SAMENVATTING CURSUS SOCIAAL BELEID (TOLEDO)
VERZORGINGSSTAAT - WELVAARTSSTAAT
Een welvaartsstaat is een SAMENLEVINGSVORM van sommige rijke geïndividualiseerde landen waarbij een
x-aantal grondrechten van burgers worden gewaarborgd die bedoelt zijn om de welvaart en zelf-ontplooiing
te bevorderen. En dit binnen een parlementaire democra e EN met behoud van vrije markt-economische
produc ewijze.
==> die SL, geleid en gesteund door de overheid, houdt een uitgebreid stelsel van
voorzieningen in stand die een gevarieerde ‘verzorging' van de burgers tot opdracht
hebben.
==> essen ële bestanddelen :
1/ een hoog welvaartspeil kenmerkend is de hoog-georganiseerde industriële
ontwikkeling met een zeer hoog niveau van materiële
welvaart en levensstandaard
economische groei is een centraal thema en poli eke
norm geworden, kenmerkend is ook het streven naar
een volledige werkgelegenheid
2/ het optreden van de overheid arbeidsverhoudingen, sociale uitkeringen, sociale
met heel veel maatregelen goederen/diensten, werkgelegenheidsbeleid,
inkomensherverdeling door billijke lastenverdeling,
sociale en economische planning
3/ gericht op de e ec eve van minimale deelname aan welvaart en vervullen van
realisa e van we elijk gewaar- ‘basic needs’ op gebied van inkomen, onderwijs, ge-
borgde grondrechten op zondheid, huisves ging en cultuur
sociaal en economisch gebied
De welvaartsstaat is niet gericht op de cura eve bestrijding van armoede of marginaliteit maar op een
preven ef georganiseerde solidariteit tussen alle leden van een SL van wie de rechten/plichten we elijk
omschreven en afdwingbaar zijn.
4/ behoud van een vrije markt
In de welvaartsstaat worden beslissingen over het verscha en en verdelen van welvaart genomen binnen
een drieledig ins tu oneel raamwerk, bestaande uit:
1. vrije ondernemingen in een markteconomisch systeem van produc e : waar goederen en diensten
via vraag en aanbod worden verdeeld.
2. De overheid : die via beleid, belas ngen en uitkeringen ac ef ingrijpt om herverdeling en sociale
bescherming te garanderen.
3. Vrije sociale organisa e of het middenveld : zoals bv vakbonden, werkgeversorganisa es en
ziekenfondsen, die belangen vertegenwoordigen en mee vorm geven aan het sociaal overleg en
sociale uitkeringen en diensten verstrekken
1
titi ti tittff titi ti ti titiff ti ti ti tt
,Bij besluitvorming worden deze drie instan es betrokken in een geïns tu onaliseerd netwerk van overleg,-
advies- en beheersinstellingen.
==> het sociaal beleid is dus niet STAATS : de overheid hee dit beleid niet zelf volledig in handen.
De drie genoemde instan es treden ins tu oneel op en houden elkaar in evenwicht
= DEMOCRATISCH CORPORATISME
Een parlementaire democra e
= is een bestuursvorm waarin het volk via verkiezingen vertegenwoordigers kiest die in het parlement
zetelen. Het parlement maakt de we en en controleert de regering, die verantwoording moet a eggen aan
het parlement.
= De macht ligt dus bij het volk, via zijn verkozen vertegenwoordigers.
= vormt het sluitstuk van vrijheid in een welvaartstaat in drie opzichten :
A/ de voorkeuren van de bevolking
de parlementsleden of vertegenwoordigers van het volk, worden verkozen a.d.v. algemeen stemrecht bij
vrije verkiezingen
B/ de verkozen volksvertegenwoordigers (zoals parlementsleden) hebben de taak om de democra sche
vrijheid en werking van erkende sociale organisa es (zoals vakbonden, mutualiteiten) en andere
drukkingsgroepen (zoals milieuorganisa es, werkgeversfedera es) te beschermen. Ze waken erover dat
deze groepen vrij kunnen deelnemen aan het maatschappelijk debat en invloed kunnen uitoefenen op het
beleid, binnen de grenzen van de wet.
C/ de uitvoerende macht kan niet eigenhandig optreden
men moet democra sch opgestelde we en respecteren en staat onder poli eke controle van de
volksvertegenwoordigingen
Ideologisch gezien steunt de welvaartsstaat niet op één duidelijke poli eke loso e.
Ze is het resultaat van een lange evolu e waarin de drie grote tradi onele stromingen in West-Europa —
liberalisme, socialisme en christendemocra e— elk hun eigen ideeën en waarden hebben ingebracht. Zo
combineert de welvaartsstaat elementen zoals individuele vrijheid, solidariteit en sociale rechtvaardigheid.
Om het maatschappelijk systeem waarin we leven te omschrijven, gebruiken we nog andere
termen :
- gemengde economie vrije markteconomie, ruime overheidsinterven e en een
economisch produc eve overheidssector bestaan naast
elkaar
- sociale markteconomie economisch systeem dat vrije marktwerking combineert met
sociale bescherming. De overheid grijpt in om eerlijke
concurren e te garanderen en sociale ongelijkheid te
beperken, bijvoorbeeld via sociale zekerheid, arbeidsrechten
en herverdeling.
2
ti ti ti tt tittti titi titititi ti ftti ti titi ti fiti fi ti fl ti
, - toebedelingseconomie een deel van het inkomen wordt verworven op basis van de
produc eve inbreng, terwijl een ander deel wordt verworven
op basis van sociaal erkende behoe en, los van persoonlijke
produc eve inspanningen
- pos ndustriële SL SL waarin echnologie en organisa e een centrale rol
spelen bij de produc e en aldus ook bij de crea e van de
welvaart in diezelfde SL
- consump emaatschappij onderstreept de centrale rol van het verbruik/consump e bij
het verwezenlijken van doelstellingen zoals tewerkstelling en
economische groei
- overvloedmaatschappij wijst op de hoge produc emogelijkheden van onze SL die de
schaarste aan levensnoodzakelijke goederen als sociaal
probleem hebben doen verdwijnen
De voorzieningen die door de verzorgingsstaat in stand worden gehouden zijn op te delen in :
1/ nanciële tegemoetkomingen
2/ diensten die de staat op directe wijze gra s/tegen sterk gesubsidieerde prijs een dienst ter beschikking
stelt
=> Bij die transfers van ‘goederen' kunnen twee ra onaliteiten onderscheiden worden :
Minimum principe een bepaald resultaat behalen met zo weinig mogelijk inzet van
middelen. Er vanuit gaan dat mensen, idealiter, ona ankelijk,
gezond en goed aangepast zijn. Men probeert hier het aantal
rechthebbenden zo laag mogelijk te houden en deze net genoeg
geven om hen in leven te houden.
bv lee oon
Bijvoorbeeld in het sociaal beleid: de overheid wil armoede verminderen en doet dit met een beperkt
budget. Ze kiest dan voor gerichte maatregelen, zoals een verhoogde tegemoetkoming enkel voor de
laagste inkomens, zodat het beschikbare geld maximaal e ect hee .
Op mum principe Er vanuit gaan dat bepaalde diensten waaraan iedereen behoe e
hee , te duur zijn en dat overheidsini a even beter dan vrije
markteconomieën in staat zijn om meer en kwalita ef betere
diensten uit te bouwen.
bv wegen, ets- en voetpaden
Van Doom meent dat ‘de verzorgingsstaat’ meer is dan een staatsvorm, het is een speci eke
maatschappijvorm.
3
fiti ti ti ft fl fiti ti ti ff ti ti ft ti titi ft tifh ti ftti fi
, Wat is welzijn?
Het begrip welzijn is een variabele, al jd onaf en sterk a ankelijk van de eigen interpreta e en tot op
zekere hoogte persoonlijk en cultureel gebonden… Er is dus geen absoluut welzijn.
Welzijn verwijst naar de algemene kwaliteit van leven van mensen, zowel op lichamelijk, geestelijk als
sociaal vlak. Het gaat niet alleen om materiële welvaart (zoals inkomen of bezit), maar ook om factoren
zoals:
• Gezondheid
• Onderwijs
• Werk en inkomen
• Woonomstandigheden
• Sociale rela es
• Zingeving en veiligheid
Welzijn en cultuur
Cultuur is de vormgeving die van de overheid gee aan leven en wereld. De gehele bestaanssfeer maar die
is dynamisch van aard.
Cultuur is een referen ekader dat minstens 3 zaken insluit nl
- gemeenschappelijke kijk op de wereld en het leven
- gemeenschappelijke normen
- gemeenschappelijke ac epatronen
Is cultuur wel of niet welzijnsgericht of bevorderend?
Cultuur ontstaat vanuit mensen en is vanuit hun bedoelingen doortrokken, zeker wanneer deze op
beleidsma ge wijze vorm krijgt ==> veel rich ngen waaruit men kan kiezen en keuzes geleidt door mo va e
hebben een individueel/collec ef welzijn voor ogen.
Echter, cultuur is niet al jd welzijnsbevorderend <=> contradic e met vorige stelling
Vaak zijn er dominerende groepen die grote invloed uitoefenen op de algemeen gemeenschappelijke
bestaanwijze die het algemeen welzijn naar zich toetrekken.. dit vormt een welzijnsbedreiging voor andere
groepen.
Kwant stelt dat het beleid kan bijsturen maar dat niet doet in de strikte betekenis ervan door :
Incrementalisme : incrementeel beleid is een beleid dat via kleine stapjes werkt, prutst in de marge,
aan symptoombestrijding doet i.p.v. structurele oplossingen zoekt
Pada ankelijkheid (zie verder)
Een gemeenschappelijke ideologische basis voor onze welvaartsstaat ontbreekt = veel andere visies
veroorzaakt een onstabiel fundament
4
fh titi ti ti ti ti ti ft fh ti ti ti ti
VERZORGINGSSTAAT - WELVAARTSSTAAT
Een welvaartsstaat is een SAMENLEVINGSVORM van sommige rijke geïndividualiseerde landen waarbij een
x-aantal grondrechten van burgers worden gewaarborgd die bedoelt zijn om de welvaart en zelf-ontplooiing
te bevorderen. En dit binnen een parlementaire democra e EN met behoud van vrije markt-economische
produc ewijze.
==> die SL, geleid en gesteund door de overheid, houdt een uitgebreid stelsel van
voorzieningen in stand die een gevarieerde ‘verzorging' van de burgers tot opdracht
hebben.
==> essen ële bestanddelen :
1/ een hoog welvaartspeil kenmerkend is de hoog-georganiseerde industriële
ontwikkeling met een zeer hoog niveau van materiële
welvaart en levensstandaard
economische groei is een centraal thema en poli eke
norm geworden, kenmerkend is ook het streven naar
een volledige werkgelegenheid
2/ het optreden van de overheid arbeidsverhoudingen, sociale uitkeringen, sociale
met heel veel maatregelen goederen/diensten, werkgelegenheidsbeleid,
inkomensherverdeling door billijke lastenverdeling,
sociale en economische planning
3/ gericht op de e ec eve van minimale deelname aan welvaart en vervullen van
realisa e van we elijk gewaar- ‘basic needs’ op gebied van inkomen, onderwijs, ge-
borgde grondrechten op zondheid, huisves ging en cultuur
sociaal en economisch gebied
De welvaartsstaat is niet gericht op de cura eve bestrijding van armoede of marginaliteit maar op een
preven ef georganiseerde solidariteit tussen alle leden van een SL van wie de rechten/plichten we elijk
omschreven en afdwingbaar zijn.
4/ behoud van een vrije markt
In de welvaartsstaat worden beslissingen over het verscha en en verdelen van welvaart genomen binnen
een drieledig ins tu oneel raamwerk, bestaande uit:
1. vrije ondernemingen in een markteconomisch systeem van produc e : waar goederen en diensten
via vraag en aanbod worden verdeeld.
2. De overheid : die via beleid, belas ngen en uitkeringen ac ef ingrijpt om herverdeling en sociale
bescherming te garanderen.
3. Vrije sociale organisa e of het middenveld : zoals bv vakbonden, werkgeversorganisa es en
ziekenfondsen, die belangen vertegenwoordigen en mee vorm geven aan het sociaal overleg en
sociale uitkeringen en diensten verstrekken
1
titi ti tittff titi ti ti titiff ti ti ti tt
,Bij besluitvorming worden deze drie instan es betrokken in een geïns tu onaliseerd netwerk van overleg,-
advies- en beheersinstellingen.
==> het sociaal beleid is dus niet STAATS : de overheid hee dit beleid niet zelf volledig in handen.
De drie genoemde instan es treden ins tu oneel op en houden elkaar in evenwicht
= DEMOCRATISCH CORPORATISME
Een parlementaire democra e
= is een bestuursvorm waarin het volk via verkiezingen vertegenwoordigers kiest die in het parlement
zetelen. Het parlement maakt de we en en controleert de regering, die verantwoording moet a eggen aan
het parlement.
= De macht ligt dus bij het volk, via zijn verkozen vertegenwoordigers.
= vormt het sluitstuk van vrijheid in een welvaartstaat in drie opzichten :
A/ de voorkeuren van de bevolking
de parlementsleden of vertegenwoordigers van het volk, worden verkozen a.d.v. algemeen stemrecht bij
vrije verkiezingen
B/ de verkozen volksvertegenwoordigers (zoals parlementsleden) hebben de taak om de democra sche
vrijheid en werking van erkende sociale organisa es (zoals vakbonden, mutualiteiten) en andere
drukkingsgroepen (zoals milieuorganisa es, werkgeversfedera es) te beschermen. Ze waken erover dat
deze groepen vrij kunnen deelnemen aan het maatschappelijk debat en invloed kunnen uitoefenen op het
beleid, binnen de grenzen van de wet.
C/ de uitvoerende macht kan niet eigenhandig optreden
men moet democra sch opgestelde we en respecteren en staat onder poli eke controle van de
volksvertegenwoordigingen
Ideologisch gezien steunt de welvaartsstaat niet op één duidelijke poli eke loso e.
Ze is het resultaat van een lange evolu e waarin de drie grote tradi onele stromingen in West-Europa —
liberalisme, socialisme en christendemocra e— elk hun eigen ideeën en waarden hebben ingebracht. Zo
combineert de welvaartsstaat elementen zoals individuele vrijheid, solidariteit en sociale rechtvaardigheid.
Om het maatschappelijk systeem waarin we leven te omschrijven, gebruiken we nog andere
termen :
- gemengde economie vrije markteconomie, ruime overheidsinterven e en een
economisch produc eve overheidssector bestaan naast
elkaar
- sociale markteconomie economisch systeem dat vrije marktwerking combineert met
sociale bescherming. De overheid grijpt in om eerlijke
concurren e te garanderen en sociale ongelijkheid te
beperken, bijvoorbeeld via sociale zekerheid, arbeidsrechten
en herverdeling.
2
ti ti ti tt tittti titi titititi ti ftti ti titi ti fiti fi ti fl ti
, - toebedelingseconomie een deel van het inkomen wordt verworven op basis van de
produc eve inbreng, terwijl een ander deel wordt verworven
op basis van sociaal erkende behoe en, los van persoonlijke
produc eve inspanningen
- pos ndustriële SL SL waarin echnologie en organisa e een centrale rol
spelen bij de produc e en aldus ook bij de crea e van de
welvaart in diezelfde SL
- consump emaatschappij onderstreept de centrale rol van het verbruik/consump e bij
het verwezenlijken van doelstellingen zoals tewerkstelling en
economische groei
- overvloedmaatschappij wijst op de hoge produc emogelijkheden van onze SL die de
schaarste aan levensnoodzakelijke goederen als sociaal
probleem hebben doen verdwijnen
De voorzieningen die door de verzorgingsstaat in stand worden gehouden zijn op te delen in :
1/ nanciële tegemoetkomingen
2/ diensten die de staat op directe wijze gra s/tegen sterk gesubsidieerde prijs een dienst ter beschikking
stelt
=> Bij die transfers van ‘goederen' kunnen twee ra onaliteiten onderscheiden worden :
Minimum principe een bepaald resultaat behalen met zo weinig mogelijk inzet van
middelen. Er vanuit gaan dat mensen, idealiter, ona ankelijk,
gezond en goed aangepast zijn. Men probeert hier het aantal
rechthebbenden zo laag mogelijk te houden en deze net genoeg
geven om hen in leven te houden.
bv lee oon
Bijvoorbeeld in het sociaal beleid: de overheid wil armoede verminderen en doet dit met een beperkt
budget. Ze kiest dan voor gerichte maatregelen, zoals een verhoogde tegemoetkoming enkel voor de
laagste inkomens, zodat het beschikbare geld maximaal e ect hee .
Op mum principe Er vanuit gaan dat bepaalde diensten waaraan iedereen behoe e
hee , te duur zijn en dat overheidsini a even beter dan vrije
markteconomieën in staat zijn om meer en kwalita ef betere
diensten uit te bouwen.
bv wegen, ets- en voetpaden
Van Doom meent dat ‘de verzorgingsstaat’ meer is dan een staatsvorm, het is een speci eke
maatschappijvorm.
3
fiti ti ti ft fl fiti ti ti ff ti ti ft ti titi ft tifh ti ftti fi
, Wat is welzijn?
Het begrip welzijn is een variabele, al jd onaf en sterk a ankelijk van de eigen interpreta e en tot op
zekere hoogte persoonlijk en cultureel gebonden… Er is dus geen absoluut welzijn.
Welzijn verwijst naar de algemene kwaliteit van leven van mensen, zowel op lichamelijk, geestelijk als
sociaal vlak. Het gaat niet alleen om materiële welvaart (zoals inkomen of bezit), maar ook om factoren
zoals:
• Gezondheid
• Onderwijs
• Werk en inkomen
• Woonomstandigheden
• Sociale rela es
• Zingeving en veiligheid
Welzijn en cultuur
Cultuur is de vormgeving die van de overheid gee aan leven en wereld. De gehele bestaanssfeer maar die
is dynamisch van aard.
Cultuur is een referen ekader dat minstens 3 zaken insluit nl
- gemeenschappelijke kijk op de wereld en het leven
- gemeenschappelijke normen
- gemeenschappelijke ac epatronen
Is cultuur wel of niet welzijnsgericht of bevorderend?
Cultuur ontstaat vanuit mensen en is vanuit hun bedoelingen doortrokken, zeker wanneer deze op
beleidsma ge wijze vorm krijgt ==> veel rich ngen waaruit men kan kiezen en keuzes geleidt door mo va e
hebben een individueel/collec ef welzijn voor ogen.
Echter, cultuur is niet al jd welzijnsbevorderend <=> contradic e met vorige stelling
Vaak zijn er dominerende groepen die grote invloed uitoefenen op de algemeen gemeenschappelijke
bestaanwijze die het algemeen welzijn naar zich toetrekken.. dit vormt een welzijnsbedreiging voor andere
groepen.
Kwant stelt dat het beleid kan bijsturen maar dat niet doet in de strikte betekenis ervan door :
Incrementalisme : incrementeel beleid is een beleid dat via kleine stapjes werkt, prutst in de marge,
aan symptoombestrijding doet i.p.v. structurele oplossingen zoekt
Pada ankelijkheid (zie verder)
Een gemeenschappelijke ideologische basis voor onze welvaartsstaat ontbreekt = veel andere visies
veroorzaakt een onstabiel fundament
4
fh titi ti ti ti ti ti ft fh ti ti ti ti
