Burgerlijk- en bestuursprocesrecht
Week 1 Alternatieve geschiloplossing
Alternative Dispute Resolution ADR;
Alle methoden van geschiloplossingen buiten de rechtszaal. Het biedt partijen meer controle
over de uitkomst van het geschil en kan vaak op een snellere en efficiëntere manier tot een
oplossing leiden (verminderd ook de werkdruk van de rechterlijke macht).
- Arbitrage
- Bindend advies
- Mediation
Arbitrage;
Het beslissen van vermogensrechtelijke geschillen door particulieren, die hun bevoegdheid
tot beslechting niet aan een wet ontlenen, maar aan de overeenkomst van partijen. De
arbiter fungeert als een neutrale derde partij en een beslissing neemt na het luisteren naar
beide kanten (beslissing is bindend en definitief → ook tegenover de overheidsrechter art.
1059 Rv).
- Institutionele arbitrage; vaste arbitrale colleges ingesteld (raad van arbitrage voor de
bouw, het KNVB-college enz).
- Voordelen: beslissing aan mensen met deskundigheid, goedkoper, efficiënter, geen
verplichte procesvertegenwoordiging, geen eis van openbaarheid, tenuitvoerlegging
buitenland uitgebreider, proceskosten te verdelen over partijen.
- Nadelen: kan lang duren, kunnen zich na arbitrage alsnog problemen voordoen die
naar overheidsrechter moeten, honorarium arbiter hoger dan griffierecht
overheidsrechter, vaak alsnog advocaat ingesteld, bij rechter meer wettelijke
waarborgen voor onpartijdigheid.
Boek 4 Rv arbitrage;
Art. 1020 Rv enkele voorschriften over de toelaatbaarheid van arbitrage →
- Arbitrage moet berusten op instemming van partijen (art. 1020 lid 1 Rv): arbitrage
kan slechts op een overeenkomst berusten (uit een rechtsbetrekking ontstaan, dan
wel zou kunnen bestaan).
- Slechts geschillen over rechten, waarover men de vrije beschikking heeft, kan men
aan de beslissing van een arbiters onderwerpen (art. 1020 lid 3 Rv): vooral om zaken
die van openbare orde zijn omdat zij werking jegens eenieder hebben (familiezaken).
- Sommige beslissingen kunnen aan arbiters worden opgedragen zonder dat sprake is
van een geschil (art. 1020 lid 4 Rv): partijen kunnen ook zaken buiten geschil aan
arbitrage onderwerpen. Betreft a) de enkele vaststelling van de hoedanigheid of
toestand van zaken, b) de enkele bepaling van de hoogte van een schadevergoeding
of verschuldigde geldsom en c) de aanvulling / wijziging art. 1020 lid 1 Rv bedoelde
rechtsbetrekking.
Bindend advies;
Species van de vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 lid 2 BW). Partijen dragen hierbij een
bepaalde beslissing op aan een buiten de partijen staande derde.
- Zuiver bindend advies: wanneer er niet zozeer sprake is van geschilbeslechting. Juist
ter voorkoming van geschil afspreken over hun overeenkomst.
, - Onzuiver bindend advies: dient ter oplossing van een reeds gerezen
vermogensrechtelijk geschil.
Doel van bindend advies;
Bestaan (voordeel boven arbitrage) geen wettelijke voorschriften voor het procederen. Komt
van pas voor de niet-juridisch geschoolde (consumentenzaken of huurgeschillen).
Wettelijke regeling bindend advies;
Een overeenkomst tot onderwerping van een geschil aan bindend advies = een
vaststellingsovereenkomst ex. art. 7:900 BW (lid 2). Is echter niet meer dan een akte waarin
een overeenkomst is vastgelegd. Bindend advies levert dwingend bewijs op van het bestaan
van een vordering tussen partijen ex. art. 157 lid 2 Rv (heeft geen executoriale kracht, want
het is niet vastgelegd in een authentieke akte, art. 430 lid 1 Rv). Bij bindend advies heb je
dus toch nog een overheidsrechter nodig om een executoriale titel te krijgen.
Mediation;
Interventie door een derde (mediator) om twee of meer partijen die een geschil of ander
probleem hebben met elkaar in gesprek te brengen en gezamenlijk tot een oplossing te
komen → overeenkomst bereiken die tegemoetkomt aan de belangen van beide partijen en
de strijdige belangen op redelijke wijze weet te verenigen (partijen houden controle over de
uitkomst).
- Wordt vaak gebruikt wanneer er een geschil is en ze een oplossing willen vinden
zonder rechtszaak (familie conflicten, arbeidsconflicten of geschillen tussen buren).
- Mediator sluit een mediation overeenkomst tussen beide partijen en tussen de
partijen en de mediator (mediator = opdrachtnemer ex. art. 7:400 BW).
- Art. 7:401 BW geeft aan dat de opdrachtnemer zich moet houden aan de zorgplicht
(art. 7:403 BW stelt afleggen van rekening en verantwoording). Hiernaast ook een
inspanningsverplichting, moet zich maximaal inzetten voor een goed einde proces.
Kifid;
Het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) is een bijzondere vorm van
geschilbeslechting. Loket waar dienstafnemers (consument) terecht kan naar aanleiding van
een onenigheid met een financiële dienstverlener. Het is een onafhankelijke
geschilleninstantie. Kifid spreekt recht op basis van bindend advies (staat beroep open bij
Commissie van Beroep van Kifid).
Stappen kifid:
1. Voorfase → Eerst moet de interne klachtprocedure van de financiële dienstverlener
doorlopen zijn. Indien de uitkomst onbevredigend is, kan de kifid als
beroepsmogelijkheid worden gezien.
2. Klacht indienen → Niet alle klachten worden in behandeling genomen (besluit Kifid
binnen een week). Een klacht moet zijn ingediend binnen:
- Een jaar na het melden van de klacht aan uw dienstverlener of
- Drie maanden nadat de dienstverlener uw klacht af heeft gewezen.
3. Behandeling →
- Optie 1: Bemiddelen via de secretaris (zaakbehandelaar), tot een oplossing
samenkomen, vaak in excuses of geld enz.
, - Optie 2: Geschillencommissie, bemiddeling: informatie wordt uitgewonnen
door de commissie en er worden gesprekken gevoerd (hoorzitting).
- Optie 3: Geschillencommissie, uitspraak: indien partijen ook bij de
geschillencommissie niet tot een oplossing komen, zal de
geschillencommissie een uitspraak doen (bindend advies).
4. Beroep →
- Optie 1: beroep bij de Commissie van Beroep van Kifid, kan alleen als
voldaan is aan:
● Uitspraak gedaan in de vorm van bindend advies
● Financiële belang hoger dan 25.000
● Consumentbijdrage aan behandeling van 500 euro gedaan
● Beroep ingesteld in 6 weken na de uitspraak geschillencommissie
- Optie 2: gang naar de rechter, consument kan laten toetsen of het bindend
bindend advies op de juiste manier tot stand is gekomen en voldoende is
onderbouwd (kan ook bij niet bindend advies van Kifid).
Belangrijk in het bestuursprocesrecht:
- Equality of arms: overheid heeft in beginsel veel meer middelen en mensen ter
beschikking heeft in een juridische strijd en burgers dus ten nadeel zijn.
- Belang van de overheid is een openbaar belang, geen particulier belang.
- Keukentafelgesprekken: de aanvraagfase. Het bestuursorgaan moet zich dienstbaar
opstellen en met de burger meedenken.
- Informele aanpak: indien in de bezwaarfase al een beslissing is genomen waar de
burger het niet mee eens is. Het bestuursorgaan staat dan 1-0 achter want de burger
voelt zich benadeeld, gaat hier erom om alsnog tot een oplossing te komen.
- NZB: Nieuwe Zaaksbehandeling, initiatief in het bestuursrecht waarmee rechters in
de beroepsfase, zoveel mogelijk gehoor geven aan de belangen die spelen. Het
moet gaan om 1) maatwerk, 2) binnen een redelijke termijn, dus snelheid en 3)
zoveel mogelijk finaliteit zijn.
- Professionele standaarden: aangestipt dat van belang is dat de rechter de regie
houdt en zich actief opstelt. Rechter is leidend om partijen dichter samen te brengen
(in het burgerlijk recht heeft hij een passieve houding).
- Procedurele rechtvaardigheid: dat burgers een rechtsgang als rechtvaardig ervaren.
- Alternatieve vorm van geschilbeslechting tussen burgers en (quasi-publieke partijen)
= klachtprocedure bij de nationale ombudsman en in/externe klachtbehandeling.
R. de Bock: verplichte mediation artikel:
● De bron is een interview met Ruth H. de Bock over haar advies aan de Hoge Raad
betreffende mediationclausules.
● Zij adviseerde dat een afspraak om eerst mediation te proberen juridisch bindend
zou moeten zijn.
● De Hoge Raad nam dit advies over, zij het iets afgezwakt: mediationclausules
kúnnen juridisch afdwingbaar zijn, afhankelijk van de uitleg.
● De procedure hoeft echter niet te worden aangehouden als er spoed is of als het
'zinloos is mediation te beproeven'.
● De Bock stelde het eerdere "dogma" ter discussie dat mediationclausules niet
bindend zouden zijn, wat volgens haar gebaseerd was op een misinterpretatie van
een uitspraak van de Hoge Raad uit 2006.
, ● Zij betoogt dat de gedachte dat mediation geen zin heeft als één partij niet wil, onjuist
is. Ze vindt dat het vrijwillige karakter van mediation te veel wordt benadrukt en dat
dit geen zinvol vertrekpunt is.
● De Bock benadrukt het belang van het waarborgen van de kwaliteit van mediators.
● Ze uit teleurstelling over het gebruik van de term 'zinloos' door de Hoge Raad, omdat
dit geen juridisch begrip is en de gedachte voedt die zij juist wilde wegnemen. Ze had
liever een formulering gezien als "omdat in redelijkheid niet van een partij gevraagd
kan worden om mee te werken aan mediation".
● Mediation en andere alternatieve methoden voor conflictoplossing zijn in opkomst,
terwijl het aantal zaken bij de overheidsrechter daalt. De Bock benadrukt echter ook
het belang van de overheidsrechtspraak en citeert kritische geluiden over mediation.
Werkgroepopdrachten week 1
Het proces bij Kifid, dat als voorbeeld kan dienen voor hoe dergelijke instanties te werk
kunnen gaan, omvat de volgende stappen:
● Voorfase: De interne klachtprocedure van de financiële dienstverlener moet eerst
doorlopen zijn.
● Klacht indienen: De klacht moet binnen bepaalde termijnen worden ingediend.
● Behandeling:
○ Dit kan beginnen met bemiddeling via de secretaris (zaakbehandelaar) om
tot een oplossing te komen.
○ Indien bemiddeling niet lukt, kan de zaak worden behandeld door de
Geschillencommissie. Informatie wordt ingewonnen en er kunnen
gesprekken (een hoorzitting) worden gevoerd.
○ Als partijen ook hier niet tot een oplossing komen, doet de
Geschillencommissie een uitspraak in de vorm van bindend advies.
● Beroep: Tegen de uitspraak van de Geschillencommissie kan beroep worden
ingesteld bij de Commissie van Beroep van Kifid onder bepaalde voorwaarden (o.a.
financieel belang > € 25.000, bijdrage van € 500, binnen 6 weken). Ook kan de
consument naar de overheidsrechter stappen om te laten toetsen of het bindend
advies op de juiste manier tot stand is gekomen en voldoende onderbouwd is.
Bindend advies in het algemeen:
- Het berust op een overeenkomst tussen partijen (een vaststellingsovereenkomst).
- Het bindend advies zelf heeft geen executoriale kracht. Om naleving via de
overheid af te dwingen, heb je alsnog een overheidsrechter nodig om een
executoriale titel te krijgen. Het advies levert wel dwingend bewijs op van het bestaan
van een vordering.
Opdracht 1a. Wat is de Geschillencommissie Thuiswinkel en hoe werkt deze?
Stap-voor-stap aanpak:
1. Zoek op www.sgc.nl → Geschillencommissie Thuiswinkel.
2. Check wat deze commissie doet:
○ Behandelt geschillen tussen consumenten en aangesloten webwinkels.
○ Onafhankelijk oordeel, bindend als beide partijen akkoord gaan.
Week 1 Alternatieve geschiloplossing
Alternative Dispute Resolution ADR;
Alle methoden van geschiloplossingen buiten de rechtszaal. Het biedt partijen meer controle
over de uitkomst van het geschil en kan vaak op een snellere en efficiëntere manier tot een
oplossing leiden (verminderd ook de werkdruk van de rechterlijke macht).
- Arbitrage
- Bindend advies
- Mediation
Arbitrage;
Het beslissen van vermogensrechtelijke geschillen door particulieren, die hun bevoegdheid
tot beslechting niet aan een wet ontlenen, maar aan de overeenkomst van partijen. De
arbiter fungeert als een neutrale derde partij en een beslissing neemt na het luisteren naar
beide kanten (beslissing is bindend en definitief → ook tegenover de overheidsrechter art.
1059 Rv).
- Institutionele arbitrage; vaste arbitrale colleges ingesteld (raad van arbitrage voor de
bouw, het KNVB-college enz).
- Voordelen: beslissing aan mensen met deskundigheid, goedkoper, efficiënter, geen
verplichte procesvertegenwoordiging, geen eis van openbaarheid, tenuitvoerlegging
buitenland uitgebreider, proceskosten te verdelen over partijen.
- Nadelen: kan lang duren, kunnen zich na arbitrage alsnog problemen voordoen die
naar overheidsrechter moeten, honorarium arbiter hoger dan griffierecht
overheidsrechter, vaak alsnog advocaat ingesteld, bij rechter meer wettelijke
waarborgen voor onpartijdigheid.
Boek 4 Rv arbitrage;
Art. 1020 Rv enkele voorschriften over de toelaatbaarheid van arbitrage →
- Arbitrage moet berusten op instemming van partijen (art. 1020 lid 1 Rv): arbitrage
kan slechts op een overeenkomst berusten (uit een rechtsbetrekking ontstaan, dan
wel zou kunnen bestaan).
- Slechts geschillen over rechten, waarover men de vrije beschikking heeft, kan men
aan de beslissing van een arbiters onderwerpen (art. 1020 lid 3 Rv): vooral om zaken
die van openbare orde zijn omdat zij werking jegens eenieder hebben (familiezaken).
- Sommige beslissingen kunnen aan arbiters worden opgedragen zonder dat sprake is
van een geschil (art. 1020 lid 4 Rv): partijen kunnen ook zaken buiten geschil aan
arbitrage onderwerpen. Betreft a) de enkele vaststelling van de hoedanigheid of
toestand van zaken, b) de enkele bepaling van de hoogte van een schadevergoeding
of verschuldigde geldsom en c) de aanvulling / wijziging art. 1020 lid 1 Rv bedoelde
rechtsbetrekking.
Bindend advies;
Species van de vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 lid 2 BW). Partijen dragen hierbij een
bepaalde beslissing op aan een buiten de partijen staande derde.
- Zuiver bindend advies: wanneer er niet zozeer sprake is van geschilbeslechting. Juist
ter voorkoming van geschil afspreken over hun overeenkomst.
, - Onzuiver bindend advies: dient ter oplossing van een reeds gerezen
vermogensrechtelijk geschil.
Doel van bindend advies;
Bestaan (voordeel boven arbitrage) geen wettelijke voorschriften voor het procederen. Komt
van pas voor de niet-juridisch geschoolde (consumentenzaken of huurgeschillen).
Wettelijke regeling bindend advies;
Een overeenkomst tot onderwerping van een geschil aan bindend advies = een
vaststellingsovereenkomst ex. art. 7:900 BW (lid 2). Is echter niet meer dan een akte waarin
een overeenkomst is vastgelegd. Bindend advies levert dwingend bewijs op van het bestaan
van een vordering tussen partijen ex. art. 157 lid 2 Rv (heeft geen executoriale kracht, want
het is niet vastgelegd in een authentieke akte, art. 430 lid 1 Rv). Bij bindend advies heb je
dus toch nog een overheidsrechter nodig om een executoriale titel te krijgen.
Mediation;
Interventie door een derde (mediator) om twee of meer partijen die een geschil of ander
probleem hebben met elkaar in gesprek te brengen en gezamenlijk tot een oplossing te
komen → overeenkomst bereiken die tegemoetkomt aan de belangen van beide partijen en
de strijdige belangen op redelijke wijze weet te verenigen (partijen houden controle over de
uitkomst).
- Wordt vaak gebruikt wanneer er een geschil is en ze een oplossing willen vinden
zonder rechtszaak (familie conflicten, arbeidsconflicten of geschillen tussen buren).
- Mediator sluit een mediation overeenkomst tussen beide partijen en tussen de
partijen en de mediator (mediator = opdrachtnemer ex. art. 7:400 BW).
- Art. 7:401 BW geeft aan dat de opdrachtnemer zich moet houden aan de zorgplicht
(art. 7:403 BW stelt afleggen van rekening en verantwoording). Hiernaast ook een
inspanningsverplichting, moet zich maximaal inzetten voor een goed einde proces.
Kifid;
Het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) is een bijzondere vorm van
geschilbeslechting. Loket waar dienstafnemers (consument) terecht kan naar aanleiding van
een onenigheid met een financiële dienstverlener. Het is een onafhankelijke
geschilleninstantie. Kifid spreekt recht op basis van bindend advies (staat beroep open bij
Commissie van Beroep van Kifid).
Stappen kifid:
1. Voorfase → Eerst moet de interne klachtprocedure van de financiële dienstverlener
doorlopen zijn. Indien de uitkomst onbevredigend is, kan de kifid als
beroepsmogelijkheid worden gezien.
2. Klacht indienen → Niet alle klachten worden in behandeling genomen (besluit Kifid
binnen een week). Een klacht moet zijn ingediend binnen:
- Een jaar na het melden van de klacht aan uw dienstverlener of
- Drie maanden nadat de dienstverlener uw klacht af heeft gewezen.
3. Behandeling →
- Optie 1: Bemiddelen via de secretaris (zaakbehandelaar), tot een oplossing
samenkomen, vaak in excuses of geld enz.
, - Optie 2: Geschillencommissie, bemiddeling: informatie wordt uitgewonnen
door de commissie en er worden gesprekken gevoerd (hoorzitting).
- Optie 3: Geschillencommissie, uitspraak: indien partijen ook bij de
geschillencommissie niet tot een oplossing komen, zal de
geschillencommissie een uitspraak doen (bindend advies).
4. Beroep →
- Optie 1: beroep bij de Commissie van Beroep van Kifid, kan alleen als
voldaan is aan:
● Uitspraak gedaan in de vorm van bindend advies
● Financiële belang hoger dan 25.000
● Consumentbijdrage aan behandeling van 500 euro gedaan
● Beroep ingesteld in 6 weken na de uitspraak geschillencommissie
- Optie 2: gang naar de rechter, consument kan laten toetsen of het bindend
bindend advies op de juiste manier tot stand is gekomen en voldoende is
onderbouwd (kan ook bij niet bindend advies van Kifid).
Belangrijk in het bestuursprocesrecht:
- Equality of arms: overheid heeft in beginsel veel meer middelen en mensen ter
beschikking heeft in een juridische strijd en burgers dus ten nadeel zijn.
- Belang van de overheid is een openbaar belang, geen particulier belang.
- Keukentafelgesprekken: de aanvraagfase. Het bestuursorgaan moet zich dienstbaar
opstellen en met de burger meedenken.
- Informele aanpak: indien in de bezwaarfase al een beslissing is genomen waar de
burger het niet mee eens is. Het bestuursorgaan staat dan 1-0 achter want de burger
voelt zich benadeeld, gaat hier erom om alsnog tot een oplossing te komen.
- NZB: Nieuwe Zaaksbehandeling, initiatief in het bestuursrecht waarmee rechters in
de beroepsfase, zoveel mogelijk gehoor geven aan de belangen die spelen. Het
moet gaan om 1) maatwerk, 2) binnen een redelijke termijn, dus snelheid en 3)
zoveel mogelijk finaliteit zijn.
- Professionele standaarden: aangestipt dat van belang is dat de rechter de regie
houdt en zich actief opstelt. Rechter is leidend om partijen dichter samen te brengen
(in het burgerlijk recht heeft hij een passieve houding).
- Procedurele rechtvaardigheid: dat burgers een rechtsgang als rechtvaardig ervaren.
- Alternatieve vorm van geschilbeslechting tussen burgers en (quasi-publieke partijen)
= klachtprocedure bij de nationale ombudsman en in/externe klachtbehandeling.
R. de Bock: verplichte mediation artikel:
● De bron is een interview met Ruth H. de Bock over haar advies aan de Hoge Raad
betreffende mediationclausules.
● Zij adviseerde dat een afspraak om eerst mediation te proberen juridisch bindend
zou moeten zijn.
● De Hoge Raad nam dit advies over, zij het iets afgezwakt: mediationclausules
kúnnen juridisch afdwingbaar zijn, afhankelijk van de uitleg.
● De procedure hoeft echter niet te worden aangehouden als er spoed is of als het
'zinloos is mediation te beproeven'.
● De Bock stelde het eerdere "dogma" ter discussie dat mediationclausules niet
bindend zouden zijn, wat volgens haar gebaseerd was op een misinterpretatie van
een uitspraak van de Hoge Raad uit 2006.
, ● Zij betoogt dat de gedachte dat mediation geen zin heeft als één partij niet wil, onjuist
is. Ze vindt dat het vrijwillige karakter van mediation te veel wordt benadrukt en dat
dit geen zinvol vertrekpunt is.
● De Bock benadrukt het belang van het waarborgen van de kwaliteit van mediators.
● Ze uit teleurstelling over het gebruik van de term 'zinloos' door de Hoge Raad, omdat
dit geen juridisch begrip is en de gedachte voedt die zij juist wilde wegnemen. Ze had
liever een formulering gezien als "omdat in redelijkheid niet van een partij gevraagd
kan worden om mee te werken aan mediation".
● Mediation en andere alternatieve methoden voor conflictoplossing zijn in opkomst,
terwijl het aantal zaken bij de overheidsrechter daalt. De Bock benadrukt echter ook
het belang van de overheidsrechtspraak en citeert kritische geluiden over mediation.
Werkgroepopdrachten week 1
Het proces bij Kifid, dat als voorbeeld kan dienen voor hoe dergelijke instanties te werk
kunnen gaan, omvat de volgende stappen:
● Voorfase: De interne klachtprocedure van de financiële dienstverlener moet eerst
doorlopen zijn.
● Klacht indienen: De klacht moet binnen bepaalde termijnen worden ingediend.
● Behandeling:
○ Dit kan beginnen met bemiddeling via de secretaris (zaakbehandelaar) om
tot een oplossing te komen.
○ Indien bemiddeling niet lukt, kan de zaak worden behandeld door de
Geschillencommissie. Informatie wordt ingewonnen en er kunnen
gesprekken (een hoorzitting) worden gevoerd.
○ Als partijen ook hier niet tot een oplossing komen, doet de
Geschillencommissie een uitspraak in de vorm van bindend advies.
● Beroep: Tegen de uitspraak van de Geschillencommissie kan beroep worden
ingesteld bij de Commissie van Beroep van Kifid onder bepaalde voorwaarden (o.a.
financieel belang > € 25.000, bijdrage van € 500, binnen 6 weken). Ook kan de
consument naar de overheidsrechter stappen om te laten toetsen of het bindend
advies op de juiste manier tot stand is gekomen en voldoende onderbouwd is.
Bindend advies in het algemeen:
- Het berust op een overeenkomst tussen partijen (een vaststellingsovereenkomst).
- Het bindend advies zelf heeft geen executoriale kracht. Om naleving via de
overheid af te dwingen, heb je alsnog een overheidsrechter nodig om een
executoriale titel te krijgen. Het advies levert wel dwingend bewijs op van het bestaan
van een vordering.
Opdracht 1a. Wat is de Geschillencommissie Thuiswinkel en hoe werkt deze?
Stap-voor-stap aanpak:
1. Zoek op www.sgc.nl → Geschillencommissie Thuiswinkel.
2. Check wat deze commissie doet:
○ Behandelt geschillen tussen consumenten en aangesloten webwinkels.
○ Onafhankelijk oordeel, bindend als beide partijen akkoord gaan.
