodel: in samenhang met
sociale groepen, komt op latere leeftijd. In een werksituatie heb je een
andere rol dan in een privé situatie.
Culturele en spirituele factoren: cultureel is opvattingen, waarden,
normen, cultuur, en spiritueel is geloof
Fysische en geografische factoren: klimaat, stormen en het klimaat,
het weer.
1.4 vier psychologische stromingen en in historisch perspectief
,Socrates is de grondlegger van filosofie bij de oude Grieken (400 v.C.). in de
19e eeuw hebben belangrijke filosofen en kunstenaars zich beziggehouden
met het denken en voelen van mensen. Dat nadenken over mensen heeft
geleid tot psychologie als wetenschap. Wundt is de eerste experimentele
psycholoog. Hij wil menselijke vermogens observeren en meten, men richt
zich vooral op innerlijke processen. De materie bestaat uit kleine deeltjes:
atomen. Wundt gaat er vanuit dat je menselijke vermogens ook kunt herleiden
tot kleine deeltjes, bij zijn onderzoek maakt hij gebruik van de methode van
introspectie: naar binnen kijken. Ebbinghaus is geïnteresseerd in het
geheugen. Je kunt 7 items (woorden) tegelijkertijd in je werkgeheugen
hebben. Vergeetcurve: je vergeet de eerste uren heel erg snel en daarna
neemt het vergeten langzaam af.
er zijn 4 stromingen die in de 20e eeuw de psychologie vormgegeven hebben:
1.4.1 de eerste stroming: de psychoanalyse
Sigmund Freud is de grondlegger van de eerste belangrijke stroming in de
psychologie: de psychoanalyse. De stroming was dominant tot in de jaren 50
van de vorige eeuw. Freud gaat ervan uit dat onbewuste krachten een
sterke invloed hebben. In het dagelijks leven spelen onbewuste (seksuele en
agressieve) driften een belangrijke rol. De eerste 6 jaar ziet hij als bepalend
voor het leven, zijn de belangrijkste jaren. Om met anderen te kunnen
samenleven moeten mensen leren hun onbewuste lusten en impulsen te
kanaliseren en te sublimeren: seksuele en agressieve lusten worden
omgezet in sociaal geaccepteerd gedrag. Het menselijk gedrag is
deterministisch: mens is afhankelijk van het lot en heeft daar geen invloed
op.
1.4.2 de tweede stroming: het behaviorisme
John B. Watson is de grondlegger van het behaviorisme. Watson vindt dat de
psycholoog alleen waarneembaar gedrag (Behavior) moet bestuderen
omdat dit de enige objectieve manier is som nuttige kennis over mensen te
verkrijgen. Ze richten zich NIET op innerlijke processen, die vergelijken ze met
black box, omdat ze niet waarneembaar zijn. Omgevingsfactoren zijn meer
bepalend voor gedrag dan erfelijke factoren. Elk gedrag is aan te leren
(nurture).
1.4.3 de derde stroming: de humanistische psychologie
Abraham Maslow was een behaviorist en deed veel onderzoek met dieren.
Deze stroming is een reactie op de vorige stromingen. De basisideeën zijn:
- mensen hebben een vrije wil
- alle individuen zijn uniek en gemotiveerd om hun mogelijkheden volledig te
benutten
- echt begrip van menselijk gedrag kun je alleen lerend door mensen te
bestuderen, dus niet door het bestuderen van dieren.
- psychologen moeten individuen bestuderen in plaats van het gemiddelde
van groepen.
Carl Rogers was de tweede belangrijke grondlegger deze stroming en nam
stelling tegenover de deterministische benadering van de vorige 2
stromingen. Deterministen geloven namelijk niet in de vrije wil van de mens
,en dat alles bepaald is door de vorige gebeurtenissen. Rogers zag dat dit niet
klopt en dat mensen keuzes kunnen maken voor hun leven, dat zij streven
naar het benutten van hun mogelijkheden. Hij ontwikkelt een
gesprekstherapie waar hij de subjectieve wereld van de cliënt centraal stelt.
Humanistische psychologen hebben een positieve kijk op de aard van de
mensen. Het gaat om het bevredigen van behoeften. Zelfontplooiing en
zelfactualisatie passen bij een pasgeborene. Humanisme is een niet-
godsdienstige wereldbeschouwing die de menselijke waardigheid en vrijheid
benadrukt.
1.4.4 de vierde stroming: de cognitieve psychologie
Men is zoekende en vindt belangrijke dingen, maar die worden niet structureel
getoetst in experimenten. In de 20e eeuw wordt de wetenschapsfilosofie
ontwikkeld, waar je met experimenten checkt of je hypothesen
(veronderstellingen) waar zijn. De cognitie over een onderwerp is de
verzameling van iemands gedachten, kennis en inzichten over dat onderwerp.
De cognitieve psychologie komt tegelijk met de kunstmatige
intelligentie op in de jaren 50 van de vorige eeuw. Aaron Beck en Albert Ellis
zijn de grondleggers van de cognitieve gedragstherapie, die wordt
toegepast bij psychische problemen. Ellis is bekend vanwege zijn rationeel-
emotieve therapie (RET)
1.5 drie recente psychologische stromingen
1.5.1 de positieve psychologie
Er was veel belangstelling naar wat er psychisch mis kon gaan. Dat heeft veel
tegenbeweging opgeroepen. Men kan beter het positieve onderzoeken (waar
iemand gelukkig van wordt) in plaats van het negatieve onderzoeken (het
psychisch lijden). Het accent wordt gelegd op alles wat wel goed gaat, op de
sterke kanten en op mogelijkheden voor verdere ontwikkeling. Men wil weten
welke zaken lijden tot geluk/ welzijn.
- wat maakt mensen gelukkig in een goede relatie?
- wat maakt mensen effectief in hun werk?
- in wat voor soort groepen of gemeenschappen zijn mensen het gelukkigst?
- hoe kunnen mensen hun talenten of kwaliteiten verder ontwikkelen?
- welke eigen krachten kunnen mensen inzetten bij hindernissen?
Flow
Seligman en Csikszentmihalyi ontwikkelen rond 2000 deze stroming.
Seligman ontwikkeld eenvoudige oefeningen die kunnen leiden tot positieve
ervaringen. Csikszentmihalyi is bekend geworden door zijn onderzoek naar
flow: volledig opgaan in een activiteit. Je kunt zelf een aandeel hebben om in
de juiste richting te veranderen. Positief psychologen doen veel met
wetenschappelijk onderzoek. Uit onderzoek blijkt dat welbevinden (welzijn)
goed is voor het effectiever functioneren van mensen, groepen en
organisaties. Ook het immuniteitssysteem wordt door welbevinden positief
beïnvloed: je wordt minder snel lichamelijk ziek als je je gelukkig voelt.
Veenhoven heeft onderzoek gedaan naar wanneer mensen echt gelukkig
zijn.
1.5.2 de neuropsychologie
, eind van de 20e eeuw krijgt men beschikking over apparatuur waarmee men
rechtsreeks in de hersenen kan zien waar iets gebeurt bij bepaalde prikkels. Men
heeft ontdekt dat bij hersenbeschadigingen andere delen van de hersenen een
functie kunnen overnemen. Plasticiteit van de hersenen: ook op late leeftijd kan
je nog iets aanleren. De hersenen zijn bij jongens op 25 jarige leeftijd volledig
ontwikkeld, bij meisjes is dit een paar jaar eerder. Er blijkt een korte tijd te zitten
tussen het beslismoment (in je hersenen) en het bewust realiseren dat je iets
hebt besloten. Onze hersenen lijken iets eerder beslist te hebben dan wij zelf.
1.5.3 de evolutionaire psychologie
mede door de neuropsychologie krijgt men inzicht in de opbouw van onze
hersenen in de loop van de tijd, over veel langere periode dan eeuwen. De
hersenen van de oertijd zijn in de loop van de tijd aangevuld met nieuwere delen.
Toch kunnen de oudere delen nog steeds delen van ons primitieve gedrag
bepalen, zoals in een gevaarlijke situatie vechten of vluchten.
H2 persoonlijkheid
2.1 persoonlijkheid
Mensen verschillen van elkaar in hun gedrag. Er zijn veel bijvoeglijke
naamwoorden (adjectieven) waarmee wij mensen beschrijven. Ieder mens
gedraagt zich op zijn of haar kenmerkende manier en heeft een eigen combinatie
van eigenschappen. Die kenmerkende manier van gedragen noemen wij iemands
persoonlijkheid. Soms spreekt men van iemands karakter, maar psychologen
spreken over persoonlijkheid. Persoonlijkheid: verzameling duurzame
eigenschappen die iemand kenmerken, de eigenschappen bepalen hoe iemand
denkt, voelt en zich gedraagt.
Gedrag en persoonlijkheid zijn nauw met elkaar verbonden: je persoonlijkheid
komt tot uiting in je gedrag. Uit dat gedrag leiden anderen kenmerken van jouw
persoonlijkheid af.
Om de verschillen in gedrag tussen mensen te kunnen verklaren, hebben
psychologen verschillende theorieën ontwikkeld over gedrag. De persoonlijkheid
wordt bepaald door erfelijke factoren (nature) en door omgevingsfacturen
(nurture). In de wetenschap is hier een discussie over, want het is moeilijk vast
te stellen in welke verhouding erfelijke of omgevingsfactoren gemiddeld invloed
hebben op de persoonlijkheid.
2.2 The Big Five, nu de belangrijkste theorie over persoonlijkheid
Dit is de enige algemeen gebruikte theorie over persoonlijkheid. Deze theorie
kent 5 dimensies waarop een positie tussen 2 uitersten aangeeft hoe het op die
dimensie zit met iemands persoonlijkheid. Wordt veel gebruikt bij sollicitaties.
2.2.1 Totstandkoming van The Big Five
We hebben in onze taal veel woorden waarmee we mensen kunnen
karakteriseren. Dit doen wij met allerlei adjectieven (bijvoeglijke naamwoorden).
Vroeg in de 20e eeuw probeerde men in Duitsland ene theorie over
persoonlijkheid te maken die gebaseerd is op adjectieven, maar daar zijn wel
duizend woorden voor, dus dat lukte in die tijd nog niet het lukte pas toen de
berekeningen met de eerste computers gedaan konden worden, begin jaren 60.
